“หินดูดพิษ” ที่คนเคยเชื่อว่ารักษาพิษสุนัขบ้าทำงานอย่างไร—และหลักฐานยืนยันอะไรไม่ได้บ้าง?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

คนอเมริกันบางพื้นที่เคยเชื่อว่า “หินดูดพิษ” หรือ madstone ช่วยดึงพิษสุนัขบ้าออกจากแผลได้ วิธีที่เล่ากันคือแช่หินในนมหรือของเหลวอื่นให้อุ่น แล้ววางบนแผล คนที่เชื่อจะมองว่าหินเกาะอยู่เพราะกำลังดูดพิษ และหลุดออกเมื่อดูดจนเต็ม แต่เรื่องเล่าแบบนี้ไม่ใช่หลักฐานว่าหินรักษาโรคได้

รายละเอียดวิธีใช้มาจากบันทึกประวัติศาสตร์ท้องถิ่นในโอซาร์กส์ของสหรัฐฯ ผู้ให้ข้อมูลเล่าว่าบางคนต้ม madstone ในนมหรือแอลกอฮอล์ ก่อนวางหินที่ยังร้อนบนแผล หากหินหลุดก็จะทำซ้ำ ความเชื่อนี้อธิบายขั้นตอนที่คนเชื่อและทำ ไม่ได้พิสูจน์ว่ามีพิษถูกดูดออกจริง

คำว่า madstone มักหมายถึงก้อนนิ่วหรือก้อนคล้าย bezoar ที่เชื่อว่าสามารถดูดซับหรือหักล้างพิษได้ งานทบทวนประวัติศาสตร์การแพทย์ปี 2017 ระบุว่าผู้คนใช้หินชนิดนี้เป็นเครื่องรางเกี่ยวกับโรคพิษสุนัขบ้าในยุโรปยุคกลาง และในหมู่ผู้ตั้งถิ่นฐานยุโรปในอเมริกาเหนือจนถึงศตวรรษที่ 19 นี่เป็นประวัติของความเชื่อ ไม่ใช่การรับรองผลรักษา

เหตุที่บางคนอาจเชื่อว่าหินช่วยได้มีคำอธิบายสำคัญอย่างหนึ่ง: ไม่ใช่สุนัขกัดทุกครั้งจะแพร่เชื้อพิษสุนัขบ้า หากผู้ถูกกัดไม่ป่วยหลังใช้หิน ก็อาจยกการรอดนั้นให้หิน ทั้งที่การกัดครั้งนั้นอาจไม่ได้ทำให้ติดเชื้อตั้งแต่แรก นักวิจัยที่ทบทวนประวัติการรักษาโรคนี้ยกประเด็นนี้เป็นตัวอย่างว่าความบังเอิญทำให้วิธีที่ไม่มีผลจริงดูเหมือนได้ผลได้

เอกสารของสถานีทดลองเกษตรรัฐแคนซัสปี 1926 ระบุชัดว่าความคิดว่าหินดูดพิษป้องกันหรือรักษาโรคพิษสุนัขบ้าเป็นความเชื่อผิด เอกสารอธิบายว่าเชื้ออยู่ในน้ำลายของสัตว์ติดเชื้อและเข้าสู่ร่างกายผ่านแผลกัด อย่างไรก็ตาม เอกสารนี้เป็นคู่มือให้ความรู้ด้านสัตวแพทย์ ไม่ใช่การทดลองทางคลินิกของ madstone จึงใช้ยืนยันได้ว่าผู้เชี่ยวชาญในเวลานั้นปฏิเสธความเชื่อดังกล่าว แต่ไม่ใช่ผลทดลองเปรียบเทียบหินกับการรักษาอื่น

หลักฐานที่เรามีจึงบอกได้ว่าความเชื่อเรื่อง madstone เคยแพร่ในบางชุมชนและมีการบันทึกวิธีใช้ไว้ แต่ไม่ได้บอกว่าหินดึงเชื้อออกจากแผลหรือรักษาผู้ติดเชื้อได้ ไม่มีคำบอกเล่าเรื่องการรอดชีวิตใดใช้แทนหลักฐานการรักษาได้ เพราะอาการไม่ป่วยหลังถูกกัดไม่ได้ยืนยันว่ามีการติดเชื้อแล้วหายด้วยหิน

ปัจจุบัน ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ ระบุว่าการสัมผัสเสี่ยงต้องให้บุคลากรสาธารณสุขประเมินโดยเร็ว และการป้องกันหลังสัมผัสเชื้อใช้การดูแลแผลร่วมกับอิมมูโนโกลบูลินและวัคซีนตามข้อบ่งชี้ หากถูกสัตว์ที่อาจติดเชื้อกัด ควรรีบติดต่อสถานพยาบาลหรือหน่วยงานสาธารณสุข อย่ารอทดลองใช้หินหรือวิธีพื้นบ้าน

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th