หูอื้อบนเครื่องบิน: ท่อยูสเตเชียนปรับความดันไม่ทัน ไม่ใช่หูเสีย

หูอื้อตอนเครื่องขึ้นหรือลงจอดเป็นเรื่องที่เจอกันบ่อย และส่วนใหญ่หายเองหลังลงเครื่องไม่นาน อาการนี้มีชื่อทางการแพทย์ว่า airplane ear หรือ ear barotrauma คือภาวะที่ความดันอากาศในหูชั้นกลางกับความดันอากาศข้างนอกหูไม่เท่ากัน จนแก้วหูขยับตัวไม่ปกติ ส่วนใหญ่เกิดตอนเครื่องไต่ระดับหลังขึ้นบินหรือตอนลดระดับเพื่อลงจอด เพราะเป็นช่วงที่ความดันอากาศเปลี่ยนเร็วที่สุด

ท่อเล็กๆ ที่ทำหน้าที่ปรับความดัน

หูชั้นกลางเชื่อมกับด้านหลังของจมูกและลำคอด้วยท่อแคบๆ ที่ชื่อว่าท่อยูสเตเชียน (Eustachian tube) ท่อนี้ทำหน้าที่ปรับความดันสองข้างของแก้วหูให้เท่ากัน ปกติมันจะเปิดออกเวลากลืนน้ำลายหรือหาว เพื่อเติมอากาศเข้าหูชั้นกลาง แต่ตอนเครื่องขึ้นลง ความดันเปลี่ยนเร็วจนท่อปรับตามไม่ทัน หูเลยรู้สึกแน่น อึดอัด หรือได้ยินเสียงอู้อี้ลง

อะไรก็ตามที่ทำให้ท่อนี้บวมหรือตันจะยิ่งเพิ่มความเสี่ยง ทั้งหวัด ไซนัสอักเสบ ภูมิแพ้ หูชั้นกลางอักเสบ และท่อที่ยังเล็กมากในเด็กทารก ส่วนคนที่นอนหลับตอนเครื่องขึ้นลงก็เสี่ยงกว่า เพราะตอนหลับไม่ได้กลืนน้ำลายหรือหาวเพื่อปรับความดัน

วิธีแก้บนเครื่อง

วิธีพื้นฐานที่สุดคือกลืนน้ำลายบ่อยๆ หาว เคี้ยวหมากฝรั่ง หรืออมลูกอมตอนเครื่องขึ้นและลงจอด เพราะการกลืนและหาวจะเปิดท่อยูสเตเชียนให้อากาศเข้าไปปรับความดัน และควรตื่นอยู่ช่วงขึ้นลงจอด อย่านอนหลับผ่านช่วงนี้ไป อีกวิธีที่รู้จักกันดีคือวิธีวาลซัลวา คือบีบจมูก ปิดปาก แล้วเป่าลมเบาๆ เหมือนสั่งน้ำมูก ทำซ้ำได้หลายครั้ง โดยเฉพาะตอนเครื่องลงจอด

แต่จุดที่ต้องระวังคืออย่าฝืนเป่าแรงๆ โดยเฉพาะตอนเป็นหวัดหรือคัดจมูก เพราะท่อที่บวมอยู่แล้วจะยิ่งปรับความดันยาก แพทย์หูคอจมูกเตือนว่าการเป่าแรงๆ ตอนจมูกตันสร้างแรงดันเกินในหูได้ มีเคสที่บันทึกไว้ว่าชายวัย 45 ปีสูญเสียการได้ยินฉับพลัน มีเสียงดังในหูและเวียนหัว หลังสั่งน้ำมูกแรงจนเยื่อกั้นระหว่างหูชั้นกลางกับหูชั้นในฉีกขาด ต้องผ่าตัดซ่อม ทางเลือกที่เบากว่าสำหรับคนคัดจมูกคือวิธีทอยน์บี คือบีบจมูกแล้วกลืนน้ำลายแทนการเป่า ใช้กล้ามเนื้อกลืนตามธรรมชาติช่วยเปิดท่อโดยไม่สร้างแรงดันเพิ่ม และถ้าเป็นหวัดหนัก ไซนัสอักเสบ หรือหูอักเสบอยู่ เลื่อนไฟลต์ได้ก็ควรเลื่อน เพราะบินทั้งที่ท่อตันจะยิ่งอื้อและเจ็บกว่าเดิม

คนคัดจมูกอาจใช้สเปรย์พ่นจมูกก่อนขึ้นเครื่องราว 30 นาทีถึง 1 ชั่วโมงเพื่อช่วยเปิดทาง แต่อย่าใช้ติดต่อกันเกิน 3-4 วัน เพราะจะยิ่งทำให้จมูกตันกว่าเดิม ส่วนที่อุดหูแบบกรองความดันช่วยชะลอการเปลี่ยนความดันตอนเครื่องขึ้นลงได้ แต่ก็ยังต้องกลืนน้ำลายหรือหาวร่วมด้วย

เด็กเล็กทำต่างกันนิดเดียว

เด็กทารกและเด็กเล็กให้ดูดขวดนมหรือจุกหลอกตอนเครื่องขึ้นและลงจอด เพื่อให้กลืนน้ำลายตลอดเวลา และควรให้นั่งตัวตรงตอนดูด ส่วนเด็กอายุเกิน 4 ขวบเคี้ยวหมากฝรั่งหรือดื่มน้ำได้ ส่วนยาแก้คัดจมูกไม่แนะนำให้ใช้ในเด็กเล็ก

อาการแบบไหนควรพบแพทย์

หูอื้อ แน่นหู หรือได้ยินอู้อี้ที่ไม่หายหลังลงเครื่องไปแล้วหลายวัน อาการรุนแรงอย่างปวดมาก ได้ยินแย่ลง มีเสียงดังในหู เวียนหัว หรือมีเลือดออกหู และหูอื้อข้างเดียวที่เป็นเรื้อรัง ควรพบแพทย์เพื่อตรวจให้แน่ชัด เพราะอาการแบบนี้อาจไม่ใช่แค่เรื่องบินอย่างเดียว