ทำไมนางสนมจีนโบราณจึงต้องใส่รองเท้าส้นสูงแปลกๆ เดินก็ลำบาก ? เปิด 3 เหตุผลที่ซ่อนอยู่

ใครที่ชื่นชอบซีรีส์จีนย้อนยุค โดยเฉพาะเรื่องราวในราชสำนักราชวงศ์ชิง คงเคยสังเกตเห็นรองเท้ารูปทรงแปลกตาที่เหล่าสนม และสตรีชั้นสูงสวมใส่ รองเท้าชนิดนี้มีส้นสูงอยู่บริเวณกลางฝ่าเท้า ไม่เหมือนรองเท้าส้นสูงในปัจจุบัน ทำให้ผู้สวมใส่ต้องเดินอย่างระมัดระวัง

แล้วเหตุใดสตรีในราชสำนักจึงนิยมสวมรองเท้าที่เดินลำบากเช่นนี้ ? ความจริงแล้วรองเท้าชนิดนี้ไม่ได้มีไว้เพื่อความสวยงามเท่านั้น แต่ยังสะท้อนวัฒนธรรมชาวแมนจู  ค่านิยมด้านความงาม และสถานะทางสังคมในอดีตอีกด้วย

▪️รองเท้าพื้นกระถางดอกไม้คืออะไร ?

รองเท้าชนิดนี้เรียกว่า “ฮวาเผินตี่เสีย” (花盆底鞋 – Huāpéndǐxié) หรือรองเท้าพื้นกระถางดอกไม้ เป็นรองเท้าพื้นสูงที่นิยมในหมู่สตรีชาวแมนจู โดยเฉพาะสตรีชั้นสูงในสมัยราชวงศ์ชิง ซึ่งปกครองจีนระหว่าง ค.ศ. 1644–1912

จุดเด่นคือ พื้นรองเท้าที่ทำจากไม้ และยกสูงบริเวณกึ่งกลางฝ่าเท้า มีรูปร่างคล้ายกระถางดอกไม้หรือกีบม้า ตัวรองเท้ามักทำจากผ้าไหมหรือผ้าปักลวดลายอย่างประณีต บางคู่ประดับลูกปัด และวัสดุตกแต่งหลากสี

รองเท้าบางคู่มีความสูงประมาณ 5–10 เซนติเมตร ขณะที่บางคู่สูงกว่า 15 เซนติเมตร โดยพิพิธภัณฑ์พระราชวังกู้กงมีตัวอย่างรองเท้าสตรีราชวงศ์ชิงที่มีพื้นสูงราว 17–18 เซนติเมตรด้วย

▪️เปิด 3 เหตุผลที่สตรีชั้นสูงนิยมสวมรองเท้าพื้นสูง

ช่วยเสริมรูปร่างให้สูงสง่า

พื้นรองเท้าที่สูงขึ้นช่วยเพิ่มความสูงให้ผู้สวมใส่ เมื่อสวมคู่กับเสื้อคลุมยาวแบบแมนจู จึงทำให้รูปร่างดูเพรียว และสง่างามมากขึ้น

นอกจากนี้ ส้นที่อยู่บริเวณกลางฝ่าเท้ายังทำให้ต้องเดินด้วยความระมัดระวัง ก้าวสั้น  และช้ากว่าปกติ ซึ่งถูกเชื่อมโยงกับภาพลักษณ์ความอ่อนช้อยของสตรีชั้นสูงในยุคนั้น

แสดงความมั่งคั่ง และรสนิยม

รองเท้าของสตรีชั้นสูงมักผลิตจากวัสดุคุณภาพดี และตกแต่งด้วยงานปักที่ละเอียดประณีต เช่น ลวดลายดอกไม้ ผีเสื้อ   และสัญลักษณ์มงคลต่างๆ

ความประณีตของรองเท้าจึงสะท้อนทั้งรสนิยม ฐานะ และความสามารถในการเข้าถึงช่างฝีมือที่มีความเชี่ยวชาญ ไม่ใช่เพียงเครื่องแต่งกายสำหรับใช้เดินเท่านั้น

สะท้อนฐานันดรในราชสำนัก

ราชสำนักชิงมีการแบ่งลำดับฐานันดรของสตรีอย่างชัดเจน ตั้งแต่ฮองเฮา พระมเหสี พระสนม ไปจนถึงนางกำนัล เครื่องแต่งกาย  และเครื่องประดับจึงมีความแตกต่างกันตามฐานะ และโอกาส

รองเท้าก็เป็นองค์ประกอบหนึ่งที่สะท้อนความประณีตของเครื่องแต่งกายสตรีชั้นสูง แม้ไม่ควรสรุปว่าความสูงหรือรูปทรงของรองเท้าเป็นเครื่องบอกตำแหน่งสนมโดยตรงก็ตาม

▪️เหตุใดชาวแมนจูจึงไม่รัดเท้าเหมือนสตรีชาวฮั่น ?

อีกประเด็นที่น่าสนใจคือ ความแตกต่างระหว่างวัฒนธรรมการแต่งกายของชาวแมนจูกับชาวฮั่น ในอดีตสตรีชาวฮั่นบางกลุ่มนิยมประเพณีรัดเท้า เพื่อทำให้เท้ามีขนาดเล็กตามค่านิยมความงามที่เรียกว่า “ดอกบัวทอง” แต่สตรีชาวแมนจูมีธรรมเนียมแตกต่างออกไป โดยราชสำนักชิงเคยออกข้อห้ามการรัดเท้าในกลุ่มสตรีแมนจู รองเท้าพื้นสูงจึงเป็นเครื่องแต่งกายที่ช่วยเพิ่มความสูง และสร้างท่วงท่าที่แตกต่าง โดยไม่จำเป็นต้องทำให้เท้าผิดรูป

▪️รองเท้าพื้นกระถางดอกไม้ไม่ได้เป็นแฟชั่นมาตั้งแต่ต้นราชวงศ์ชิง

แม้ซีรีส์จีนย้อนยุคมักนำเสนอภาพสตรีแมนจูสวมรองเท้าพื้นสูง แต่รองเท้ารูปแบบนี้ไม่ได้เป็นที่นิยมแพร่หลายมาตั้งแต่ต้นราชวงศ์ชิง

หลักฐานทางประวัติศาสตร์เกี่ยวกับเครื่องแต่งกายแสดงให้เห็นว่ารูปแบบรองเท้าของสตรีแมนจูมีการเปลี่ยนแปลงตามยุคสมัย ก่อนที่รองเท้าพื้นสูงจะปรากฏเด่นชัดมากขึ้นในช่วงกลางถึงปลายราชวงศ์ชิง

▪️ตำนานที่มาของรองเท้าพื้นสูง : เกี่ยวข้องกับการเดินป่าหรือข้ามโคลน ?

นอกจากคำอธิบายด้านวัฒนธรรมแล้ว ยังมีตำนานพื้นบ้านเกี่ยวกับต้นกำเนิดรองเท้าชนิดนี้ เช่น เรื่องเล่าว่าสตรีชาวแมนจูเคยนำไม้ติดไว้ใต้รองเท้า เพื่อยกเท้าให้พ้นจากพื้นดิน ลดการสัมผัสกับโคลน แมลงหรือสัตว์ตามพื้นที่ป่า อีกเรื่องเล่าหนึ่งกล่าวถึงการนำกิ่งไม้หรือท่อนไม้มาผูกใต้รองเท้าเพื่อช่วยเดินผ่านพื้นที่โคลนระหว่างการเดินทาง

อย่างไรก็ตาม เรื่องเล่าเหล่านี้ยังไม่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ยืนยันแน่ชัด จึงควรมองเป็นตำนานพื้นบ้านมากกว่าข้อสรุปเกี่ยวกับต้นกำเนิดที่แท้จริง

▪️รองเท้าสวยแต่เดินยากจริงหรือไม่ ?

ด้วยตำแหน่งพื้นรองเท้าที่สูงบริเวณกลางฝ่าเท้า ผู้สวมใส่จึงต้องควบคุมการทรงตัวให้ดี โดยเฉพาะเมื่อต้องเดินบนพื้นไม่เรียบหรือเปลี่ยนทิศทางกะทันหัน

การเดินด้วยรองเท้าชนิดนี้ต้องอาศัยความคุ้นเคย และการฝึกฝน แต่ไม่ได้หมายความว่าสตรีทุกคนจะต้องมีนางกำนัลคอยพยุงตลอดเวลา เพราะความคล่องตัวขึ้นอยู่กับความชำนาญของผู้สวมใส่ด้วย

รองเท้าพื้นกระถางดอกไม้จึงเป็นมากกว่าแฟชั่นแปลกตาในซีรีส์จีน แต่ยังเป็นหลักฐานทางวัฒนธรรมที่สะท้อนความงาม  ฐานะ และเอกลักษณ์การแต่งกายของสตรีแมนจูในสมัยราชวงศ์ชิง