7 อาชีพสร้างรายได้! อยู่บ้านนอกก็ทำเงินได้ ไม่ต้องไปทำงานไกลบ้าน

ถ้าพูดถึงการสร้างรายได้ หลายคนอาจนึกถึงการเดินทางเข้าไปทำงานในกรุงเทพฯ หรือเมืองใหญ่ เพราะเชื่อว่ามีงานให้เลือกมากกว่าและมีโอกาสหารายได้สูงกว่า แต่ในความเป็นจริง คนที่อาศัยอยู่ต่างจังหวัดก็มีช่องทางประกอบอาชีพและสร้างธุรกิจเป็นของตัวเองได้เช่นกัน โดยเฉพาะในยุคที่การค้าขายผ่านอินเทอร์เน็ตเข้ามาช่วยเชื่อมโยงผู้ซื้อกับผู้ขายจากคนละพื้นที่ได้สะดวกขึ้น

สิ่งสำคัญคือการมองให้ออกว่าคนในชุมชนต้องการอะไร พื้นที่ที่อาศัยอยู่มีทรัพยากรแบบไหน และตนเองมีความสามารถหรือเงินทุนเพียงใด เพราะบางอาชีพไม่จำเป็นต้องเริ่มจากร้านค้าขนาดใหญ่ ไม่ต้องเช่าพื้นที่ราคาแพง และไม่จำเป็นต้องลงทุนจำนวนมากตั้งแต่วันแรก หากวางแผนอย่างรอบคอบก็สามารถเริ่มจากขนาดเล็ก ทดลองตลาด และค่อย ๆ ขยายกิจการตามกำลังได้

ต่อไปนี้คือ 7 อาชีพที่น่าสนใจสำหรับคนต่างจังหวัด ซึ่งมีโอกาสสร้างรายได้จากความต้องการของตลาดจริง แต่ละอาชีพมีจุดเด่นและข้อควรระวังแตกต่างกันไป

1. ขายอาหารและเครื่องดื่ม อาชีพใกล้ตัวที่มีลูกค้าได้ทุกวัน

อาหารเป็นหนึ่งในสินค้าจำเป็นที่ผู้คนต้องซื้อหาอยู่เสมอ ไม่ว่าจะเป็นคนทำงาน นักเรียน นักศึกษา หรือครอบครัวทั่วไป ทำให้อาชีพขายอาหารเป็นตัวเลือกที่น่าสนใจสำหรับผู้ที่ต้องการเริ่มต้นทำธุรกิจในต่างจังหวัด

รูปแบบการขายมีให้เลือกหลายประเภท เช่น ร้านอาหารตามสั่ง ร้านก๋วยเตี๋ยว อาหารเช้า ข้าวเหนียวหมูปิ้ง ส้มตำ ไก่ทอด ขนมพื้นบ้าน กาแฟ และเครื่องดื่มต่าง ๆ ผู้ที่มีพื้นที่หน้าบ้านติดถนนหรืออยู่ใกล้ชุมชนอาจเริ่มจากการตั้งร้านขนาดเล็กได้ โดยไม่จำเป็นต้องลงทุนตกแต่งร้านให้ใหญ่โตตั้งแต่แรก

จุดสำคัญของอาชีพนี้ไม่ได้อยู่ที่การขายอาหารให้ได้จำนวนมากเพียงอย่างเดียว แต่ต้องรู้จักคำนวณต้นทุนวัตถุดิบ ค่าแก๊ส ค่าไฟ ค่าอุปกรณ์ บรรจุภัณฑ์ และค่าใช้จ่ายอื่น ๆ ด้วย เพราะยอดขายที่เห็นในแต่ละวันไม่ได้หมายความว่าจะเป็นกำไรทั้งหมด

ตัวอย่างเช่น หากขายอาหารได้วันละ 1,000 บาท ก็ต้องหักต้นทุนวัตถุดิบและค่าใช้จ่ายต่าง ๆ ก่อน จึงจะทราบว่ามีเงินเหลือเป็นกำไรเท่าไร

สำหรับคนต่างจังหวัด การเลือกทำเลถือเป็นเรื่องสำคัญ ควรสำรวจว่าบริเวณใกล้เคียงมีโรงเรียน โรงงาน ตลาด สถานที่ราชการ หรือชุมชนที่มีคนสัญจรหรือไม่ รวมถึงศึกษาว่าคนในพื้นที่นิยมรับประทานอาหารประเภทใดและมีกำลังซื้อประมาณไหน

อีกหนึ่งช่องทางที่น่าสนใจคือการรับทำอาหารตามสั่งล่วงหน้า ส่งอาหารให้ร้านค้า หรือรับออร์เดอร์ผ่าน Facebook และ LINE ซึ่งช่วยเพิ่มช่องทางการขายโดยไม่ต้องพึ่งพาลูกค้าที่เดินผ่านหน้าร้านเพียงอย่างเดียว

2. ปลูกผัก ทำสวน และขายผลผลิตทางการเกษตร

สำหรับคนที่มีพื้นที่ว่าง มีแหล่งน้ำ หรืออาศัยอยู่ในชุมชนเกษตรกรรม การปลูกผักและทำสวนเป็นอีกอาชีพที่สามารถต่อยอดเป็นรายได้ได้ โดยเฉพาะการเลือกปลูกพืชที่ตลาดต้องการและเหมาะสมกับสภาพดินฟ้าอากาศในพื้นที่

ตัวอย่างพืชที่สามารถนำมาศึกษาเพื่อปลูกจำหน่าย ได้แก่ ผักบุ้ง คะน้า กวางตุ้ง พริก มะเขือ แตงกวา และผักสวนครัวชนิดต่าง ๆ ซึ่งสามารถจำหน่ายให้ตลาดสด ร้านอาหาร พ่อค้าแม่ค้า หรือผู้บริโภคโดยตรงได้

ข้อดีของการปลูกผักบางชนิดคือมีรอบการผลิตค่อนข้างสั้นเมื่อเทียบกับไม้ผลหรือพืชเศรษฐกิจบางประเภท ทำให้ผู้ปลูกสามารถวางแผนการเก็บเกี่ยวและหมุนเวียนแปลงปลูกได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าปลูกแล้วจะขายได้ทั้งหมด เพราะยังมีความเสี่ยงจากสภาพอากาศ โรคพืช แมลงศัตรูพืช และราคาตลาดที่เปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ

สิ่งที่ควรทำก่อนเริ่มปลูกคือสำรวจตลาดในพื้นที่ว่าผักชนิดใดมีความต้องการสูง ร้านอาหารต้องการวัตถุดิบอะไร และมีผู้ผลิตรายอื่นจำหน่ายอยู่มากน้อยเพียงใด จากนั้นจึงค่อยวางแผนเลือกพันธุ์พืช ปริมาณการปลูก และช่วงเวลาเก็บเกี่ยว

กรมส่งเสริมการเกษตรให้ความสำคัญกับการผลิตผักเชิงการค้าที่ต้องวางแผนตั้งแต่การเลือกชนิดผัก การจัดการแปลง การดูแลก่อนและหลังเก็บเกี่ยว ไปจนถึงการตลาด เพื่อให้ได้ผลผลิตที่มีคุณภาพและตรงกับความต้องการของผู้บริโภค

ผู้เริ่มต้นอาจทดลองปลูกในพื้นที่เล็ก ๆ ก่อน ไม่จำเป็นต้องลงทุนทำแปลงขนาดใหญ่ทันที หากสามารถหาลูกค้าประจำได้และมีการจัดการผลผลิตอย่างเหมาะสม จึงค่อยขยายพื้นที่เพาะปลูกในอนาคต

3. แปรรูปสินค้าเกษตรและผลิตภัณฑ์พื้นบ้าน เพิ่มมูลค่าจากของที่มีอยู่

อีกหนึ่งอาชีพที่น่าสนใจสำหรับคนต่างจังหวัดคือการนำผลผลิตทางการเกษตรหรือวัตถุดิบที่มีในท้องถิ่นมาแปรรูปเป็นสินค้า เพราะบางพื้นที่มีผลผลิตตามฤดูกาลจำนวนมาก แต่ประสบปัญหาด้านการจำหน่ายหรือราคาตกต่ำในบางช่วง

ตัวอย่างเช่น กล้วยสามารถนำมาทำกล้วยฉาบหรือกล้วยอบแห้ง มะม่วงสามารถแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์อบแห้งหรือผลิตภัณฑ์แปรรูปชนิดต่าง ๆ มะพร้าวสามารถนำไปทำขนมและผลิตภัณฑ์อาหาร ส่วนพริกและสมุนไพรสามารถต่อยอดเป็นน้ำพริก เครื่องปรุง หรือผลิตภัณฑ์พื้นบ้านได้

จุดเด่นของอาชีพนี้คือไม่จำเป็นต้องขายวัตถุดิบในรูปแบบเดิมเพียงอย่างเดียว แต่สามารถสร้างสินค้าให้มีความแตกต่าง เพิ่มทางเลือกให้ผู้บริโภค และขยายตลาดไปยังพื้นที่อื่นได้

อย่างไรก็ตาม การแปรรูปอาหารไม่ใช่เพียงนำวัตถุดิบมาปรุงแล้วบรรจุถุงขายเท่านั้น ผู้ประกอบการต้องให้ความสำคัญกับความสะอาด กระบวนการผลิต คุณภาพวัตถุดิบ บรรจุภัณฑ์ อายุการเก็บรักษา และฉลากสินค้า รวมถึงตรวจสอบข้อกำหนดด้านอาหารและการขออนุญาตจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องตามประเภทผลิตภัณฑ์

นอกจากนี้ยังต้องคำนวณต้นทุนให้ครบ ทั้งวัตถุดิบ ค่าแรง ค่าบรรจุภัณฑ์ ค่าไฟฟ้า ค่าขนส่ง และค่าใช้จ่ายในการประชาสัมพันธ์ เพราะสินค้าที่ดูเหมือนขายได้ราคาสูงอาจเหลือกำไรไม่มากหากมีต้นทุนแฝงจำนวนมาก

กรมส่งเสริมการเกษตรมีแนวทางส่งเสริมการแปรรูปสินค้าเกษตรเพื่อเพิ่มมูลค่า โดยให้ความสำคัญกับการพัฒนาผลิตภัณฑ์ คุณภาพ มาตรฐาน บรรจุภัณฑ์ และการเชื่อมโยงตลาด ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าการแปรรูปเป็นอีกแนวทางหนึ่งในการต่อยอดอาชีพเกษตรกรรมให้เป็นธุรกิจได้

4. รับจ้างซ่อมแซมและประกอบอาชีพช่าง ฝีมือดีมีโอกาสสร้างลูกค้าประจำ

อาชีพช่างเป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่น่าสนใจสำหรับคนต่างจังหวัด เพราะบ้านเรือน รถจักรยานยนต์ เครื่องใช้ไฟฟ้า และอุปกรณ์ต่าง ๆ ล้วนมีโอกาสชำรุดเสียหายตามการใช้งาน ทำให้เกิดความต้องการบริการซ่อมแซมในชุมชนอยู่เสมอ

ตัวอย่างอาชีพ ได้แก่ ช่างซ่อมรถจักรยานยนต์ ช่างซ่อมเครื่องใช้ไฟฟ้า ช่างประปา ช่างแอร์ ช่างเชื่อม และช่างซ่อมอุปกรณ์การเกษตร

ผู้ที่มีทักษะสามารถเริ่มจากการรับงานในละแวกบ้านหรือเปิดร้านซ่อมขนาดเล็กได้ โดยอาจรับงานผ่านการบอกต่อจากลูกค้าเดิม หรือประชาสัมพันธ์บริการผ่านกลุ่ม Facebook ของชุมชน

ข้อได้เปรียบของอาชีพนี้คือการสร้างความน่าเชื่อถือจากฝีมือและความรับผิดชอบ เมื่อลูกค้าได้รับบริการที่ดี มีการแจ้งราคาก่อนซ่อม และแก้ไขปัญหาได้ตรงจุด ก็มีโอกาสกลับมาใช้บริการอีก รวมถึงแนะนำต่อให้คนรู้จัก

อย่างไรก็ตาม ผู้สนใจต้องมีความรู้จริง ไม่ควรรับงานที่เกินความสามารถ เพราะความผิดพลาดบางประเภทอาจสร้างความเสียหายต่อทรัพย์สินหรือเป็นอันตรายต่อชีวิตได้

โดยเฉพาะงานช่างไฟฟ้าภายในอาคาร ซึ่งเป็นสาขาที่กฎหมายกำหนดให้ผู้ปฏิบัติงานต้องได้รับหนังสือรับรองความรู้ความสามารถตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง ผู้สนใจจึงควรศึกษาการฝึกอบรมและการประเมินจากกรมพัฒนาฝีมือแรงงานก่อนประกอบอาชีพ

อาชีพช่างจึงไม่ใช่เพียงการมีเครื่องมือครบชุด แต่ต้องมีความชำนาญ ความซื่อสัตย์ และการพัฒนาฝีมืออย่างต่อเนื่องด้วย

5. ขายสินค้าออนไลน์ ใช้บ้านเป็นฐานขายของไปได้ทั่วประเทศ

ในอดีตคนต่างจังหวัดที่ต้องการขายสินค้าอาจจำเป็นต้องนำสินค้าไปวางขายในตลาดหรือเปิดร้านเพื่อรอให้ลูกค้าเดินเข้ามาซื้อ แต่ปัจจุบันอินเทอร์เน็ตทำให้ผู้ขายสามารถนำสินค้าไปเสนอให้ผู้บริโภคในพื้นที่อื่นได้ง่ายขึ้น

อาชีพขายสินค้าออนไลน์จึงเป็นอีกทางเลือกที่น่าสนใจ โดยเฉพาะผู้ที่มีโทรศัพท์มือถือและสามารถใช้งานแพลตฟอร์มออนไลน์ได้

สินค้าที่นำมาขายมีหลายประเภท เช่น เสื้อผ้า เครื่องแต่งกาย ของใช้ในบ้าน อุปกรณ์การเกษตร สินค้าชุมชน ขนมพื้นบ้าน และผลิตภัณฑ์ที่ผลิตเอง

ผู้เริ่มต้นไม่จำเป็นต้องมีสินค้าหลายร้อยรายการ อาจเลือกสินค้าที่ตนเองเข้าใจและมีแหล่งจัดหาที่น่าเชื่อถือก่อน จากนั้นถ่ายภาพสินค้าให้ชัดเจน เขียนรายละเอียดให้ตรงกับสินค้าจริง แจ้งราคาและค่าจัดส่งอย่างชัดเจน รวมถึงตอบคำถามลูกค้าอย่างสุภาพ

ช่องทางที่สามารถศึกษาได้ ได้แก่ Facebook, TikTok และแพลตฟอร์มซื้อขายสินค้าออนไลน์ต่าง ๆ โดยแต่ละช่องทางมีรูปแบบการขายและค่าใช้จ่ายแตกต่างกัน ผู้ขายควรศึกษาค่าธรรมเนียม เงื่อนไขการจัดส่ง และนโยบายของแต่ละแพลตฟอร์มก่อนเริ่มต้น

สิ่งที่ต้องระวังคืออย่ามองเพียงยอดขายหรือจำนวนผู้ติดตาม เพราะการขายได้จำนวนมากไม่ได้หมายความว่าจะมีกำไรเสมอไป ต้องหักต้นทุนสินค้า ค่าบรรจุภัณฑ์ ค่าขนส่งที่ร้านรับผิดชอบ ค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์ม ค่าโฆษณา และค่าใช้จ่ายอื่น ๆ ให้ครบถ้วน

นอกจากนี้ ผู้ที่ประกอบพาณิชยกิจผ่านช่องทางออนไลน์ควรตรวจสอบหน้าที่เกี่ยวกับการจดทะเบียนพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์กับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า โดยพิจารณาตามลักษณะการประกอบกิจการและหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด

6. เปิดร้านบริการในชุมชน เช่น ร้านตัดผม ร้านซักรีด และเสริมความงาม

ธุรกิจบริการเป็นอีกหนึ่งกลุ่มอาชีพที่เหมาะกับคนต่างจังหวัด เพราะผู้คนมีความต้องการใช้บริการในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นการตัดผม ซักรีดเสื้อผ้า ทำเล็บ หรือดูแลความงาม

ตัวอย่างเช่น ร้านตัดผมชาย ร้านเสริมสวย ร้านซักรีด และบริการทำเล็บ ซึ่งสามารถเริ่มต้นจากพื้นที่ภายในบ้านหรือห้องเช่าขนาดเล็กได้ หากทำเลเหมาะสมและมีลูกค้าในชุมชนเพียงพอ

จุดเด่นของธุรกิจประเภทนี้คือการสร้างรายได้จากทักษะและการให้บริการโดยตรง ไม่จำเป็นต้องมีสินค้าคงคลังจำนวนมากเหมือนธุรกิจค้าขายบางประเภท แต่ก็ต้องลงทุนกับอุปกรณ์ เครื่องมือ วัสดุสิ้นเปลือง และการดูแลสถานที่ให้สะอาดเหมาะสม

ผู้ที่สนใจควรฝึกฝนทักษะให้มีความชำนาญก่อนเปิดร้านจริง เช่น การตัดผม การทำสีผม การซักผ้าอย่างถูกวิธี หรือการดูแลเล็บอย่างถูกสุขลักษณะ เพราะคุณภาพของบริการเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ลูกค้าตัดสินใจกลับมาใช้บริการอีก

นอกจากนี้ การตั้งราคาควรพิจารณาจากต้นทุน เวลาในการให้บริการ ราคาของร้านใกล้เคียง และกำลังซื้อของคนในพื้นที่ ไม่ควรตั้งราคาต่ำเกินไปจนไม่เหลือกำไร หรือสูงเกินกว่าคุณภาพและกลุ่มลูกค้าจะยอมรับได้

หากเริ่มต้นจากขนาดเล็กและสามารถรักษามาตรฐานบริการได้อย่างสม่ำเสมอ ก็มีโอกาสพัฒนาจากอาชีพส่วนตัวไปสู่กิจการที่มีลูกค้าประจำในชุมชน

7. ทำธุรกิจท่องเที่ยวชุมชนและโฮมสเตย์ ใช้จุดเด่นของบ้านเกิดสร้างรายได้

สำหรับคนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ซึ่งมีแหล่งท่องเที่ยว ธรรมชาติ วัฒนธรรม หรือวิถีชีวิตที่เป็นเอกลักษณ์ การทำธุรกิจท่องเที่ยวชุมชนก็เป็นอีกทางเลือกที่สามารถนำมาพิจารณาได้

บางจังหวัดมีภูเขา น้ำตก ทะเล แม่น้ำ สวนผลไม้ แหล่งเรียนรู้ทางเกษตร หรือชุมชนที่ยังคงรักษาภูมิปัญญาท้องถิ่นเอาไว้ สิ่งเหล่านี้สามารถนำมาต่อยอดเป็นกิจกรรมท่องเที่ยวได้ หากมีการวางแผนและบริหารจัดการอย่างเหมาะสม

ตัวอย่างธุรกิจ ได้แก่ โฮมสเตย์ ที่พักขนาดเล็ก การนำเที่ยวในชุมชน การจัดกิจกรรมเรียนรู้การทำอาหารพื้นบ้าน การพานักท่องเที่ยวชมสวน และการจำหน่ายผลิตภัณฑ์ท้องถิ่น

จุดเด่นคือรายได้ไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะค่าที่พักเท่านั้น แต่ยังสามารถเชื่อมโยงไปถึงอาหาร กิจกรรมท่องเที่ยว สินค้าชุมชน และบริการอื่น ๆ ได้อีกด้วย

อย่างไรก็ตาม ธุรกิจนี้ไม่เหมาะกับทุกพื้นที่ เพราะต้องมีสิ่งดึงดูดนักท่องเที่ยว มีความพร้อมด้านการเดินทาง และสามารถจัดบริการให้มีคุณภาพได้จริง ที่สำคัญคือไม่ควรลงทุนสร้างที่พักจำนวนมากเพียงเพราะเห็นว่าพื้นที่กำลังได้รับความนิยม แต่ควรศึกษาจำนวนนักท่องเที่ยว ฤดูกาลท่องเที่ยว คู่แข่ง และความต้องการของตลาดก่อน

สำหรับผู้ที่สนใจทำโฮมสเตย์ ควรศึกษามาตรฐานโฮมสเตย์ไทยของกรมการท่องเที่ยว ซึ่งให้ความสำคัญกับหลายด้าน เช่น ที่พัก อาหาร ความปลอดภัย การต้อนรับนักท่องเที่ยว การจัดกิจกรรมท่องเที่ยว การรักษาสิ่งแวดล้อม และการบริหารจัดการชุมชน

การทำธุรกิจท่องเที่ยวที่ดีจึงไม่ใช่แค่มีสถานที่สวยงาม แต่ต้องสร้างประสบการณ์ที่ดีและดูแลนักท่องเที่ยวได้อย่างปลอดภัยด้วย

ก่อนเลือกอาชีพ ต้องคิดให้รอบด้าน อย่าลงทุนเพียงเพราะเห็นคนอื่นทำแล้วขายดี

แม้ทั้ง 7 อาชีพจะมีโอกาสสร้างรายได้ แต่ไม่มีอาชีพใดรับประกันว่าจะประสบความสำเร็จหรือสร้างกำไรได้ทันที เพราะผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ทั้งทำเล ความสามารถ เงินทุน การแข่งขัน ต้นทุน และความต้องการของลูกค้าในแต่ละพื้นที่

ผู้ที่กำลังมองหาอาชีพควรเริ่มจากการสำรวจสิ่งที่มีอยู่รอบตัวก่อน เช่น หากมีพื้นที่ทำการเกษตรและมีแหล่งน้ำ อาจทดลองปลูกผักเพื่อจำหน่าย หากมีฝีมือด้านการทำอาหารก็อาจเริ่มจากการรับออร์เดอร์ หากมีทักษะด้านงานช่างก็สามารถเริ่มรับงานในชุมชนได้ ส่วนผู้ที่ถนัดการใช้โทรศัพท์และอินเทอร์เน็ตอาจทดลองขายสินค้าออนไลน์

อีกเรื่องที่ไม่ควรมองข้ามคือการทำบัญชีรายรับรายจ่าย เพราะหลายคนเริ่มต้นธุรกิจด้วยความตั้งใจ แต่กลับไม่ทราบว่าตนเองมีกำไรจริงเท่าไร เนื่องจากนำเงินที่ขายได้ทั้งหมดมาใช้จ่ายโดยไม่ได้แยกต้นทุนออกจากกำไร

การทดลองตลาดก่อนลงทุนก้อนใหญ่เป็นวิธีลดความเสี่ยงที่ควรทำ เช่น ทดลองขายสินค้าในปริมาณน้อย สำรวจความคิดเห็นของลูกค้า เปรียบเทียบราคาคู่แข่ง และดูว่าสินค้าหรือบริการมีผู้ต้องการจริงหรือไม่ เมื่อเริ่มเห็นแนวโน้มที่ชัดเจนจึงค่อยเพิ่มเงินลงทุน

สรุปแล้ว คนต่างจังหวัดไม่ได้มีทางเลือกในการประกอบอาชีพจำกัดอยู่เพียงการทำเกษตรหรือเดินทางเข้าเมืองเพื่อหางานเท่านั้น เพราะยังมีโอกาสจากธุรกิจอาหาร งานบริการ งานช่าง การค้าขายออนไลน์ และการต่อยอดทรัพยากรในท้องถิ่นอีกหลายรูปแบบ

สิ่งที่สำคัญที่สุดไม่ใช่การเลือกอาชีพที่กำลังเป็นกระแส แต่เป็นการเลือกอาชีพที่เหมาะกับความสามารถ เงินทุน และความต้องการของตลาดในพื้นที่ของตนเอง เพราะการเริ่มต้นอย่างเข้าใจต้นทุน รู้จักลูกค้า และพัฒนาคุณภาพอย่างต่อเนื่อง อาจเป็นจุดเริ่มต้นของการสร้างรายได้ที่มั่นคงจากบ้านเกิดได้ในระยะยาว

แหล่งที่มา

• กรมส่งเสริมการเกษตร – ข้อมูลการผลิตผักเชิงการค้าและการวางแผนการผลิต https://esc.doae.go.th/การผลิตผักเชิงการค้า/
• กรมส่งเสริมการเกษตร – โครงการส่งเสริมการแปรรูปสินค้าเกษตรเพื่อเพิ่มมูลค่า https://www.doae.go.th/
• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า – คู่มือการจดทะเบียนพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ https://dbdregcom.dbd.go.th/mainsite/fileadmin/user_upload/pdf/e-commerce_manaul_1.pdf
• กรมพัฒนาฝีมือแรงงาน – ข้อมูลการรับรองความรู้ความสามารถช่างไฟฟ้าภายในอาคาร https://www.dsd.go.th/
• กรมประมง – ข้อมูลการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำและการพัฒนาการผลิต https://www.fisheries.go.th/
• กรมการท่องเที่ยว – ข้อมูลมาตรฐานโฮมสเตย์ไทย https://www.dot.go.th/
• กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา – แนวทางส่งเสริมการท่องเที่ยวชุมชน https://www.mots.go.th/

ขอบคุณที่แวะมาอ่านนะครับ ถ้าชอบก็อย่าลืมกดไลน์ กดแชร์และกดติดตามด้วยนะครับเพื่อที่ท่านจะได้ไม่พลาดข่าวสารต่าง ๆ ที่เป็นประโยชน์และสาระความบันเทิง