ย้อนวันวาน! 10 ของใช้ในอดีต เคยมีแทบทุกบ้าน วันนี้แทบหายไป

ถ้าพูดถึงสิ่งของเครื่องใช้ในชีวิตประจำวันของคนไทยในอดีต หลายคนอาจนึกถึงภาพบ้านไม้เก่า ๆ ที่มีตะเกียงตั้งอยู่ข้างฝา โทรศัพท์เครื่องใหญ่ตั้งอยู่บนโต๊ะ หรือวิทยุเครื่องหนึ่งที่สมาชิกในครอบครัวนั่งล้อมวงฟังข่าวและเพลงด้วยกัน สิ่งเหล่านี้ไม่ใช่เพียงของใช้ธรรมดา แต่เป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตที่สะท้อนให้เห็นว่าผู้คนในแต่ละยุคสมัยดำเนินชีวิตกันอย่างไร

ย้อนกลับไปหลายสิบปีก่อน การติดต่อสื่อสาร การฟังเพลง การรีดเสื้อผ้า และการถ่ายภาพ ล้วนต้องอาศัยอุปกรณ์เฉพาะทางที่มีวิธีใช้งานแตกต่างจากปัจจุบันอย่างมาก บางอย่างต้องใช้แรงคน บางอย่างต้องอาศัยเชื้อเพลิง ขณะที่บางชนิดต้องใช้ความชำนาญและความอดทนกว่าจะได้ผลลัพธ์ออกมา

แต่เมื่อเทคโนโลยีพัฒนาอย่างต่อเนื่อง เครื่องใช้ไฟฟ้า โทรศัพท์มือถือ และอุปกรณ์ดิจิทัลเริ่มเข้ามามีบทบาทมากขึ้น ของใช้รุ่นเก่าจำนวนไม่น้อยจึงค่อย ๆ หายไปจากบ้านเรือนและสถานที่ทำงาน จนกลายเป็นของสะสมที่พบเห็นได้ไม่บ่อยนัก

ลองย้อนกลับไปสำรวจ 10 สิ่งของที่เคยมีบทบาทสำคัญในชีวิตคนไทย ซึ่งบางชิ้นคนรุ่นใหม่อาจรู้จักเพียงจากภาพถ่ายหรือคำบอกเล่าของพ่อแม่และปู่ย่าตายาย

1. เตารีดถ่าน หรืออุดเตา ของใช้ในบ้านก่อนยุคเตารีดไฟฟ้า

ก่อนที่เตารีดไฟฟ้าจะกลายเป็นเครื่องใช้ประจำบ้าน คนไทยในอดีตเคยใช้เตารีดถ่าน หรือที่เรียกกันว่าอุดเตา ซึ่งเป็นเตารีดที่ทำจากโลหะ เช่น ทองเหลือง มีลักษณะเป็นกล่อง มีฝาปิดด้านบนและด้ามจับสำหรับยกใช้งาน

วิธีใช้ต้องนำถ่านที่กำลังร้อนใส่เข้าไปภายในตัวเตารีด เพื่อให้ความร้อนส่งผ่านลงมายังแผ่นโลหะด้านล่าง จากนั้นจึงนำไปรีดเสื้อผ้าให้เรียบ เตารีดชนิดนี้มีน้ำหนักค่อนข้างมาก ซึ่งช่วยให้กดผ้าได้ดี แต่ผู้ใช้ต้องคอยควบคุมความร้อนให้เหมาะสม เพราะหากร้อนเกินไปก็อาจทำให้ผ้าไหม้หรือเกิดความเสียหายได้

เคล็ดลับอย่างหนึ่งที่สะท้อนภูมิปัญญาคนสมัยก่อนคือ การนำเตารีดไปนาบกับใบตองเพื่อช่วยให้พื้นเตารีดลื่นขึ้น เมื่อใช้งานไปสักระยะก็ต้องคอยตรวจสอบถ่านและเติมเชื้อเพลิงตามความจำเป็น

ปัจจุบันเตารีดไฟฟ้าที่สามารถปรับระดับความร้อนและใช้งานได้สะดวกกว่าเข้ามาแทนที่อย่างแพร่หลาย เตารีดถ่านจึงพบเห็นได้ยากในครัวเรือนทั่วไป และมักถูกเก็บรักษาไว้เป็นของเก่าหรือจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์

2. ตะเกียงเจ้าพายุ แสงสว่างสำคัญก่อนบ้านเรือนมีไฟฟ้าใช้

อีกหนึ่งสิ่งของที่มีความสำคัญต่อชีวิตคนไทยในอดีตคือตะเกียงเจ้าพายุ โดยเฉพาะในพื้นที่ชนบทที่ระบบไฟฟ้ายังเข้าไม่ถึง เพราะในช่วงเวลากลางคืน ผู้คนจำเป็นต้องมีแสงสว่างสำหรับทำกิจกรรมต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นการทำอาหาร อ่านหนังสือ เดินทาง หรือทำงานภายในบ้าน

ตะเกียงเจ้าพายุแตกต่างจากตะเกียงน้ำมันทั่วไป เพราะใช้ระบบแรงดันอากาศร่วมกับน้ำมันเชื้อเพลิง โดยอาศัยการอัดแรงดันเพื่อส่งน้ำมันไปยังหัวเผา และใช้ไส้ตะเกียงแบบถุงผ้าที่ผ่านการเผาให้เป็นโครงสร้างสำหรับเปล่งแสง ทำให้ได้แสงสว่างค่อนข้างมากเมื่อเทียบกับตะเกียงธรรมดา

การใช้งานต้องอาศัยความระมัดระวัง ผู้ใช้ต้องตรวจสอบน้ำมัน เติมเชื้อเพลิง และสร้างแรงดันตามขั้นตอน หากดูแลไม่เหมาะสมก็อาจเกิดอันตรายจากไฟหรือแรงดันได้

ในอดีตตะเกียงชนิดนี้จึงมีประโยชน์อย่างมาก ทั้งในบ้านเรือน พื้นที่ทำงาน และกิจกรรมกลางแจ้ง แต่เมื่อไฟฟ้าขยายเข้าสู่ชุมชนมากขึ้น หลอดไฟและไฟฉายก็เข้ามาแทนที่ ปัจจุบันตะเกียงเจ้าพายุยังมีผู้สะสมและเก็บรักษาอยู่ แต่ไม่ใช่ของใช้ประจำบ้านเหมือนในอดีตอีกแล้ว

3. โทรศัพท์บ้านแบบหมุน ติดต่อกันได้โดยไม่ต้องพึ่งโทรศัพท์มือถือ

ก่อนที่โทรศัพท์มือถือจะเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน โทรศัพท์บ้านถือเป็นอุปกรณ์สื่อสารที่สำคัญของครอบครัวไทย โดยเฉพาะในเขตเมืองและชุมชนที่มีระบบโทรศัพท์ให้บริการ

หนึ่งในรูปแบบที่หลายคนจดจำได้คือโทรศัพท์แบบหน้าปัดหมุน ซึ่งมีแป้นตัวเลขเรียงเป็นวงกลม ผู้ใช้งานต้องใช้นิ้วสอดเข้าไปในช่องตัวเลขแล้วหมุนไปจนถึงจุดหยุด ก่อนปล่อยให้หน้าปัดหมุนกลับเข้าที่ ทำเช่นนี้จนครบหมายเลขปลายทาง

ระบบดังกล่าวอาศัยการส่งสัญญาณจากการหมุนหน้าปัดไปยังชุมสายโทรศัพท์ เพื่อเชื่อมต่อไปยังหมายเลขที่ต้องการติดต่อ ในประเทศไทยมีการเปิดใช้ระบบชุมสายโทรศัพท์อัตโนมัติที่ให้ผู้เช่าสามารถหมุนหมายเลขติดต่อกันได้เองในช่วง พ.ศ. 2480 ถือเป็นพัฒนาการสำคัญของระบบสื่อสารในประเทศ

โทรศัพท์บ้านในยุคนั้นมักตั้งอยู่ในตำแหน่งที่สมาชิกทุกคนในบ้านสามารถเข้าถึงได้ หากมีสายเข้าก็ต้องรีบรับ เพราะยังไม่มีระบบโทรศัพท์มือถือที่สามารถพกติดตัวไปได้ทุกที่

ปัจจุบันโทรศัพท์แบบหมุนแทบไม่พบในบ้านทั่วไปแล้ว แม้บางครอบครัวยังคงเก็บเครื่องเก่าไว้เป็นของที่ระลึก แต่โทรศัพท์มือถือและระบบสื่อสารผ่านอินเทอร์เน็ตได้เปลี่ยนวิธีติดต่อของผู้คนไปอย่างสิ้นเชิง

4. ตู้โทรศัพท์สาธารณะ ของจำเป็นที่เคยตั้งอยู่ริมถนน

หากย้อนกลับไปในช่วงที่โทรศัพท์มือถือยังไม่แพร่หลาย ภาพตู้โทรศัพท์สาธารณะริมถนนถือเป็นสิ่งที่คุ้นตาของคนไทยอย่างมาก ไม่ว่าจะเป็นบริเวณป้ายรถเมล์ ตลาด สถานศึกษา หรือย่านชุมชน

ข้อมูลจาก Thai PBS ระบุว่า ใน พ.ศ. 2522 องค์การโทรศัพท์แห่งประเทศไทยได้ติดตั้งโทรศัพท์สาธารณะแบบหยอดเหรียญ 100 เครื่องแรกในกรุงเทพมหานคร ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของบริการโทรศัพท์สาธารณะรูปแบบดังกล่าว

ในเวลานั้น ผู้ที่ไม่มีโทรศัพท์บ้านสามารถเดินไปใช้บริการตามจุดต่าง ๆ ได้ โดยต้องเตรียมเหรียญให้เหมาะสมกับค่าบริการ จากนั้นยกหูโทรศัพท์และกดหรือหมุนหมายเลขตามรูปแบบของเครื่องที่ให้บริการ

หลายคนอาจจำได้ว่าเวลาจะโทรศัพท์หาใครสักคน ต้องคอยเตรียมเหรียญไว้ในกระเป๋า และบางครั้งก็ต้องต่อคิวรอหากมีคนใช้บริการอยู่ก่อน โดยเฉพาะในช่วงเวลาเร่งด่วนหรือบริเวณที่มีผู้คนพลุกพล่าน

ตู้โทรศัพท์สาธารณะเคยมีความสำคัญอย่างมากต่อผู้ที่ไม่มีโทรศัพท์ส่วนตัว รวมถึงผู้เดินทางและผู้ที่ต้องการติดต่อในกรณีฉุกเฉิน แต่เมื่อโทรศัพท์มือถือมีราคาถูกลงและเข้าถึงประชาชนได้มากขึ้น ความจำเป็นในการใช้ตู้โทรศัพท์ก็ลดลงตามลำดับ

แม้ปัจจุบันยังมีโทรศัพท์สาธารณะบางจุดหลงเหลืออยู่ แต่ตู้โทรศัพท์ที่เคยเป็นภาพคุ้นตาตามท้องถนนก็กลายเป็นสิ่งที่คนรุ่นใหม่แทบไม่ค่อยพบเห็นแล้ว

5. เพจเจอร์ อุปกรณ์สื่อสารยอดนิยมของคนยุค 90

หากพูดถึงอุปกรณ์สื่อสารที่เป็นสัญลักษณ์ของยุค 90 เพจเจอร์หรือวิทยุติดตามตัวถือเป็นหนึ่งในสิ่งของที่หลายคนต้องนึกถึง เพราะครั้งหนึ่งอุปกรณ์ชิ้นเล็ก ๆ นี้เคยเป็นช่องทางสำคัญในการรับข้อความระหว่างผู้คน

ข้อมูลจากศูนย์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (STKC) ระบุว่า เพจเจอร์เริ่มมีการใช้งานในประเทศไทยตั้งแต่ พ.ศ. 2520 และได้รับความนิยมอย่างกว้างขวางในช่วง พ.ศ. 2530-2544

ลักษณะของเพจเจอร์เป็นเครื่องรับข้อความขนาดเล็ก สามารถพกติดตัวได้ โดยในช่วงแรกมักแสดงหมายเลขโทรศัพท์หรือรหัสตัวเลข ก่อนพัฒนาเป็นรุ่นที่สามารถแสดงข้อความตัวอักษรได้ด้วย

วิธีส่งข้อความในยุคนั้นมีขั้นตอนมากกว่าปัจจุบัน ผู้ส่งต้องโทรศัพท์ไปยังศูนย์บริการหรือโอเปอเรเตอร์ แจ้งหมายเลขเพจเจอร์ของผู้รับ แล้วบอกข้อความที่ต้องการส่งให้เจ้าหน้าที่ดำเนินการ ก่อนข้อความจะถูกส่งไปปรากฏบนหน้าจอของเครื่องรับ

เมื่อได้รับข้อความ ผู้ใช้ก็ต้องหาทางติดต่อกลับผ่านโทรศัพท์บ้านหรือโทรศัพท์สาธารณะอีกทอดหนึ่ง จึงเป็นการสื่อสารที่ไม่ได้สะดวกแบบการส่งข้อความผ่านแอปพลิเคชันในปัจจุบัน

เพจเจอร์เคยเป็นอุปกรณ์ที่ได้รับความนิยมทั้งในกลุ่มวัยทำงาน นักธุรกิจ และวัยรุ่น โดยเฉพาะช่วงที่โทรศัพท์มือถือยังมีราคาแพงและไม่ได้เข้าถึงทุกคน

เมื่อโทรศัพท์มือถือสามารถโทรออกและส่งข้อความได้โดยตรง เพจเจอร์จึงค่อย ๆ ลดบทบาทลง จนกลายเป็นของสะสมที่ทำให้คนรุ่นก่อนหวนคิดถึงช่วงเวลาที่การส่งข้อความหนึ่งข้อความต้องอาศัยหลายขั้นตอน

6. เครื่องพิมพ์ดีด อุปกรณ์ทำงานสำคัญของสำนักงานในอดีต

ก่อนที่คอมพิวเตอร์จะกลายเป็นเครื่องมือหลักในการจัดทำเอกสาร เครื่องพิมพ์ดีดเคยเป็นอุปกรณ์สำคัญของสำนักงาน หน่วยงานราชการ โรงเรียน และสถานประกอบการจำนวนมาก

เครื่องพิมพ์ดีดมีแป้นตัวอักษรคล้ายแป้นพิมพ์คอมพิวเตอร์ในปัจจุบัน แต่การทำงานแตกต่างกันอย่างมาก เมื่อผู้ใช้กดแป้น ตัวอักษรบนก้านพิมพ์จะเคลื่อนที่ไปกระทบผ้าหมึกและถ่ายทอดตัวอักษรลงบนกระดาษ

ผู้ใช้งานต้องมีความแม่นยำในการพิมพ์ เพราะหากกดผิดก็ไม่สามารถลบข้อความได้ง่ายเหมือนการแก้ไขเอกสารในคอมพิวเตอร์ บางครั้งต้องใช้ยางลบหมึก น้ำยาลบคำผิด หรือวิธีแก้ไขเฉพาะตามชนิดของเครื่อง

สำหรับเครื่องพิมพ์ดีดภาษาไทย การจัดวางแป้นอักษรต้องได้รับการพัฒนาให้รองรับภาษาไทยโดยเฉพาะ ทำให้การพิมพ์เอกสารภาษาไทยเป็นระบบและสะดวกขึ้นอย่างมาก

เครื่องพิมพ์ดีดจึงเป็นทักษะสำคัญของคนทำงานในยุคนั้น ผู้ที่พิมพ์ได้รวดเร็วและแม่นยำมักได้รับความสำคัญในงานธุรการและงานเอกสาร

แต่เมื่อคอมพิวเตอร์และโปรแกรมประมวลผลคำเข้ามาแทนที่ ผู้ใช้งานสามารถแก้ไขข้อความ จัดรูปแบบเอกสาร และบันทึกไฟล์ได้ง่ายกว่าเดิม เครื่องพิมพ์ดีดจึงค่อย ๆ หมดบทบาทจากสำนักงาน แม้ปัจจุบันยังมีผู้เก็บรักษาและใช้งานเพื่อการศึกษาและสะสมก็ตาม

7. วิทยุทรานซิสเตอร์ แหล่งข่าวและความบันเทิงของครอบครัว

ในอดีต วิทยุถือเป็นสื่อสำคัญที่คนไทยใช้ติดตามข่าวสารและความบันเทิง ก่อนที่โทรทัศน์และอินเทอร์เน็ตจะเข้ามามีบทบาทอย่างแพร่หลาย

วิทยุทรานซิสเตอร์เป็นวิทยุที่ใช้วงจรอิเล็กทรอนิกส์ซึ่งมีทรานซิสเตอร์เป็นส่วนประกอบสำคัญ ทำให้สามารถพัฒนาเครื่องรับวิทยุให้มีขนาดเล็กลงและพกพาได้สะดวกกว่าเครื่องรับวิทยุหลอดสุญญากาศรุ่นเก่า

หลายบ้านนิยมเปิดวิทยุเพื่อฟังข่าวประจำวัน รายการเพลง ละครวิทยุ การประกาศต่าง ๆ และรายการบันเทิงในช่วงเวลาว่าง ขณะที่บางคนพกวิทยุติดตัวไปทำงานหรือเดินทาง เพื่อรับฟังข่าวสารระหว่างวัน

เสน่ห์ของวิทยุในยุคนั้นอยู่ที่การรับฟังเสียงโดยไม่มีภาพ ผู้ฟังต้องใช้จินตนาการประกอบกับเสียงผู้จัดรายการ เสียงเพลง และเสียงประกอบต่าง ๆ ทำให้รายการวิทยุมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว

วิทยุยังมีความสำคัญต่อการกระจายข่าวสารในช่วงที่การเข้าถึงสื่ออื่นยังมีข้อจำกัด โดยเฉพาะพื้นที่ห่างไกลที่ประชาชนอาจไม่มีโทรทัศน์หรือสัญญาณสื่อสารที่ทันสมัย

ปัจจุบันแม้จะยังมีวิทยุให้ใช้งานอยู่ แต่รูปแบบการฟังเปลี่ยนไปมาก ผู้คนสามารถฟังรายการสดและเพลงผ่านโทรศัพท์มือถือได้ทุกที่ วิทยุทรานซิสเตอร์รุ่นเก่าจึงกลายเป็นของสะสมที่สะท้อนความทรงจำของคนในอดีต

8. เครื่องเล่นแผ่นเสียงและหีบเสียง ความบันเทิงที่ต้องอาศัยกลไก

ก่อนยุคเครื่องเล่นเพลงดิจิทัล คนไทยเคยรู้จักความบันเทิงจากเครื่องเล่นแผ่นเสียงและหีบเสียง ซึ่งเป็นเทคโนโลยีที่มีประวัติยาวนานและเข้ามามีบทบาทในสังคมไทยตั้งแต่สมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นถึงช่วงปลายรัชกาลที่ 5 และหลังจากนั้น

หอสมุดแห่งชาติได้รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับประวัติแผ่นเสียงในสยาม โดยกล่าวถึงการนำกระบอกเสียงเอดิสันเข้ามาใช้ และพัฒนาการจากการบันทึกเสียงลงบนกระบอกทรงกลมไปสู่แผ่นเสียงแบบแบนราบ

เครื่องเล่นในยุคแรกบางชนิดใช้ระบบไขลาน ไม่จำเป็นต้องใช้ไฟฟ้าในการหมุนจานเสียง เมื่อเครื่องเริ่มทำงาน เข็มจะสัมผัสกับร่องเสียงบนแผ่น ทำให้เกิดการสั่นสะเทือนและถ่ายทอดเสียงออกมาผ่านกลไกขยายเสียง

แผ่นเสียงในอดีตไม่ได้มีเพียงเพลงสากลเท่านั้น แต่ยังมีการบันทึกเพลงไทย เพลงพื้นบ้าน และการแสดงดนตรีหลายประเภท ทำให้เทคโนโลยีดังกล่าวมีบทบาทสำคัญต่อการเก็บรักษาเสียงและวัฒนธรรมดนตรีของไทย

ต่อมาเครื่องเล่นแผ่นเสียงได้รับการพัฒนาให้มีรูปแบบหลากหลายขึ้น ทั้งเครื่องเล่นที่ใช้ระบบไฟฟ้าและแผ่นเสียงชนิดต่าง ๆ ก่อนที่เทปคาสเซ็ต ซีดี และไฟล์เพลงดิจิทัลจะเข้ามาเปลี่ยนวิธีฟังเพลงของผู้คน

ปัจจุบันแผ่นเสียงกลับมาได้รับความสนใจจากกลุ่มนักสะสมและคนรักเสียงเพลงอีกครั้ง แต่เครื่องเล่นหีบเสียงแบบโบราณยังคงเป็นของหายากที่มีคุณค่าทั้งด้านประวัติศาสตร์และงานช่าง

9. เทปคาสเซ็ตและเครื่องเล่นเทป ความทรงจำของคนรักเสียงเพลง

หากพูดถึงยุคที่การฟังเพลงต้องพกตลับเทปติดตัว หลายคนคงนึกถึงเทปคาสเซ็ตและเครื่องเล่นเทปขนาดพกพา ซึ่งเคยได้รับความนิยมอย่างมากในประเทศไทย

เทปคาสเซ็ตเป็นตลับบรรจุแถบแม่เหล็กสำหรับบันทึกและเล่นเสียง มีขนาดกะทัดรัดและสะดวกต่อการพกพา สามารถนำไปใช้กับเครื่องเล่นเทปที่บ้าน เครื่องเสียงรถยนต์ หรือเครื่องเล่นแบบพกพาได้ตามชนิดของอุปกรณ์

ความนิยมของเทปคาสเซ็ตทำให้เกิดวัฒนธรรมการฟังเพลงที่น่าสนใจ ผู้คนสามารถซื้ออัลบั้มเพลงของศิลปินที่ชื่นชอบมาเก็บไว้ หรือเลือกอัดเสียงจากรายการวิทยุลงในเทปเพื่อฟังภายหลังได้

อีกหนึ่งภาพจำของคนยุคนั้นคือการใช้ดินสอหมุนแกนเทปเพื่อเก็บสายเทปที่คลายออกจากตลับ รวมถึงการใช้ปุ่มกรอไปข้างหน้าและกรอกลับเพื่อเลือกเพลงที่ต้องการฟัง

แม้จะดูเป็นเรื่องเล็กน้อย แต่การฟังเพลงในยุคนั้นต้องอาศัยความอดทนมากกว่าการเปิดเพลงผ่านโทรศัพท์มือถือ เพราะผู้ฟังไม่สามารถเลือกเพลงหรือเปลี่ยนเพลงได้ทันทีเหมือนบริการสตรีมมิงในปัจจุบัน

เมื่อเครื่องเล่นซีดีและอุปกรณ์ดิจิทัลได้รับความนิยม เทปคาสเซ็ตจึงค่อย ๆ ลดบทบาทลง ปัจจุบันยังมีผู้ผลิตและนักสะสมที่สนใจเทปชนิดนี้อยู่ แต่ไม่ได้เป็นสื่อบันทึกเสียงหลักของคนทั่วไปอีกต่อไป

10. กล้องถ่ายรูปฟิล์ม บันทึกความทรงจำที่ต้องรอลุ้นภาพ

ก่อนที่โทรศัพท์มือถือจะมีกล้องถ่ายภาพคุณภาพสูงติดตัวแทบทุกคน การถ่ายภาพต้องอาศัยกล้องถ่ายรูปฟิล์ม ซึ่งเป็นอุปกรณ์ที่มีบทบาทสำคัญในการบันทึกความทรงจำของครอบครัวไทยมาอย่างยาวนาน

กล้องฟิล์มทำงานโดยให้แสงผ่านเลนส์เข้าสู่ตัวกล้อง แล้วตกกระทบลงบนฟิล์มไวแสง เมื่อกดชัตเตอร์ ฟิล์มจะบันทึกภาพตามปริมาณแสงและระยะเวลาที่ได้รับ ก่อนนำไปผ่านกระบวนการล้างฟิล์มและอัดภาพเพื่อให้ได้ภาพถ่ายที่สามารถมองเห็นได้

ความแตกต่างที่สำคัญจากกล้องดิจิทัลคือ ผู้ถ่ายไม่สามารถเปิดดูภาพได้ทันทีหลังจากกดชัตเตอร์ จึงต้องอาศัยความระมัดระวังในการจัดองค์ประกอบภาพและเลือกจังหวะถ่ายให้เหมาะสม

ฟิล์มแต่ละม้วนมีจำนวนภาพจำกัด เช่น ฟิล์ม 24 หรือ 36 ภาพ ผู้ใช้จึงต้องคิดก่อนถ่าย เพราะการกดชัตเตอร์แต่ละครั้งมีค่าใช้จ่ายทั้งค่าฟิล์มและค่าล้างอัดภาพ

ในอดีตการถ่ายภาพตามงานแต่งงาน งานรับปริญญา วันเกิด และการท่องเที่ยว ล้วนต้องพึ่งพากล้องฟิล์มเป็นหลัก ภาพถ่ายที่ได้จึงมักถูกเก็บไว้ในอัลบั้ม เพื่อให้สมาชิกในครอบครัวนำกลับมาเปิดดูในโอกาสต่าง ๆ

เมื่อกล้องดิจิทัลและโทรศัพท์มือถือเข้ามา ผู้คนสามารถถ่ายภาพได้ไม่จำกัดเท่ากับข้อจำกัดของฟิล์ม และตรวจสอบภาพได้ทันที ทำให้กล้องฟิล์มลดบทบาทลงอย่างมาก

อย่างไรก็ตาม กล้องฟิล์มไม่ได้หายไปจากวงการถ่ายภาพทั้งหมด เพราะปัจจุบันยังมีกลุ่มคนรักการถ่ายภาพที่เลือกใช้ฟิล์มด้วยเสน่ห์ของสีสัน เนื้อภาพ และกระบวนการถ่ายภาพแบบดั้งเดิม

จากของใช้ประจำวันสู่ของสะสมที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์

เมื่อมองย้อนกลับไป สิ่งของทั้ง 10 ชนิดไม่ได้เป็นเพียงอุปกรณ์เก่า ๆ ที่ถูกเทคโนโลยีใหม่เข้ามาแทนที่เท่านั้น แต่ยังสะท้อนให้เห็นถึงความเปลี่ยนแปลงของสังคมไทยในหลายด้าน ตั้งแต่การใช้ชีวิตภายในบ้าน การทำงาน การติดต่อสื่อสาร ไปจนถึงความบันเทิงและการบันทึกความทรงจำ

ในอดีตผู้คนต้องอาศัยความรู้และทักษะในการใช้งานอุปกรณ์แต่ละชนิดอย่างมาก การรีดผ้าต้องรู้จักควบคุมความร้อน การใช้ตะเกียงต้องเข้าใจระบบเชื้อเพลิง การส่งข้อความต้องผ่านศูนย์บริการ ส่วนการถ่ายภาพก็ต้องรอจนกว่าจะนำฟิล์มไปล้างอัด

แต่ในปัจจุบันเทคโนโลยีได้รวมความสามารถหลายอย่างเข้าไว้ในอุปกรณ์เพียงเครื่องเดียว โทรศัพท์มือถือสามารถใช้โทรศัพท์ ส่งข้อความ ฟังเพลง ถ่ายภาพ ดูข่าว และค้นหาข้อมูลได้ภายในเวลาไม่กี่วินาที

สิ่งที่น่าสนใจคือ แม้เทคโนโลยีใหม่จะช่วยให้ชีวิตสะดวกสบายขึ้น แต่ของใช้ในอดีตเหล่านี้ยังมีคุณค่าในฐานะหลักฐานที่บอกเล่าวิถีชีวิตของคนรุ่นก่อน บางชิ้นยังคงได้รับการอนุรักษ์ไว้ในพิพิธภัณฑ์ ขณะที่บางชิ้นกลายเป็นของสะสมที่มีคุณค่าทางจิตใจสำหรับผู้ที่เติบโตมากับมัน

สำหรับคนที่เคยใช้งาน สิ่งของเหล่านี้อาจทำให้นึกถึงบ้านเก่า เสียงเพลงจากวิทยุ หรือช่วงเวลาที่ต้องเดินไปหาตู้โทรศัพท์เพื่อโทรหาใครสักคน ส่วนคนรุ่นใหม่ก็อาจได้เห็นว่า ก่อนที่ทุกอย่างจะสะดวกเหมือนวันนี้ ผู้คนในอดีตต้องใช้ชีวิตและปรับตัวกับเทคโนโลยีอย่างไร

เพราะบางครั้งสิ่งของที่ดูธรรมดาในวันวาน อาจกลายเป็นเรื่องราวที่มีคุณค่ามากที่สุดเมื่อเวลาผ่านไป

แหล่งที่มา

• ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) – ฐานข้อมูลเครื่องใช้พื้นบ้าน เรื่องเตารีดถ่าน
• Cultural Mapping Thailand – ข้อมูลตะเกียงเจ้าพายุและวิถีชีวิตชุมชน
• มูลนิธิโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน – ประวัติระบบโทรศัพท์อัตโนมัติในประเทศไทย
• Thai PBS – ประวัติและพัฒนาการโทรศัพท์สาธารณะในประเทศไทย
• ศูนย์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (STKC) – ข้อมูลวิทยุติดตามตัวหรือเพจเจอร์
• กรมศิลปากร – ข้อมูลเครื่องพิมพ์ดีดและสิ่งของจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์
• หอสมุดแห่งชาติ – แผ่นเสียงในสยามและประวัติการบันทึกเสียง
• สำนักบริหารศิลปวัฒนธรรม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย – พิพิธภัณฑ์เทคโนโลยีทางภาพ
• พิพิธภัณฑ์เทคโนโลยีทางภาพ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย – วิวัฒนาการกล้องถ่ายภาพและอุปกรณ์ถ่ายภาพ
• Thai PBS – ประวัติและเรื่องราวเครื่องเล่นแผ่นเสียงในประเทศไทย

ขอบคุณที่แวะมาอ่านนะครับ ถ้าชอบก็อย่าลืมกดไลน์ กดแชร์และกดติดตามด้วยนะครับเพื่อที่ท่านจะได้ไม่พลาดข่าวสารต่าง ๆ ที่เป็นประโยชน์และสาระความบันเทิง