เปิดข้อมูล 16 กลุ่มรอยเลื่อน แผ่นดินไหวพาดผ่าน 23 จังหวัด 124 อำเภอ

• ประเทศไทยมีแนวรอยเลื่อนมีพลัง 16 กลุ่ม พาดผ่าน 23 จังหวัด 124 อำเภอ 421 ตำบล และ 1,520 หมู่บ้าน

• พื้นที่ภาคเหนือและภาคตะวันตกเป็นบริเวณที่ต้องให้ความสำคัญเป็นพิเศษ แต่ภาคใต้ก็มีแนวรอยเลื่อนมีพลังเช่นกัน

• กรุงเทพฯ ไม่ได้อยู่บนแนวรอยเลื่อนโดยตรง แต่ชั้นดินอ่อนสามารถขยายแรงสั่นสะเทือนจากแผ่นดินไหวที่เกิดขึ้นไกลออกไปได้

แผ่นดินไหวไม่ได้เป็นเรื่องไกลตัวของคนไทย

        หลายคนอาจเข้าใจว่าแผ่นดินไหวเป็นภัยธรรมชาติที่เกิดขึ้นเฉพาะในประเทศเพื่อนบ้าน หรือเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับจังหวัดทางภาคเหนือเท่านั้น แต่ข้อมูลทางธรณีวิทยาของประเทศไทยแสดงให้เห็นว่าพื้นที่ที่เกี่ยวข้องกับแนวรอยเลื่อนมีพลังมีอยู่หลายภูมิภาค

        ข้อมูลจากกรมทรัพยากรธรณีระบุว่า ประเทศไทยมีแนวรอยเลื่อนมีพลัง 16 กลุ่ม ครอบคลุมพื้นที่ 23 จังหวัด 124 อำเภอ 421 ตำบล และ 1,520 หมู่บ้าน

ตัวเลขนี้ทำให้เห็นว่าความเสี่ยงจากแผ่นดินไหวไม่ได้จำกัดอยู่ในพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่ง อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าทุกอำเภอจะเกิดแผ่นดินไหวรุนแรงหรือได้รับความเสียหายเท่ากัน

16 กลุ่มรอยเลื่อนมีพลัง อยู่บริเวณไหนบ้าง

        รอยเลื่อนมีพลังคือแนวแตกในชั้นหินหรือเปลือกโลกที่มีหลักฐานว่าสามารถเคลื่อนตัวและก่อให้เกิดแผ่นดินไหวได้ โดยประเทศไทยมีชื่อกลุ่มรอยเลื่อนสำคัญดังนี้

ภาคเหนือและภาคตะวันตก

1. กลุ่มรอยเลื่อนแม่จัน

2. กลุ่มรอยเลื่อนแม่อิง

3. กลุ่มรอยเลื่อนแม่ฮ่องสอน

4. กลุ่มรอยเลื่อนเมย

5. กลุ่มรอยเลื่อนแม่ทา

6. กลุ่มรอยเลื่อนเถิน

7. กลุ่มรอยเลื่อนพะเยา

8. กลุ่มรอยเลื่อนแม่ลาว

9. กลุ่มรอยเลื่อนปัว

10. กลุ่มรอยเลื่อนอุตรดิตถ์

11. กลุ่มรอยเลื่อนเจดีย์สามองค์

12. กลุ่มรอยเลื่อนศรีสวัสดิ์

13. กลุ่มรอยเลื่อนเพชรบูรณ์

14. กลุ่มรอยเลื่อนเวียงแหง

ภาคใต้

15. กลุ่มรอยเลื่อนระนอง

16. กลุ่มรอยเลื่อนคลองมะรุ่ย

        แนวรอยเลื่อนเหล่านี้กระจายอยู่ในจังหวัดเชียงราย เชียงใหม่ ลำปาง ลำพูน แพร่ น่าน พะเยา แม่ฮ่องสอน ตาก กำแพงเพชร กาญจนบุรี อุทัยธานี สุพรรณบุรี อุตรดิตถ์ เพชรบูรณ์ เลย ระนอง ชุมพร ประจวบคีรีขันธ์ พังงา สุราษฎร์ธานี กระบี่ และภูเก็ต

ทั้งนี้ รายชื่อจังหวัดเป็นการแสดงพื้นที่ที่เกี่ยวข้องกับแนวรอยเลื่อน ไม่ได้หมายความว่าทุกพื้นที่ในจังหวัดนั้นมีความเสี่ยงระดับเดียวกัน

10 จังหวัดที่กรมทรัพยากรธรณีระบุว่ามีความเสี่ยงภัยสูง

        เมื่อพิจารณาตามข้อมูลการประเมินความเสี่ยงภัยแผ่นดินไหวของกรมทรัพยากรธรณี พบว่ามี 10 จังหวัดในภาคเหนือและภาคตะวันตกที่ถูกระบุว่ามีความเสี่ยงภัยในระดับสูงเมื่อเทียบตามหลักเกณฑ์ที่ใช้อ้างอิง ได้แก่

1. เชียงราย

2. เชียงใหม่

3. ลำปาง

4. แพร่

5. น่าน

6. ลำพูน

7. แม่ฮ่องสอน

8. ตาก

9. พะเยา

10. กาญจนบุรี

        จังหวัดเหล่านี้มีความเกี่ยวข้องกับแนวรอยเลื่อนมีพลังและลักษณะทางธรณีวิทยาที่ควรติดตาม แต่ไม่ควรนำรายชื่อจังหวัดไปตีความว่าทุกอำเภอหรือทุกหมู่บ้านจะได้รับผลกระทบเท่ากัน

กรุงเทพฯ ไม่อยู่บนรอยเลื่อน แต่ทำไมยังได้รับผลกระทบ

        อีกหนึ่งประเด็นที่หลายคนอาจสงสัยคือ กรุงเทพฯ ไม่ได้ตั้งอยู่บนแนวรอยเลื่อนมีพลังหลักของประเทศไทย แล้วเหตุใดจึงสามารถรับรู้แรงสั่นสะเทือนจากแผ่นดินไหวที่เกิดขึ้นไกลออกไปได้

คำอธิบายสำคัญอยู่ที่ลักษณะชั้นดิน กรุงเทพฯ มีพื้นที่ชั้นดินอ่อน ซึ่งสามารถขยายแรงสั่นสะเทือนจากคลื่นแผ่นดินไหวที่เดินทางผ่านชั้นดินได้

        เหตุการณ์แผ่นดินไหวครั้งใหญ่ในเมียนมาเมื่อวันที่ 28 มีนาคม 2568 เป็นตัวอย่างที่ชัดเจน แรงสั่นสะเทือนส่งผลให้ประชาชนในกรุงเทพฯ รับรู้ได้ แม้จุดกำเนิดแผ่นดินไหวจะอยู่ห่างออกไปมาก

        นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมการประเมินความเสี่ยงจึงไม่ควรดูเพียงระยะห่างจากรอยเลื่อน แต่ต้องพิจารณาลักษณะชั้นดิน ความลึกของจุดกำเนิด ขนาดแผ่นดินไหว และความแข็งแรงของอาคารร่วมด้วย

อำเภอไหนต้องจับตาเป็นพิเศษ

ตัวอย่างพื้นที่ที่มีข้อมูลเหตุการณ์และการศึกษาเกี่ยวกับรอยเลื่อนอย่างชัดเจน ได้แก่ อำเภอแม่ลาวและอำเภอพาน จังหวัดเชียงราย ซึ่งเกี่ยวข้องกับกลุ่มรอยเลื่อนแม่ลาว และเป็นพื้นที่ที่ได้รับความสนใจจากการศึกษาแผ่นดินไหวครั้งสำคัญในอดีต

ส่วนพื้นที่กาญจนบุรีมีความเกี่ยวข้องกับกลุ่มรอยเลื่อนศรีสวัสดิ์และเจดีย์สามองค์ ขณะที่ภาคใต้มีแนวรอยเลื่อนระนองและคลองมะรุ่ยที่ควรติดตาม

อย่างไรก็ตาม การระบุรายชื่ออำเภอครบทั้ง 124 แห่งจำเป็นต้องตรวจสอบแผนที่และข้อมูลระดับตำบลจากกรมทรัพยากรธรณี ไม่ควรนำรายชื่อจังหวัดทั้งหมดมาเหมารวมเป็นรายชื่ออำเภอเสี่ยงโดยไม่มีหลักฐาน

รอยเลื่อนอยู่ใกล้บ้าน ต้องกังวลแค่ไหน

การอยู่ใกล้แนวรอยเลื่อนไม่ได้หมายความว่าแผ่นดินไหวจะเกิดขึ้นทันที และนักวิทยาศาสตร์ยังไม่สามารถระบุวัน เวลา และสถานที่เกิดแผ่นดินไหวล่วงหน้าได้อย่างแม่นยำ

สิ่งที่ประชาชนควรให้ความสำคัญคือการตรวจสอบสภาพอาคาร ยึดตู้และชั้นวางของให้มั่นคง เตรียมของใช้ฉุกเฉิน และเรียนรู้วิธีปฏิบัติตัวเมื่อเกิดแรงสั่นสะเทือน

สำหรับผู้ที่กำลังซื้อบ้านหรือสร้างอาคาร ควรพิจารณามาตรฐานโครงสร้างและข้อกำหนดการออกแบบต้านทานแรงแผ่นดินไหวตามพื้นที่ตั้งของอาคารด้วย

บทสรุป

ประเทศไทยมีพื้นที่ที่เกี่ยวข้องกับแนวรอยเลื่อนมีพลังจำนวนมาก โดยเฉพาะภาคเหนือ ภาคตะวันตก และภาคใต้ แต่การประเมินว่าอำเภอใดเสี่ยงมากที่สุดจำเป็นต้องใช้ข้อมูลทางธรณีวิทยาและความเปราะบางของอาคารประกอบกัน

การรู้ว่าเราอาศัยอยู่ใกล้แนวรอยเลื่อนใด จึงเป็นจุดเริ่มต้นของการเตรียมพร้อม ไม่ใช่เหตุผลที่จะต้องตื่นตระหนก

แล้วอำเภอที่คุณอาศัยอยู่มีแนวรอยเลื่อนมีพลังพาดผ่านหรือไม่ และคิดว่าบ้านเราพร้อมรับมือกับแผ่นดินไหวมากแค่ไหน