หุ่นดินเผาโบลินัสอายุ 2,400 ปีขยับหัวได้—ใช้แสดงฉากหรือทำพิธี?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

หุ่นดินเผาแบบโบลินัสทั้งห้าตัวที่พบในซานอิซิโดร ประเทศเอลซัลวาดอร์ มีอายุราว 2,400 ปี จุดเด่นคือ สามตัวใหญ่มีหัวที่ถอดและปรับทิศได้ นักโบราณคดีเสนอว่าอาจใช้แสดงฉากคล้ายหุ่นเชิดหรือประกอบพิธี แต่ยังยืนยันหน้าที่จริงไม่ได้

ทีมขุดพบพวกมันบนยอดโครงสร้างใหญ่ที่สุดของแหล่งโบราณคดีซานอิซิโดร ในเขตโซนโซนาเตทางตะวันตกของเอลซัลวาดอร์ ระหว่างงานภาคสนามปี 2022 นักวิจัยกำหนดอายุชั้นดินจากแบบภาชนะดินเผาและผลหาอายุด้วยคาร์บอนกัมมันตรังสี ได้ช่วง 410–380 ปีก่อนคริสตกาล

หุ่นทั้งห้าถูกพบอยู่ใกล้กันบนพื้นที่กว้างราว 0.6 ตารางเมตร และลึกจากผิวดินปัจจุบันไม่ถึงครึ่งเมตร สามตัวใหญ่สูงประมาณ 30 เซนติเมตร อีกสองตัวสูงราว 18 และ 10 เซนติเมตร หุ่นใหญ่ทำจากดินสีครีมเนื้อละเอียด ส่วนตัวเล็กใช้ดินสีส้มอมน้ำตาลที่หยาบกว่า

หัวของหุ่นใหญ่ต่อกับคอด้วยเดือยทรงกรวยตรงคอเสียบเข้ากับเบ้ารับที่ฐานหัว แต่ละหัวมีรูสองรูทะลุขึ้นไปด้านบน ส่วนเดือยตรงคอมีรูแนวนอนกับร่องตื้นด้านข้าง นักวิจัยอธิบายว่ารูและร่องเหล่านี้เปิดทางให้สอดเชือกผ่านคอแล้วผูกไว้บนหัว จึงปรับทิศของหัวได้

ผู้เขียนงานวิจัยเสนอว่าหุ่นอาจทำหน้าที่คล้ายหุ่นเชิดหรือหุ่นชัก เพื่อจัดฉากนิ่งหรือแสดงเหตุการณ์ที่ผู้ชมในยุคนั้นเข้าใจได้ ทั้งเรื่องจริงและเรื่องเล่า แต่คำว่า “หุ่นเชิด” เป็นการตีความจากหัวที่ปรับได้และตำแหน่งของหุ่น ไม่ได้หมายความว่านักโบราณคดีพบอุปกรณ์การแสดงหรือหลักฐานว่ามีคนเชิดจริง

การพบหุ่นบนยอดโครงสร้างใหญ่เปิดทางให้ตั้งข้อเสนอเรื่องพิธีกรรม ผู้วิจัยมองว่าอาจมีการหันหัวหุ่นไปตามทิศต่าง ๆ โดยคงลำตัวไว้กับที่ ทว่าเขาระบุว่ายังไม่แน่ใจว่าคนในอดีตใช้การปรับหัวระหว่างพิธีตอนนำหุ่นมาวางหรือไม่

หลักฐานยังระบุหน้าที่หลักของหุ่นไม่ได้ งานวิจัยระบุว่ามีหุ่นโบลินัสเพียงสองกลุ่มที่พบในบริบทเดิมและอ่านตำแหน่งการวางได้ จำนวนตัวอย่างจึงน้อยเกินกว่าจะสรุปหน้าที่นอกเหนือจากการตั้งข้อเสนอ อีกทั้ง Smithsonian ระบุว่าตัวตนและกลุ่มภาษาของผู้สร้างชุมชนซานอิซิโดรยังไม่ทราบแน่ชัด ชื่อ “โบลินัส” จึงบอกชนิดของหุ่นตามงานวิจัย ไม่ได้ยืนยันว่าใครเป็นผู้สร้าง

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th