มดกับตัวต่อพบใน Macaranga คนละต้น แล้วตัวต่อทำรังและเลี้ยงลูกอย่างไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

งานวิจัยในบอร์เนียวพบว่าต้น Macaranga pearsonii มีแกนลำต้นเป็นเนื้อแน่น ไม่ได้สร้างโพรงกลวงให้มดสำเร็จรูป มดและตัวต่อทำช่องอยู่ในต้นคนละต้น ส่วนตัวต่อ Dasyproctus agilis เจาะแกนของลำต้นที่ยังอ่อนเพื่อทำรัง แล้วเก็บแมลงวันตัวเต็มวัยไว้เป็นอาหารให้ตัวอ่อน

พืชสกุล Macaranga บางชนิดสร้างลำต้นกลวงที่มดเข้าไปอยู่ได้ แต่ M. pearsonii ต่างออกไป เพราะแกนกลางยังเป็นเนื้อพืช มดที่เริ่มตั้งรังเจาะทางเข้าและขุดช่องในแกน จากนั้นมดงานช่วยขยายพื้นที่อยู่ ต้นไม้ยังให้อาหารเม็ดเล็ก ๆ แก่มด ส่วนมดช่วยป้องกันต้นจากสัตว์กินพืช

ตัวต่อ D. agilis ก็ใช้แกนลำต้นเป็นที่ทำรัง แต่ไม่ได้เข้าไปอยู่ในต้นเดียวกับอาณานิคมมดที่นักวิจัยตรวจพบ ตัวเมียเจาะลำต้นที่ยังเขียวและเนื้อนิ่มเพื่อสร้างช่องวางไข่ แล้วปิดไข่ไว้ในช่องพร้อมแมลงวันตัวเต็มวัยหนึ่งตัว เมื่อตัวอ่อนฟัก มันจึงมีเหยื่อสะสมไว้เป็นอาหาร งานวิจัยบันทึกว่าตัวต่อกับมดกระจายอยู่คนละต้นมากกว่าที่คาดจากการสุ่ม

ทีมวิจัยสำรวจ Macaranga pearsonii ในรัฐซาบาห์ของมาเลเซียบนเกาะบอร์เนียว และผ่าตรวจต้นไม้ 213 ต้นเพื่อสำรวจรังมดกับตัวต่อ เมื่อนำตัวอย่างจากสวนปาล์มน้ำมันมาเทียบกับป่าที่ถูกตัดไม้หนัก พบตัวต่อใน 12 จาก 43 ต้นในสวนปาล์มน้ำมัน และ 1 จาก 41 ต้นในป่าที่ถูกตัดไม้หนัก ตัวเลขนี้แสดงความต่างของตัวอย่างสองพื้นที่ ไม่ได้พิสูจน์ว่าการทำสวนปาล์มน้ำมันเป็นสาเหตุเดียวที่ทำให้ตัวต่อเพิ่มขึ้น

ในสวนปาล์มน้ำมัน ต้นที่มีตัวต่อจำนวนมากสัมพันธ์กับอาณานิคมมดที่เล็กกว่า แต่ผลนี้ยังไม่ตอบว่าตัวต่อทำให้มดลดจำนวนลงหรือไม่ นักวิจัยเสนอได้เพียงว่ามดอาจกันตัวต่อไม่ให้ตั้งรัง หรือปัจจัยอื่นอาจทำให้แต่ละชนิดเลือกต้นต่างกัน ผู้วิจัยสันนิษฐานว่าตัวต่อมักเริ่มทำรังในต้นที่ยังไม่มีมด แต่ย้ำว่าต้องมีการทดลองเพื่อแยกสาเหตุ

งานนี้ยังไม่พบหลักฐานชัดว่าตัวต่อทำให้มดปกป้องใบจากสัตว์กินพืชได้น้อยลง จึงควรอ่านผลว่าเป็นการพบตัวต่อใช้ทรัพยากรทำรังแบบเดียวกับระบบพืชกับมด และพบรูปแบบการกระจายกับจำนวนมดที่สัมพันธ์กัน ไม่ใช่ข้อพิสูจน์ว่าตัวต่อไล่มดออกจากรังหรือทำให้ต้นไม้เสียการคุ้มกัน

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th