ช่องคลอดแห้งเมื่ออายุมากขึ้นเกิดจากอะไรและดูแลอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เมื่อก่อนการมีเพศสัมพันธ์อาจไม่เคยทำให้รู้สึกระคายเคือง แต่พออายุมากขึ้นกลับเริ่มแสบ ฝืด หรือเจ็บเวลาสอดใส่ จนบางคนกังวลว่าร่างกายผิดปกติ หรือไม่กล้าพูดกับคนรัก

อาการนี้พบได้บ่อยในช่วงใกล้หมดประจำเดือนและหลังหมดประจำเดือน แต่ไม่ได้เกิดกับทุกคน และไม่ได้หมายความว่าต้องทนเจ็บไปตลอด

สาเหตุสำคัญอย่างหนึ่งคือระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนที่ลดลง ทำให้เนื้อเยื่อช่องคลอดบางลง ยืดหยุ่นน้อยลง และแห้งง่ายขึ้น ส่วนอาหารและวิตามินช่วยดูแลสุขภาพโดยรวมได้ แต่ยังไม่มีอาหารหรือวิตามินชนิดใดที่พิสูจน์ได้แน่ชัดว่ากินแล้วรักษาช่องคลอดแห้งได้โดยตรง วิธีที่เริ่มลองได้คือใช้เจลหล่อลื่นและผลิตภัณฑ์เพิ่มความชุ่มชื้นสำหรับช่องคลอด

ช่องคลอดแห้งไม่ได้เกิดจากอายุเพียงอย่างเดียว

ระดับฮอร์โมนอาจเปลี่ยนได้ในช่วงตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือหลังรับการรักษามะเร็ง ยาบางชนิด เช่น ยาคุมกำเนิดบางประเภทและยาต้านเศร้า อาจเกี่ยวข้องกับอาการได้เช่นกัน นอกจากนี้ การระคายเคืองจากผลิตภัณฑ์ที่มีน้ำหอม การสวนล้างช่องคลอด โรคบางชนิด หรือการมีเวลาเตรียมตัวก่อนสอดใส่ไม่เพียงพอ ก็อาจมีส่วนได้

หากมีทั้งแห้ง คัน แสบ เจ็บ หรือปัสสาวะบ่อย ควรเล่าอาการทั้งหมดให้แพทย์ฟัง เพราะอาจต้องตรวจหาสาเหตุอื่นร่วมด้วย ไม่ควรสรุปเองว่าเป็นเพราะวัยทองเสมอไป

อาหารกับวิตามินช่วยได้แค่ไหน?

กินอาหารให้หลากหลาย เช่น ปลา ไข่ เต้าหู้ ถั่ว ผัก ผลไม้ และธัญพืช เพื่อให้ได้รับสารอาหารเพียงพอต่อสุขภาพโดยรวม หากดื่มน้ำน้อยก็ควรดื่มให้เพียงพอตามความต้องการของร่างกาย แต่ไม่ควรคาดหวังว่าอาหารชนิดใดชนิดหนึ่งหรือน้ำปริมาณมากจะเพิ่มน้ำหล่อลื่นจนแก้อาการได้ทันที

ถั่วเหลืองมีสารที่ออกฤทธิ์คล้ายเอสโตรเจนอย่างอ่อน กินเป็นอาหารตามปกติได้ แต่ยังสรุปไม่ได้ว่ากินแล้วรักษาช่องคลอดแห้งได้ ส่วนวิตามินหรืออาหารเสริมที่โฆษณาว่าช่วยเพิ่มความชุ่มชื้น ควรตรวจสอบกับแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ โดยเฉพาะผู้ที่มียาประจำตัวหรือมีประวัติมะเร็งที่ไวต่อฮอร์โมน ไม่ควรซื้อวิตามินขนาดสูงมากินแทนการตรวจหาสาเหตุ

วิธีบรรเทาที่เริ่มได้

เจลหล่อลื่นชนิดน้ำใช้ก่อนมีเพศสัมพันธ์ เพื่อลดแรงเสียดสี ทาบริเวณปากช่องคลอดและอวัยวะหรืออุปกรณ์ที่จะสัมผัสได้ เติมเพิ่มเมื่อรู้สึกฝืด หากใช้ถุงยางอนามัยชนิดลาเท็กซ์ ให้หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ที่มีน้ำมันเป็นส่วนประกอบ เพราะอาจทำให้ถุงยางเสียหาย

ส่วนผลิตภัณฑ์เพิ่มความชุ่มชื้นสำหรับช่องคลอดใช้เพื่อช่วยลดความแห้งในชีวิตประจำวัน โดยใช้ตามคำแนะนำบนฉลาก ผลิตภัณฑ์สองอย่างนี้ทำหน้าที่ต่างกัน และอาจใช้ร่วมกันได้ อย่านำโลชั่นทาผิวทั่วไปหรือผลิตภัณฑ์ที่ไม่ได้ทำมาสำหรับช่องคลอดมาใช้ภายใน เพราะอาจระคายเคือง

การให้เวลาเล้าโลม พูดคุยกันว่าจังหวะไหนสบาย และหยุดเมื่อเจ็บก็ช่วยลดแรงกดดันได้ ความแห้งไม่ได้เป็นหลักฐานว่าหมดรักหรือไม่ต้องการคู่ของตน

เมื่อไรควรพบแพทย์?

หากลองดูแลตัวเองแล้วไม่ดีขึ้นภายในไม่กี่สัปดาห์ อาการรบกวนชีวิตประจำวัน เจ็บมาก มีตกขาวผิดปกติ หรือมีเลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์ ระหว่างรอบเดือน หรือหลังหมดประจำเดือน ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ

ถ้าความแห้งสัมพันธ์กับวัยหมดประจำเดือน แพทย์อาจพิจารณาเอสโตรเจนเฉพาะที่ในรูปครีม ยาเม็ด หรือวงแหวนสอดช่องคลอด โดยประเมินตามประวัติสุขภาพของแต่ละคน ผลทบทวนงานวิจัยที่สนับสนุนโดยสถาบันวิจัยผลลัพธ์ที่เน้นผู้ป่วยในสหรัฐฯ พบว่าผลิตภัณฑ์เพิ่มความชุ่มชื้นและเอสโตรเจนเฉพาะที่อาจช่วยลดความแห้งได้ แต่ผลต่ออาการเจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ไม่แน่นอนหรืออาจช่วยได้จำกัด จึงควรติดตามผลและปรึกษาแพทย์หากยังเจ็บ

อาหารที่ดีช่วยดูแลร่างกายได้ แต่เมื่อมีอาการรบกวน การเลือกผลิตภัณฑ์ให้ตรงจุดและตรวจหาสาเหตุคือทางที่มีหลักฐานรองรับมากกว่าการหวังผลจากวิตามินเพียงอย่างเดียว