ภารกิจ Swift ของ NASA จบลงหลังอยู่บนวงโคจรกว่า 20 ปี แล้วคลังข้อมูลยังช่วยงานดาราศาสตร์ต่อได้อย่างไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

Swift หยุดสังเกตการณ์แล้ว แต่ข้อมูลเกือบ 22 ปีของมันยังเปิดให้นักดาราศาสตร์ค้นและวิเคราะห์ต่อได้ NASA ยุติภารกิจวิทยาศาสตร์เมื่อ 23 ตุลาคม 2026 หลังแรงต้านจากบรรยากาศทำให้กล้องหันติดตามเป้าหมายบนฟ้าได้ไม่มั่นคง คลังข้อมูลที่เหลือจึงเป็นมรดกสำคัญของหอดูดาวลำนี้

Neil Gehrels Swift Observatory หรือ Swift เริ่มปฏิบัติงานปลายปี 2004 เพื่อจับการปะทุรังสีแกมมา ซึ่งสว่างวาบและจางลงอย่างรวดเร็ว จุดเด่นของยานคือมันระบุตำแหน่งเหตุการณ์ แล้วหันกล้องไปถ่ายภาพต่อได้ภายในเวลาประมาณหนึ่งนาที ข้อมูลหลายช่วงคลื่นช่วยให้นักวิจัยเห็นเหตุการณ์เดียวกันผ่านแสงคนละชนิด ทั้งรังสีเอกซ์ แสงอัลตราไวโอเลต และแสงที่ตามองเห็น

NASA ระบุว่าคลังของ Swift มีค่าความสว่างจากเหตุการณ์จักรวาลที่ครอบคลุมช่วงเวลาเกือบ 22 ปี นักวิจัยยังค้นสเปกตรัมหลายช่วงคลื่นและภาพจากกล้องอัลตราไวโอเลตกับแสงที่ตามองเห็นได้มากกว่า 1.5 ล้านภาพ ข้อมูลทั้งชุดมีขนาดราว 12 เทราไบต์และเปิดให้สาธารณะใช้ นักวิจัยจึงกลับไปตรวจหลักฐานเดิมได้ แม้ยานจะหยุดทำงานแล้ว

หน้า Swift Archive ของ NASA เปิดให้ค้นบันทึกการสังเกตด้วยชื่อการปะทุรังสีแกมมาหรือพารามิเตอร์ของ Swift ผู้ใช้ยังค้นข้อมูลร่วมกับภารกิจอื่นผ่านระบบ HEASARC หรือดาวน์โหลดไฟล์โดยตรงได้ ข้อมูลที่เก็บเข้าคลังตามปกติจะเปิดหลังการสังเกตประมาณหนึ่งสัปดาห์ ส่วนข้อมูลเก่าก็ยังค้นกลับมาเปรียบเทียบได้

การมีข้อมูลหลายชนิดจากช่วงเวลาใกล้กันช่วยให้นักวิจัยตรวจว่าแสงของเหตุการณ์เปลี่ยนอย่างไรหลังการปะทุ เช่น เปรียบเทียบความสว่างในคนละช่วงคลื่นหรือเทียบกับการสังเกตของหอดูดาวอื่น นี่เป็นการใช้ประโยชน์ที่อนุมานได้จากชนิดข้อมูลและเครื่องมือค้นในคลัง ไม่ได้หมายความว่าทุกคำถามทางดาราศาสตร์จะตอบได้จากข้อมูล Swift เพียงชุดเดียว

ตลอดภารกิจ Swift สังเกตการปะทุรังสีแกมมากกว่า 2,000 ครั้ง และศึกษาซูเปอร์โนวามากกว่า 1,400 เหตุการณ์ ข้อมูลของยานมีส่วนในงานวิจัยที่ตีพิมพ์ราว 7,000 ฉบับตามตัวเลขที่ NASA รายงาน การมีข้อมูลเก่าที่ค้นได้ต่อจึงช่วยให้นักวิจัยกลับมาทดสอบคำอธิบายเดิม หรือจับเหตุการณ์ใหม่ไปเทียบกับกรณีที่เคยบันทึกไว้

การจบภารกิจไม่ได้แปลว่ายานยังสังเกตท้องฟ้าได้ NASA ระบุว่า Swift บันทึกการสังเกตครั้งสุดท้ายเมื่อ 20 ตุลาคม ก่อนเข้าสู่โหมดปลอดภัยเมื่ออยู่สูงจากพื้นโลกประมาณ 275 กิโลเมตร แรงต้านอากาศที่ระดับต่ำทำให้กล้องรักษาการชี้เป้าอย่างต่อเนื่องไม่ได้ ส่วนการกลับเข้าสู่บรรยากาศยังเป็นเพียงการคาดการณ์ของ NASA ณ วันที่ 23 ตุลาคมว่าอาจเกิดขึ้นในไม่กี่สัปดาห์ ไม่ใช่วันยืนยัน

หลัง Swift ยุติงาน การค้นข้อมูลเก่าจึงเข้ามารับช่วงต่อจากการสังเกตเหตุการณ์สด นักดาราศาสตร์ยังใช้คลังนี้ตรวจและเทียบหลักฐานย้อนหลังได้ ส่วนการติดตามเหตุการณ์ใหม่แบบทันทีต้องอาศัยกล้องอื่นที่ยังปฏิบัติงานอยู่

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th