ไขข้อข้องใจทาสแมว ทำไมอยู่ดี ๆ น้องแมวถึงเดินมาเอาหัวชนเรา?

ไขข้อข้องใจทาสแมว ทำไมอยู่ดี ๆ น้องแมวถึงเดินมาเอาหัวชนเรา?

เคยไหม กำลังนั่งเล่นโทรศัพท์หรือทำงานอยู่ดี ๆ เจ้าเหมียวก็เดินเข้ามาหา แล้วเอาหน้าผากมาแตะมือ เอาหัวถูขา หรือเบียดแก้มกับแขนของเราเบา ๆ ก่อนจะเดินจากไปอย่างไม่มีปี่มีขลุ่ย พฤติกรรมเล็ก ๆ แบบนี้ทำให้คนเลี้ยงแมวหลายคนอดสงสัยไม่ได้ว่า น้องกำลังอ้อน กำลังทักทาย หรือกำลังส่งข้อความอะไรบางอย่างถึงเรากันแน่?

ความจริงแล้ว การเอาหัวมาชนหรือถูไถกับคนเป็นพฤติกรรมการสื่อสารอย่างหนึ่งของแมว ซึ่งมีความเกี่ยวข้องกับกลิ่น ความคุ้นเคย และความสัมพันธ์ระหว่างแมวกับสิ่งมีชีวิตรอบตัว และแม้จะดูเหมือนเป็นการอ้อนเพียงอย่างเดียว แต่พฤติกรรมนี้ก็มีความหมายมากกว่าที่หลายคนคิด

1. ฝากกลิ่นเพื่อสร้างความคุ้นเคย

เหตุผลสำคัญอย่างหนึ่งคือ แมวใช้กลิ่นเป็นเครื่องมือสื่อสาร แมวมีต่อมที่เกี่ยวข้องกับการหลั่งสารสื่อกลิ่นอยู่บริเวณใบหน้า เช่น แก้ม รอบปาก คาง และบริเวณหน้าผากใกล้ใบหู เมื่อแมวเอาหน้ามาถูไถกับคนหรือสิ่งของ สารเคมีที่เกี่ยวข้องกับการสื่อสารด้วยกลิ่นก็อาจถูกฝากไว้บนพื้นผิวนั้น

สารที่เรียกว่า “ฟีโรโมน” (Pheromones) เป็นสารเคมีที่สัตว์ใช้สื่อสารกับสัตว์ชนิดเดียวกันในบริบทต่าง ๆ ส่วนการสื่อสารด้วยกลิ่นของแมวยังประกอบด้วยสารกลิ่นชนิดอื่น ๆ ด้วย จึงไม่ใช่ว่ากลิ่นทุกชนิดที่แมวฝากไว้จะเป็นฟีโรโมนทั้งหมด

เมื่อแมวถูหน้ากับคนที่คุ้นเคย พฤติกรรมนี้อาจช่วยสร้างกลิ่นที่คุ้นเคยในสภาพแวดล้อมของมันได้ เราอาจไม่ได้กลิ่นอะไรเป็นพิเศษ แต่สำหรับแมว กลิ่นมีบทบาทสำคัญต่อการรับรู้สิ่งแวดล้อมและการทำความคุ้นเคยกับสมาชิกในกลุ่มสังคม

ดังนั้น หากเจ้าเหมียวเดินเข้ามาเอาหัวถูแขนหรือแก้มของเรา ก็อาจเป็นส่วนหนึ่งของการสื่อสารด้วยกลิ่นและการสร้างความคุ้นเคย ไม่จำเป็นต้องตีความว่าเป็นการประกาศกรรมสิทธิ์เหนือมนุษย์อย่างจริงจังเสมอไป

2. สัญญาณของความคุ้นเคยและความไว้วางใจ

แมวเป็นสัตว์ที่ใช้ภาษากายสื่อสารอยู่ตลอดเวลา การเดินเข้าหาอย่างผ่อนคลายแล้วเอาหัวมาสัมผัสกับคนอาจแสดงให้เห็นว่าแมวรู้สึกคุ้นเคยและสบายใจกับบุคคลนั้น โดยเฉพาะเมื่อมีพฤติกรรมอื่นประกอบ เช่น หางตั้งขึ้น ลำตัวไม่เกร็ง หรี่ตาอย่างผ่อนคลาย หรือส่งเสียงครางเบา ๆ

นักพฤติกรรมสัตว์อธิบายว่า การเอาหัวถูไถหรือที่เรียกว่า bunting พบได้ทั้งในแมวบ้านและแมวชนิดอื่น ๆ พฤติกรรมนี้อาจมีบทบาทในการทักทาย สร้างความสัมพันธ์ และแลกเปลี่ยนกลิ่นระหว่างสมาชิกที่คุ้นเคยกัน

อย่างไรก็ตาม เราไม่ควรสรุปว่าแมวทุกตัวจะเอาหัวมาชนเฉพาะคนที่รักหรือไว้ใจมากที่สุดเท่านั้น เพราะแมวแต่ละตัวมีบุคลิกและวิธีเข้าสังคมต่างกัน บางตัวเข้าหาคนง่าย ขณะที่บางตัวชอบอยู่ใกล้ ๆ โดยไม่ต้องสัมผัสตัวมากนัก

สิ่งที่สำคัญกว่าการมองหาท่าทางใดท่าทางหนึ่งคือการสังเกตภาษากายโดยรวม และเคารพพื้นที่ส่วนตัวของแมว หากมันเดินเข้ามาหาเองแล้วถูหัวกับเรา ก็ค่อย ๆ ตอบสนองอย่างอ่อนโยนโดยไม่บังคับให้มันอยู่ต่อ

3. ทักทายหรือเรียกร้องความสนใจ

บางครั้งการเอาหัวมาชนก็เป็นวิธีเริ่มต้นปฏิสัมพันธ์กับคน แมวอาจเดินมาหาเจ้าของหลังจากเจ้าของกลับบ้าน หรือเข้ามาถูขาขณะกำลังทำกิจกรรมต่าง ๆ ในชีวิตประจำวัน พฤติกรรมนี้อาจเป็นการทักทายหรือชวนให้สนใจมันมากขึ้น

หากแมวเอาหัวมาถูขณะเราเตรียมอาหาร เดินไปยังบริเวณที่เก็บขนม หรือกำลังนั่งอยู่ใกล้ของเล่น ก็อาจมีความเกี่ยวข้องกับสิ่งที่มันต้องการในขณะนั้น เช่น อาหาร การเล่น หรือการมีปฏิสัมพันธ์กับเจ้าของ แต่ไม่สามารถสรุปความต้องการได้จากการชนหัวเพียงอย่างเดียว

ลองสังเกตสิ่งที่เกิดขึ้นก่อนและหลังพฤติกรรมนี้ หากแมวเดินมาถูขาแล้วส่งเสียงร้องซ้ำ ๆ ใกล้เวลาอาหาร ก็อาจกำลังขออาหาร หากถูมือแล้วเดินไปใกล้ของเล่น ก็อาจกำลังชวนเล่น แต่ถ้าเพียงเข้ามาถูหัวแล้วนอนลงข้าง ๆ มันก็อาจแค่ต้องการอยู่ใกล้คนที่คุ้นเคย

การเรียนรู้รูปแบบพฤติกรรมประจำตัวของแมวจึงช่วยให้เราเข้าใจสิ่งที่มันสื่อสารได้ดีกว่าการยึดคำอธิบายเพียงแบบเดียว

4. แมวบางตัวอาจทำเพื่อความรู้สึกสบายใจ

การถูหน้าและฝากกลิ่นยังเป็นพฤติกรรมตามธรรมชาติที่แมวใช้กับสิ่งแวดล้อมของตัวเอง ไม่ว่าจะเป็นมุมโซฟา ขอบประตู เฟอร์นิเจอร์ หรือบริเวณที่มันเดินผ่านเป็นประจำ

เมื่อแมวถูหน้าเข้ากับสิ่งของที่คุ้นเคย มันอาจช่วยให้บริเวณนั้นมีกลิ่นที่สอดคล้องกับสภาพแวดล้อมของตัวเอง การได้อยู่ท่ามกลางกลิ่นที่คุ้นเคยมีส่วนเกี่ยวข้องกับการรับรู้สิ่งแวดล้อมของแมว และพฤติกรรมนี้มักพบในช่วงที่มันมีท่าทีผ่อนคลาย

แต่ก็ไม่ควรตีความว่าการเอาหัวมาชนทุกครั้งเป็นการปลอบประโลมตัวเองเสมอไป เพราะพฤติกรรมเดียวกันอาจทำหน้าที่หลายอย่างในเวลาเดียวกัน ทั้งการทักทาย การฝากกลิ่น และการสร้างปฏิสัมพันธ์กับคน

5. ทำไมแมวแต่ละตัวถึงแสดงความรักไม่เหมือนกัน?

แมวบางตัวชอบเอาหัวมาชนมือเจ้าของทุกวัน ขณะที่บางตัวไม่ค่อยชอบสัมผัสตัว แต่กลับชอบนอนอยู่ใกล้ ๆ เดินตามไปทุกห้อง หรือส่งเสียงร้องเมื่อเห็นเจ้าของกลับบ้าน

พฤติกรรมเหล่านี้ไม่ได้มีแบบไหนที่ใช้วัดความรักได้อย่างแน่นอน เพราะแมวแต่ละตัวมีนิสัย ประสบการณ์ในอดีต และระดับความชอบในการสัมผัสที่แตกต่างกัน แม้แต่แมวที่อยู่บ้านเดียวกันก็อาจมีวิธีแสดงความคุ้นเคยไม่เหมือนกัน

นอกจากการเอาหัวมาชนแล้ว ยังมีพฤติกรรมอื่น ๆ ที่อาจแสดงถึงความสบายใจ เช่น การนอนพักใกล้คน การถูตัวกับขา การกะพริบตาช้า ๆ ในสถานการณ์ที่ผ่อนคลาย หรือการเข้ามาอยู่ในบริเวณเดียวกันโดยไม่หลบหนี

หากแมวไม่ชอบให้จับหรือกอด ก็ไม่ได้แปลว่ามันไม่ผูกพันกับเจ้าของเสมอไป การเปิดโอกาสให้แมวเลือกเข้าหาและถอยออกไปได้เองเป็นวิธีสร้างความสัมพันธ์ที่เคารพความต้องการของมันมากกว่า

6. จุดที่ต้องแยกให้ออก: เอาหัวมาชนกับกดหัวค้างไม่เหมือนกัน

แม้การเอาหัวมาชนคนเบา ๆ มักเป็นพฤติกรรมปกติ แต่มีพฤติกรรมอีกแบบที่เรียกว่า head pressing ซึ่งแตกต่างกันอย่างสำคัญ

การเอาหัวถูไถตามปกติมักเกิดขึ้นระหว่างการมีปฏิสัมพันธ์ แมวอาจเดินเข้ามา แตะหน้าผากกับมือ ถูแก้ม แล้วขยับตัวต่อไป โดยมีท่าทีผ่อนคลายและตอบสนองต่อสิ่งรอบข้างตามปกติ

ในทางกลับกัน หากแมวกดศีรษะค้างกับผนัง มุมห้อง หรือสิ่งของอย่างต่อเนื่องโดยไม่มีลักษณะเป็นการทักทาย และดูสับสนหรือมีอาการผิดปกติร่วมด้วย พฤติกรรมนี้อาจเป็นสัญญาณของปัญหาทางระบบประสาทหรือโรคอื่นที่จำเป็นต้องได้รับการตรวจจากสัตวแพทย์

หากพบอาการดังกล่าว ควรพาแมวไปพบสัตวแพทย์โดยเร็ว โดยเฉพาะเมื่อมีอาการเดินเซ สับสน เดินวน หรือการมองเห็นและการตอบสนองเปลี่ยนไปอย่างชัดเจน อย่ารอให้มีอาการรุนแรงก่อนจึงค่อยขอความช่วยเหลือ

นอกจากนี้ หากแมวที่เคยเข้าสังคมตามปกติเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างฉับพลัน เช่น ไม่ยอมให้เข้าใกล้ ซึมลง กินอาหารลดลง หรือมีท่าทีเจ็บปวด ก็ควรสังเกตอาการอื่นร่วมด้วยและปรึกษาสัตวแพทย์เมื่อมีข้อกังวล

แล้วเราควรทำอย่างไรเมื่อแมวเดินมาเอาหัวชน?

หากเจ้าเหมียวเดินเข้ามาหาแล้วถูหัวกับมือหรือขา เราสามารถตอบสนองด้วยการลูบเบา ๆ บริเวณแก้มหรือหัว หากแมวชอบสัมผัสบริเวณนั้น พร้อมสังเกตว่ามันยังผ่อนคลายอยู่หรือไม่ หากมันหันหน้าหนี ขยับตัวออก หรือแสดงท่าทีไม่ต้องการสัมผัส ก็ควรหยุดและให้พื้นที่กับมัน

ไม่จำเป็นต้องอุ้มหรือกอดแมวทุกครั้งที่มันเข้ามาหา บางครั้งการปล่อยให้มันเดินมาทักทายแล้วเลือกนอนข้าง ๆ ตามต้องการก็เป็นการตอบสนองที่เหมาะสมแล้ว

ท้ายที่สุด การเอาหัวมาชนเป็นพฤติกรรมเล็ก ๆ ที่สะท้อนให้เห็นว่าแมวใช้กลิ่นและภาษากายในการสื่อสารกับโลกอย่างไร แม้เราไม่สามารถแปลความหมายของทุกท่าทางได้แบบคำต่อคำ แต่การสังเกตพฤติกรรมโดยรวมและทำความรู้จักนิสัยเฉพาะตัวของเจ้าเหมียว จะช่วยให้เราเข้าใจมันได้มากขึ้น

ครั้งหน้าถ้าแมวเดินเข้ามาเอาหัวถูมือ ก็ลองสังเกตดูว่าในขณะนั้นมันกำลังทำอะไร มีท่าทีอย่างไร และมีพฤติกรรมอื่นประกอบหรือไม่ เพราะบางทีสิ่งที่น่าสนใจที่สุดอาจไม่ใช่แค่การที่มันเอาหัวมาชนเรา แต่เป็นวิธีที่มันค่อย ๆ สร้างความคุ้นเคยกับคนในแบบของตัวเอง