UNEP คำนวณช่องว่างการลดก๊าซเรือนกระจกจากคำมั่นของประเทศอย่างไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

UNEP คำนวณช่องว่างการปล่อยด้วยการเอายอดที่คาดว่าจะปล่อยหากประเทศทำตามคำมั่นทั้งหมด ลบด้วยยอดในเส้นทางจำลองที่สอดคล้องกับเป้าหมายอุณหภูมิ ณ ปีเดียวกัน ตัวเลขนี้คือ ความห่างระหว่างสองฉากทัศน์ ไม่ใช่ยอดที่วัดได้จริงในอนาคต

รายงานปี 2026 แยกข้อมูลการปล่อยย้อนหลังออกจากตัวเลขคาดการณ์ การคาดการณ์นโยบายและคำมั่นอาศัยงานจากแบบจำลอง 5 ชุด แล้วปรับฐานให้เทียบกับข้อมูลย้อนหลังที่รายงานใช้ถึงปี 2023 ส่วนฉากทัศน์ “นโยบายปัจจุบัน” คำนวณจากมาตรการที่รัฐบาลนำมาใช้แล้วภายในเดือนพฤศจิกายน 2025 จึงไม่รวมคำมั่นที่ยังไม่ได้ลงมือทำ

อีกชุดหนึ่งนำคำมั่นลดก๊าซที่ประเทศยื่นไว้ หรือ NDC มาคำนวณเสมือนทำได้ครบถ้วน โดยรับข้อมูลถึงวันที่ 1 กันยายน 2026 รายงานใช้ข้อมูล NDC รวม 124 ฉบับ ซึ่งครอบคลุมการปล่อย 76% ของโลก และแยกเป้าหมายที่ไม่ต้องพึ่งความช่วยเหลือจากเป้าหมายที่ต้องอาศัยเงิน เทคโนโลยี หรือการสนับสนุนจากต่างประเทศ หากประเทศยังไม่มี NDC ใหม่หรือเดิม หรือแบบจำลองนโยบายปัจจุบันคาดว่าปล่อยต่ำกว่าเป้าหมาย NDC UNEP ใช้ฉากทัศน์นโยบายปัจจุบันแทน ฉากทัศน์ NDC จึงเป็นการคาดการณ์ว่าโลกจะปล่อยเท่าไรหากทำตามแผน ไม่ใช่ยอดการปล่อยที่เกิดขึ้นจริงแล้ว

ฝั่งเปรียบเทียบไม่ใช่คำมั่นของประเทศ แต่เป็นเส้นทางจำลองที่ลดการปล่อยให้สอดคล้องกับเป้าหมายอุณหภูมิ รายงานฉบับนี้ใช้ทั้งเส้นทางที่จำกัดความร้อนไม่ให้เกิน 2 องศาเซลเซียส และเส้นทาง “โอเวอร์ชูต 1.5 องศาต่ำที่สุดเท่าที่เป็นไปได้” ซึ่งยอมให้อุณหภูมิสูงเกิน 1.5 องศาชั่วคราวก่อนลดกลับลง เส้นทางหลังเริ่มลดก๊าซอย่างเข้มข้นตั้งแต่ปี 2025 โดยคาดว่าความร้อนจะสูงสุดที่ 1.7–1.8°C ด้วยโอกาส 66% และกลับมาไม่เกิน 1.5°C ภายในปี 2100 ด้วยโอกาสราว 50%

ตัวอย่างปี 2035 หากทำตาม NDC ทั้งส่วนที่ไม่มีเงื่อนไขและส่วนที่ขึ้นกับความช่วยเหลือ การปล่อยทั่วโลกอยู่ที่ค่ากลาง 49 กิกะตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าต่อปี โดยช่วงจากแบบจำลองอยู่ที่ 47–52 กิกะตัน เมื่อนำไปเทียบกับเส้นทางโอเวอร์ชูต 1.5 องศา ช่องว่างอยู่ที่ค่ากลาง 16 กิกะตันต่อปี ช่วง 14–19; เมื่อเทียบกับเส้นทางต่ำกว่า 2 องศา อยู่ที่ 5 กิกะตันต่อปี ช่วง 3–7 ตัวเลขเหล่านี้เป็นปริมาณการปล่อยในปีนั้น ไม่ใช่ยอดสะสมหลายปีหรือองศาความร้อน

UNEP คำนวณช่วงดังกล่าวจากค่าที่ไม่ปัดเศษ แล้วเทียบค่ากลางและขอบเขตต่ำ–สูงของฉากทัศน์นโยบายหรือคำมั่นกับค่ากลางของเส้นทางลดก๊าซ จึงแสดงเป็นช่วงแทนที่จะให้ตัวเลขเดียว รายงานยังแปลงเส้นทางการปล่อยตลอดศตวรรษเป็นผลต่ออุณหภูมิด้วยแบบจำลองภูมิอากาศ FaIR; การประเมินนี้คำนึงถึงทั้งความไม่แน่นอนของการปล่อยและการตอบสนองของระบบโลก

ผลอุณหภูมิเป็นอีกชุดคำนวณหนึ่ง: หากนโยบายปัจจุบันดำเนินต่อ รายงานประเมินว่ามีโอกาส 66% ที่ความร้อนจะไม่เกิน 2.8°C (ช่วง 2.2–3.8°C) ส่วนฉากทัศน์ของ UNEP ที่สมมติว่าประเทศทำตาม NDC ทุกฉบับ รวมทั้งส่วนที่มีเงื่อนไข และคงความพยายามลดการปล่อยในระดับใกล้เคียงกันต่อไปหลังจากนั้น ประเมินความร้อนไว้ต่ำกว่า 2.6°C (ช่วง 1.9–3.3°C) ด้วยโอกาส 66% นี่ไม่ใช่การเอา “16 กิกะตัน” ไปแปลงเป็นองศาโดยตรง แต่เป็นผลจากเส้นทางการปล่อยและแบบจำลองภูมิอากาศภายใต้สมมติฐานเรื่องนโยบาย เทคโนโลยี และการตอบสนองของโลก

เวลาอ่านตัวเลขช่องว่างจึงควรดูปีที่เทียบ ฉากทัศน์คำมั่น เป้าหมายอุณหภูมิ และช่วงความไม่แน่นอนพร้อมกัน เพราะเปลี่ยนเส้นทางอ้างอิงหรือสมมติฐาน ผลต่างก็เปลี่ยนตาม

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th