WHO พบความเสี่ยงโรคเรื้อรังกับโอกาสรักษาไม่เท่ากันระหว่างคนเมือง คนชนบท และกลุ่มรายได้น้อยจริงหรือ?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

WHO พบความเหลื่อมล้ำจริง แต่รูปแบบไม่เหมือนกันทุกประเทศ รายงานที่เผยแพร่วันที่ 20 ตุลาคม 2026 เปรียบเทียบภาระโรคไม่ติดต่อ การป้องกัน และการรักษาระหว่างประชากรในประเทศเดียวกัน โดยแยกข้อมูลได้สูงสุด 8 มิติ ได้แก่ เพศ อายุ ฐานะเศรษฐกิจ การศึกษา ที่อยู่อาศัย ความพิการ การจ้างงาน และสถานะการย้ายถิ่น

รายงานครอบคลุมโรคหัวใจและหลอดเลือด มะเร็ง เบาหวาน และโรคทางเดินหายใจเรื้อรัง รวมปัจจัยเสี่ยงสำคัญ เช่น การสูบบุหรี่ การดื่มแอลกอฮอล์ โรคอ้วนและอาหารไม่เหมาะสม การเคลื่อนไหวน้อย และมลพิษทางอากาศ WHO ใช้ข้อมูลจาก 9 แหล่งข้ามประเทศ วิเคราะห์ 35 ตัวชี้วัด และจำแนกผลตามมิติความเหลื่อมล้ำได้ไม่เกิน 8 ด้าน จึงไม่ควรเข้าใจว่าทุกประเทศมีข้อมูลครบทุกตัวชี้วัดหรือทุกกลุ่มประชากร

ความต่างระหว่างเมืองกับชนบทมีทั้งเรื่องบริการและสิ่งแวดล้อม WHO ระบุว่าในหลายประเทศรายได้ต่ำและปานกลาง คนชนบทเข้าถึงการตรวจและรักษาความดันโลหิตสูง รวมถึงการคัดกรองมะเร็งปากมดลูกน้อยกว่าคนเมือง ขณะเดียวกันครัวเรือนชนบทอาจสัมผัสมลพิษจากการใช้เชื้อเพลิงในบ้านมากกว่า ส่วนคนเมืองมักได้รับมลพิษทางอากาศภายนอกสูงกว่า ภาพรวมจึงไม่ได้แปลว่าพื้นที่แบบใดปลอดภัยกว่าทุกด้าน

ฐานะและการศึกษาก็สัมพันธ์กับความเสี่ยงและโอกาสตรวจพบโรค WHO พบว่าในประเทศรายได้ต่ำและปานกลาง กลุ่มที่เรียนจบน้อยมักมีอัตราความดันโลหิตสูงและเบาหวานมากกว่า ส่วนผู้หญิงที่ยากจนและมีการศึกษาน้อยเข้าถึงการคัดกรองมะเร็งปากมดลูกน้อยกว่า ตัวอย่างเหล่านี้เป็นรูปแบบที่พบในข้อมูลหลายประเทศ ไม่ใช่ข้อสรุปว่าทุกคนในกลุ่มเดียวกันจะป่วยหรือไม่ได้รับบริการ

รายงานยังพบความต่างตามเพศและอายุ ผู้ชายมีแนวโน้มสูบบุหรี่และดื่มแอลกอฮอล์มากกว่า และมีโอกาสได้รับการวินิจฉัยกับรักษาความดันโลหิตสูงน้อยกว่าผู้หญิง ส่วนคนอายุน้อยที่เป็นความดันโลหิตสูงมีโอกาสรู้ตัวและรักษาน้อยกว่าผู้สูงวัย WHO ยังชี้ว่าคนพิการอาจเจออุปสรรคในการป้องกัน คัดกรอง และรักษา ขณะที่ผู้ย้ายถิ่นอาจติดข้อจำกัดด้านค่าใช้จ่าย เอกสาร หรือภาษา

ข้อมูลเหล่านี้ช่วยเห็นว่าช่องว่างเกิดได้ตั้งแต่การสัมผัสปัจจัยเสี่ยงไปจนถึงการเข้าถึงบริการ แต่ไม่ได้พิสูจน์ว่าฐานะ เพศ หรือที่อยู่อาศัยเป็นสาเหตุโดยตรงของโรค WHO ระบุว่ารายงานใช้ข้อมูลระดับชาติที่เก็บในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา และยังพบช่องว่างของข้อมูลที่จำแนกตามกลุ่มประชากร การอ่านผลจึงควรดูประเทศ ตัวชี้วัด และกลุ่มที่เปรียบเทียบให้ครบ ไม่เหมารวมจากค่าเฉลี่ยของทั้งประเทศ

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th