AI จะช่วยประเทศกำลังพัฒนาได้จริง ต้องมีเงื่อนไขอะไรพร้อมก่อน?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

AI จะช่วยประเทศรายได้น้อยและปานกลางได้เมื่อมี ไฟฟ้าที่เชื่อถือได้ อินเทอร์เน็ต ทักษะพื้นฐาน และสถาบันที่พร้อมกำกับการใช้ รายงาน World Development Report 2026 ของธนาคารโลกชี้ว่าแค่มีเครื่องมือ AI ยังไม่พอ ประเทศต้องปรับให้เข้ากับภาษา ข้อมูล และปัญหาของตนเองด้วย

รายงานเสนอให้เริ่มจากการ นำเครื่องมือที่มีอยู่มาใช้ แล้วปรับให้เหมาะกับคนและงานในพื้นที่ ก่อนพิจารณาพัฒนาเทคโนโลยีระดับแนวหน้าด้วยตนเอง ธุรกิจหรือหน่วยงานอาจเริ่มจากระบบต้นทุนต่ำสำหรับงานเฉพาะ จากนั้นเพิ่มข้อมูลภาษาท้องถิ่นและตรวจว่าคำตอบเข้ากับบริบทจริงหรือไม่ การสร้างโมเดลระดับแนวหน้าตั้งแต่ต้นต้องลงทุนกับบุคลากร ชิป และศูนย์ข้อมูลจำนวนมาก จึงไม่ใช่ทางเลือกที่เป็นไปได้สำหรับทุกประเทศ

ตัวอย่างการใช้ AI ที่ธนาคารโลกยกขึ้นมา ได้แก่ ช่วยแพทย์คัดกรองหรือวินิจฉัย ช่วยเกษตรกรตัดสินใจจากพยากรณ์อากาศ และช่วยครูจัดทำบทเรียน เครื่องมือราคาต่ำที่ส่งข้อมูลผ่านข้อความหรือเสียงบนโทรศัพท์พื้นฐานอาจช่วยให้คนในพื้นที่ซึ่งเข้าถึงอุปกรณ์และผู้เชี่ยวชาญได้ยากใช้บริการได้มากขึ้น ประโยชน์จะเกิดเมื่อข้อมูลและวิธีใช้เหมาะกับผู้ใช้ ไม่ใช่เพียงนำระบบจากต่างประเทศมาเปิดให้บริการ

ธนาคารโลกประเมินว่า 4.5% ของงานที่มีอยู่ในประเทศรายได้น้อยและปานกลางอยู่ในกลุ่มเสี่ยงต่อระบบอัตโนมัติจาก AI สร้างเนื้อหา เทียบกับ 14.2% ในประเทศรายได้สูง ขณะเดียวกัน งาน 16.2% ในประเทศกำลังพัฒนาอาจได้แรงหนุนด้านผลิตภาพอย่างมีนัยสำคัญ ใกล้กับ 18.7% ในประเทศรายได้สูง ตัวเลขเหล่านี้เป็นการประเมินความเสี่ยงและโอกาส ไม่ใช่จำนวนคนที่จะถูกเลิกจ้างหรือได้งานเพิ่มจริง

รายงานอธิบายว่าแรงงานในประเทศกำลังพัฒนาส่วนใหญ่ทำงานที่ใช้แรงกายมากกว่างานด้านความรู้ AI จึงมีโอกาสช่วยเสริมงานในช่วงแรก ขณะที่สัญญาณการเปลี่ยนแปลงงานชัดกว่าในบริการที่ใช้ความรู้สูง แต่ประโยชน์ไม่ได้กระจายเท่ากัน หากไฟฟ้า อินเทอร์เน็ต และทักษะยังเข้าไม่ถึง ธุรกิจขนาดเล็กกับคนในพื้นที่ห่างไกลก็อาจใช้เครื่องมือใหม่ได้ช้ากว่า การกระจุกตัวของโมเดล ชิป และศูนย์ข้อมูลไว้กับบริษัทไม่กี่แห่งยังเพิ่มความเสี่ยงที่ประเทศจะพึ่งพาผู้ให้บริการภายนอก

รัฐจึงต้องเตรียมทั้งระบบพื้นฐานและกติกา ได้แก่ เครือข่ายที่เสถียร ระบบการศึกษาและการฝึกทักษะให้คนใช้ AI ได้ ข้อมูลภาษาท้องถิ่น และหน่วยงานที่มีเกณฑ์ทดสอบ จัดซื้อ และประเมินระบบก่อนขยายใช้ รายงานยังชี้ว่าควรคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลและใช้กฎหมายจัดการอันตรายเมื่อมาตรฐานสมัครใจไม่พอ

World Development Report 2026 ไม่ได้บอกให้ทุกประเทศแข่งสร้าง AI ที่ใหญ่ที่สุด แต่เสนอให้ใช้สิ่งที่มี ปรับให้ตรงกับความต้องการ แล้วพัฒนาต่อเมื่อมีฐานรองรับแล้ว AI จึงมีโอกาสช่วยแก้ปัญหาและเพิ่มผลิตภาพ โดยไม่รับประกันว่าจะสร้างงาน ลดความเหลื่อมล้ำ หรือพัฒนาบริการได้เองหากขาดเงื่อนไขเหล่านี้

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th