ชาวอินคาใช้คีปูบันทึกข้อมูลโดยไม่เขียนเป็นตัวอักษรได้อย่างไร?
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ
คีปู (khipu หรือ quipu ในภาษาเกชัวแปลว่า “ปม”) คือชุดเชือกที่ชาวอินคาใช้บันทึกข้อมูลตัวเลข เช่น สำมะโน ภาษี และสิ่งของในคลัง เชือกย่อยแต่ละเส้นผูกปมไว้ตามตำแหน่งในระบบฐานสิบ ทำให้เก็บจำนวนได้โดยไม่ใช้ระบบเขียนตัวอักษรทั่วไป อ่านตัวเลขได้ไม่ได้แปลว่าจะรู้เสมอว่าตัวเลขนั้นนับอะไร และความหมายของคีปูบางแบบยังอยู่ระหว่างศึกษา
เชือกหลักของคีปูมีเส้นย่อยห้อยลงมา บางเส้นยังต่อเป็นเชือกย่อยอีกชั้น ผู้ชำนาญที่เรียกว่า khipukamayuq เป็นผู้ผูกและอ่านปมเหล่านี้ คีปูเหล่านี้ใช้บันทึกสำมะโน ภาษี และสิ่งของในคลัง นักวิจัยยังพบหลักฐานว่าผู้ส่งสารพกห่อคีปูเดินทางไปตามเครือข่ายถนน เพื่อส่งข้อมูลข้ามพื้นที่ในอาณาจักรอินคา
การวางปมอิงระบบฐานสิบ ปลายเชือกแทนหลักหน่วย ส่วนตำแหน่งที่สูงขึ้นไปทางเชือกหลักแทนหลักสิบ หลักร้อย และหลักพัน ตัวอย่างที่นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดยกไว้คือเลข 1,636 ซึ่งแทนด้วยปมหลักพันหนึ่งปม ปมหลักร้อยหกปม ปมหลักสิบสามปม และปมแบบยาวที่พันวนหกรอบในตำแหน่งหน่วย แต่ละเส้นจึงเก็บจำนวนได้ด้วยรูปแบบที่อ่านเป็นลำดับ ไม่ต้องเขียนเลขด้วยหมึก
นักวิจัยยังเทียบสีของเส้น วัสดุ ลายเชือก ทิศทางการบิด และวิธีต่อเส้นเข้าด้วยกันเพื่อหาความหมายเพิ่มเติม พิพิธภัณฑ์ NIST ระบุว่าคีปูทำจากเส้นใยฝ้ายหรือลามาและอัลปากา และสีหรือลวดลายอาจมีความหมาย นักวิจัยจึงตรวจว่ารายละเอียดเหล่านี้ช่วยบอกบริบทของข้อมูลได้อย่างไร แต่ยังถอดความหมายของคีปูทุกชิ้นไม่ได้
บันทึกยุคอาณานิคมสเปนกล่าวถึงคีปูที่ใช้เก็บเรื่องราว เพลง หรือประวัติด้วย นักวิจัยจากบัณฑิตวิทยาลัยฮาร์วาร์ดแยกสิ่งที่อ่านได้ชัดออกจากสิ่งที่ยังต้องศึกษา: อ่านค่าฐานสิบในคีปูหลายเส้นได้ แต่ไม่ทราบเสมอว่าค่านั้นหมายถึงคน สัตว์ หรือสิ่งของชนิดใด ส่วนการอ่านข้อมูลที่ไม่ใช่ตัวเลขยังเป็นงานวิจัยต่อเนื่อง
ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th
ทำไม "ใบมีดคัตเตอร์" ถึงต้องบากเส้นทแยงมุมไว้เป็นข้อๆ สำหรับหักทิ้ง?
ส่องก่อนใคร ปฏิทินจีนกับเลขปฏิทิน งวด 1 ธันวาคม 2569 นี้
ส่งเทรนด์เลขมงคล อาจารย์หนู 1 ธันวาคม 2569
แม่นจริง vs หุ้นไทย เปิดโพยงวด 1 ธ.ค. 69 เผยเลขเด่น 3 ตัว พร้อมชุดจับคู่สองแถว
ทำไม "ใบพัดพัดลมตั้งโต๊ะ" ถึงนิยมออกแบบให้มีจำนวนใบพัดเป็นเลขคี่อย่าง 3 หรือ 5 ใบ?
ทำไม "ก้อนสบู่ก้อน" ถึงต้องปั๊มร่องเว้าลึกลงไปตรงกลางก้อนสบู่?
สลากสัญจรจังหวัดตาก งวด 1 ธ.ค. 69 เปิดข้อมูลตัวเลขหลายด้าน ส่องเลขเด่นจากข้อมูลจังหวัดและผู้ว่าฯ
ทำไม "กระจกหน้ารถยนต์" ถึงไม่แตกกระจายเป็นเม็ดข้าวโพดเหมือนกระจกหน้าต่างข้าง?
"ฝาปิดกระติกน้ำร้อนสุญญากาศ" ถึงต้องมีปุ่มกดระบายแรงดันอากาศก่อนเปิด?
น้องอันดามัน” เยี่ยมบุ๋ม ปนัดดา รอบ 2 เจอสื่อถามถึงแม่ เผยคำตอบสั้น ๆ ทำเอาหลายคนเข้าใจทันทีว่าทำไมไม่พูด!
ทำไม "รถเข็นช้อปปิ้งในซูเปอร์มาร์เก็ต" ถึงต้องทำตัวตะกร้าเป็นตะแกรงเหล็กโปร่ง?
ประวัติวง Wonder Girls (วันเดอร์เกิร์ล) จากจุดเริ่มต้นจนถึงวันยุติวง
ตั้งคำถามใหญ่แห่งยุค AI: "ทำไมต้องเรียนหนังสือ?" เมื่อใบปริญญาอาจไม่ใช่ใบเบิกทางเดียวอีกต่อไป
คุณสมบัติของนักเขียน
ทำไม "สายวัดตัวช่างตัดเสื้อ" ถึงต้องหุ้มปลายทั้งสองข้างด้วยแผ่นโลหะเล็กๆ?
ทำไม "ล้อรถไฟเหล็ก" ถึงไม่ได้แบนเรียบเสมอกันแต่หล่อให้มีรูปทรงกรวยเอียงเล็กน้อย?
