แมวสามสีมีตัวผู้ได้ แต่พบได้น้อยเพราะยีนสีอยู่บน X

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

แมวสามสีมีตัวผู้ได้ แต่พบได้น้อย เพราะปื้นสีส้มกับดำหรือน้ำตาลเกิดจากยีนสีที่อยู่บนโครโมโซม X ส่วนปื้นขาวมาจากยีนอีกตำแหน่งหนึ่ง แมวตัวเมียมี X สองชุด จึงอาจมียีนสีส้มบนชุดหนึ่งและแบบไม่ส้มบนอีกชุดหนึ่งได้ เมื่อเซลล์เม็ดสีแต่ละกลุ่มเลือกใช้ X คนละชุด ขนจึงเกิดเป็นปื้นสลับสี

ช่วงที่ตัวอ่อนกำลังพัฒนา เซลล์ตัวเมียจะเลือกใช้ X เพียงหนึ่งชุดในแต่ละเซลล์แบบสุ่ม เซลล์ลูกที่แบ่งตัวต่อจากกลุ่มเดียวกันจะใช้ X ชุดเดิมต่อไป เมื่อ X ที่ทำงานมียีนสีส้ม ขนในกลุ่มเซลล์นั้นจะเป็นส้ม ส่วนกลุ่มที่เปิดใช้ X แบบไม่ส้มจะสร้างขนดำหรือน้ำตาล กระบวนการนี้เรียกว่า การปิดการทำงานของโครโมโซม X และทำให้ผิวหนังเกิดเป็นปื้นสีต่างกัน

งานวิจัยในวารสาร Current Biology ปี 2025 พบสาเหตุระดับโมเลกุลของขนสีส้ม คือมีชิ้นส่วน DNA ยาวราว 5 กิโลเบสหายไปจากบริเวณควบคุมยีน ARHGAP36 การลบนี้ทำให้ ARHGAP36 แสดงออกในเซลล์เม็ดสี และลดการแสดงออกของยีนที่ใช้สร้างเม็ดสีดำหรือน้ำตาล จึงเอื้อให้เกิดขนโทนแดงเหลือง ส่วนปื้นส้มกับดำในแมวตัวเมียเกิดจากเซลล์แต่ละกลุ่มใช้ X คนละชุด

สีขาวมีที่มาอีกทาง งานวิจัยเดียวกันอธิบายว่าปื้นขาวของแมวคาลิโกสัมพันธ์กับยีนสร้างลายขาวที่ตำแหน่ง KIT บนโครโมโซมร่างกาย ไม่ใช่ X จึงเห็นสีส้มกับดำจากการปิด X สลับกัน และเห็นปื้นขาวจากยีน KIT ประกอบกันเป็นสามสี

แมวตัวผู้ทั่วไปมีโครโมโซม XY และมี X เพียงชุดเดียว จึงมักมีสีส้มทั้งตัวหรือไม่มีสีส้ม ตัวผู้ลายสามสีเกิดได้เมื่อมีความเปลี่ยนแปลงของโครโมโซมหรือมีเซลล์มากกว่าหนึ่งชุด เช่น XXY หรือภาวะไคเมรา บททบทวนในปี 1975 รวบรวมรายงานแมวตัวผู้ที่มีปื้นส้มสลับดำ หรือมีสีขาวร่วมด้วย 25 ตัว พบโครโมโซม XXY ใน 16 ตัว และระบุว่าเกือบทั้งหมดเป็นหมัน ตัวเลขนี้มาจากกรณีที่เคยมีรายงาน ไม่ใช่การสำรวจแมวตัวผู้ทั้งหมด จึงใช้บอกอัตราการเกิดจริงไม่ได้

สีขนช่วยอธิบายกลไกทางพันธุกรรมได้ แต่ใช้ยืนยันชุดโครโมโซมหรือภาวะเจริญพันธุ์ของแมวตัวใดตัวหนึ่งไม่ได้ ต้องตรวจเป็นรายตัวจึงทราบสาเหตุ

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th