พระธาตุพนมพังปี 2518 ฝนหนักเป็นต้นเหตุหรือแค่ตัวเร่ง?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

พระธาตุพนมพังลงเมื่อ 11 สิงหาคม 2518 เพราะฐานชั้นล่างรับน้ำหนักส่วนบนไม่ไหว รอยร้าวเริ่มปรากฏที่ฐานตั้งแต่ต้นเดือนสิงหาคม ก่อนฝนจะตกหนักต่อเนื่องและทำให้รอยร้าวเห็นชัดขึ้น ฝนจึงเป็นตัวเร่งให้โครงสร้างทรุดลง

ฐานข้อมูลแหล่งโบราณคดีที่สำคัญในประเทศไทยของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (SAC) ระบุว่าองค์พระธาตุหักลงทางทิศตะวันออกเป็นสามท่อน ท่อนล่างแตกละเอียดทั้งสี่ด้าน ห้องที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุไม่เสียหาย ส่วนยอดตกกระแทกวิหารหอพระแก้วและศาลาการเปรียญจนเสียหายมาก

หลังองค์พระธาตุพัง มีการตั้งคณะอนุกรรมการเพื่อวางแบบบูรณะและรักษาศิลปะเดิม โดยมีผู้รับผิดชอบด้านวิศวกรรม สถาปัตยกรรม และโบราณคดี การซ่อมจึงทำควบคู่กับการตรวจชั้นก่อสร้าง มีการขุดสำรวจ 6 จุด ทั้งภายในองค์พระธาตุและบริเวณโดยรอบ เพื่อดูว่าสิ่งก่อสร้างแต่ละส่วนเกิดขึ้นในช่วงใด ทีมยังตรวจพื้นที่ระหว่างกำแพงแก้วหลายชั้น ทำให้เก็บข้อมูลทั้งองค์หลักและบริเวณล้อมรอบ ไม่ได้ดูเฉพาะรอยแตกที่เห็นจากภายนอก

นักโบราณคดีใช้ชั้นก่อสร้างและหลักฐานที่พบในการกำหนดอายุขององค์พระธาตุ โดยประเมินว่าสร้างขึ้นราว พ.ศ. 1200–1400 ส่วนการเป็นศาสนสถานฮินดูก่อนถูกปรับเป็นพุทธสถานในช่วงพุทธศตวรรษที่ 17–18 ยังเป็นข้อสันนิษฐาน

ฐานข้อมูล SAC ระบุว่างานซ่อมเริ่มในเดือนพฤษภาคม 2519 และเสร็จในเดือนมีนาคม 2522 หอสมุดจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยบันทึกชื่อหนังสือ จดหมายเหตุการบูรณะปฏิสังขรณ์องค์พระธาตุพนม พ.ศ. 2518–2522 และระบุว่ากรมศิลปากรจัดพิมพ์ในปี 2522 หนา 264 หน้า

รายละเอียดการพังและการขุดค้นสรุปจากฐานข้อมูล SAC โดยแหล่งนี้อ้างเอกสารหน้า 57–58 สำหรับข้อมูลสาเหตุการพัง ส่วนกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมระบุภายหลังว่า กรมศิลปากรบูรณะองค์พระธาตุขึ้นใหม่โดยรักษารูปแบบเดิมไว้

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th