เรือกอและสีสดสะดุดตา ลวดลายบนเรือประมงปัตตานีมีที่มาอย่างไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ลายบนเรือกอและผสมศิลปะมลายู ลายชวา และลายไทย จึงทำให้เรือสีสดเหล่านี้สะดุดตาเมื่อมองจากฝั่ง กรมส่งเสริมวัฒนธรรมระบุว่าเรือกอและเป็นเรือประมงชายฝั่งขนาดเล็ก พบมากในปัตตานีและนราธิวาส มีลำเพรียวยาว ต่อจากไม้กระดาน และยกส่วนหัวกับท้ายให้สูง

กรมฯ ยกตัวอย่างลายกนก ลายบัวคว่ำบัวหงาย ลายหัวพญานาค หนุมานเหินเวหา และบุหรงซีงอหรือสิงหปักษี ซึ่งมีลำตัวเป็นสิงห์และหัวเป็นนกคาบปลา ช่างนำรูปแบบเหล่านี้มาเขียนบนลำเรืออย่างประณีตและละเอียดอ่อน แหล่งข้อมูลไม่ได้แจกแจงความหมายของทุกลาย แต่เรียกงานศิลปะบนลำเรือนี้ว่า “วิจิตรศิลป์บนพลิ้วคลื่น”

บุหรงซีงอเป็นตัวอย่างของลายที่พาเรื่องเล่าท้องถิ่นมาอยู่บนหัวเรือ กรมส่งเสริมวัฒนธรรมบันทึกความเชื่อของชาวเรือว่า สัตว์ในจินตนาการนี้มีเขี้ยวเล็บ มีฤทธิ์เดช และดำน้ำเก่ง จึงเป็นลายที่นิยมมาแต่อดีต ข้อมูลส่วนนี้เป็นความเชื่อที่แหล่งวัฒนธรรมถ่ายทอด ไม่ใช่ข้อเท็จจริงทางธรรมชาติ และไม่ได้หมายความว่าเรือทุกลำต้องมีหัวนกคาบปลา

ความงามของเรืออยู่คู่กับการใช้งานจริง เรือกอและใช้จับปลา ขนส่งสินค้า และทำกิจกรรมทางน้ำ กรมฯ อธิบายว่าลวดลายบนเรือสะท้อนวัฒนธรรมของชุมชนภาคใต้ตอนล่างที่ตั้งถิ่นฐานใกล้ทะเลและพึ่งพาการประมง บทความเดียวกันยกคำกล่าวถึงคนริมแม่น้ำบางนราว่า “ลูกแม่น้ำบางนราไม่มีเรือกอและหาปลาก็เหมือนไม่ใส่เสื้อผ้า” เพื่อแสดงความผูกพันกับเรือที่ใช้หาปลา เรือจึงเป็นทั้ง เครื่องมือทำกินและงานช่างที่มองเห็นได้

บทความกรมส่งเสริมวัฒนธรรมปี 2565 บันทึกว่าจังหวัดนราธิวาสฟื้นฟูการแข่งขันเรือกอและชิงถ้วยพระราชทานซึ่งจัดเป็นประจำทุกปี ส่วนจังหวัดปัตตานีจัดการแข่งขันในแม่น้ำปัตตานีเป็นส่วนหนึ่งของงานแห่เจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว เพื่อฟื้นฟูประเพณีและส่งเสริมการท่องเที่ยว บันทึกนี้เชื่อมงานช่างเข้ากับกิจกรรมชุมชนที่ใช้สืบต่อวัฒนธรรมของพื้นที่

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th