สวดพระอภิธรรม 7 คัมภีร์ในงานศพ ทำไมเลือกบทเหล่านี้?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เสียง “กุสลา ธัมมา...” ที่ได้ยินในงานศพมาจากการสวดพระอภิธรรม ส่วนเลข 7 นับตามจำนวนคัมภีร์ในพระอภิธรรมปิฎก และบทที่นำมาสวดคือหัวข้อหรือมาติกาที่สรุปจากคัมภีร์เหล่านั้น

พระไตรปิฎกฉบับสำหรับประชาชนของมูลนิธิพระไตรปิฎกเพื่อประชาชนอธิบายว่า อภิธรรมปิฎกแบ่งเป็น 7 คัมภีร์ ส่วนฉบับนี้จัดพิมพ์เนื้อหาอภิธรรมไว้ 12 เล่ม แต่ละคัมภีร์จัดหมวดและแจกแจงหลักธรรมคนละแง่

1. ธัมมสังคณี รวบรวมหลักธรรมเป็นหมวด เช่น กุศลธรรม อกุศลธรรม และอัพยากตธรรม ซึ่งไม่จัดอยู่ในสองประเภทแรก

2. วิภังค์ แยกหลักธรรมสำคัญมาขยายทีละเรื่อง เช่น ขันธ์ 5 ได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ เพื่อให้เห็นองค์ประกอบของแต่ละหมวด

3. ธาตุกถา นำหลักธรรมมาจัดเข้ากับกรอบขันธ์ อายตนะ และธาตุ เพื่อพิจารณาว่าแต่ละข้ออยู่ในหมวดใด

4. ปุคคลบัญญัติ อธิบายคำเรียกบุคคลตามคุณธรรม เช่น ผู้หลุดพ้นได้เป็นบางคราวกับผู้ที่ละกิเลสได้เด็ดขาด

5. กถาวัตถุ เรียบเรียงหลักธรรมเป็นคำถามกับคำตอบ เพื่อพิจารณาความเห็นที่ต่างกันในพระพุทธศาสนา

6. ยมก ตั้งคำถามเป็นคู่เพื่อเทียบความหมายและขอบเขตของหลักธรรม ให้เห็นว่าคำที่ดูคล้ายกันใช้แทนกันได้ทุกกรณีหรือไม่

7. ปัฏฐาน อธิบาย ปัจจัย 24 ประการ และความสัมพันธ์ที่ธรรมอย่างหนึ่งอาศัยอีกอย่างหนึ่งเกิดขึ้น เนื้อหาส่วนนี้แจกแจงความเชื่อมโยงอย่างละเอียด

คำบาลีที่ได้ยินตอนต้น “กุสลา ธัมมา...” เป็นหัวข้อจากธัมมสังคณี บทความคำวัดของกัลยาณมิตรอธิบายว่า บทสวดงานศพใช้หัวข้อหรือมาติกาจากพระอภิธรรม 7 คัมภีร์มาสวดเป็นช่วง ๆ

บทความของมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตศรีล้านช้างอธิบายว่า การสวดในงานศพชวนผู้ฟังพิจารณาความจริงของชีวิตผ่านหลักรูปและนาม หรือร่างกายกับจิตใจ คำอธิบายนี้เป็นมุมมองเชิงธรรมะของผู้เขียน และทำนองสวดหรือการแปลก็แตกต่างกันตามประเพณีแต่ละท้องถิ่น

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th