เตาทุเรียงศรีสัชนาลัยเผาเครื่องสังคโลกด้วยเตาแบบไหน?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ซากเตาเผาที่พบในศรีสัชนาลัยไม่ได้มีรูปแบบเดียว กรมศิลปากรระบุว่า เตาเผาสังคโลกของศรีสัชนาลัยและสุโขทัยมี 2 ชนิด คือเตาประทุนที่ระบายความร้อนแนวนอน กับเตาตะกรับที่ให้ความร้อนขึ้นในแนวดิ่ง ความต่างอยู่ที่รูปทรง ตำแหน่งห้องไฟ และทางที่ความร้อนไหลผ่านภาชนะ

เตาประทุนได้ชื่อตามหลังคาโค้งที่ดูคล้ายประทุนเรือ ตัวเตาทรงรี พื้นค่อนข้างแบน และวางลาดจากด้านหน้าขึ้นไปทางท้ายราว 10–30 องศา ความเอียงนี้พาแนวห้องเผาจากจุดก่อไฟไปยังปล่องที่ปลายเตา เป็นการจัดทางเดินความร้อนตามแนวยาว

เมื่อมองจากด้านหน้า ห้องใส่ไฟอยู่ต่ำที่สุด ถัดเข้าไปจึงเป็นห้องวางภาชนะซึ่งกว้างที่สุด ก่อนต่อไปยังปล่องไฟ พื้นห้องวางของมักโรยทรายหนาประมาณ 10–15 เซนติเมตร เพื่อฝังกี๋ท่อหรืออุปกรณ์รองภาชนะให้วางเหนือพื้นเตาได้

อีกแบบคือเตาตะกรับ ทรงกลมและจัดห้องเผาซ้อนกันในแนวดิ่ง: ห้องไฟอยู่ด้านล่าง ส่วนห้องวางภาชนะอยู่ด้านบน กรมศิลปากรระบุว่าห้องบนมีเส้นผ่านศูนย์กลางราว 1.5 เมตร จึงต่างจากเตาประทุนที่แยกห้องตามแนวยาว

ระหว่างห้องไฟกับห้องวางภาชนะมีแผ่นดินเหนียวกลมหนาประมาณ 15–20 เซนติเมตร เจาะรูหลายช่อง รูเหล่านี้เปิดทางให้ความร้อนจากด้านล่างขึ้นไปถึงภาชนะด้านบน แผ่นนี้เรียกว่า “แผ่นตะกรับ” และวางบนค้ำยันดินเหนียวที่อยู่ในห้องไฟ

ก่อนเผา ช่างวางเศษภาชนะดินเผาทับเหนือกองภาชนะอีกชั้นหนึ่ง แหล่งข้อมูลของกรมศิลปากรอธิบายว่าชั้นเศษภาชนะช่วยให้ความร้อนไหลผ่านกองงานช้าลง จึงเป็นส่วนหนึ่งของการจัดเตา ไม่ใช่เพียงการวางภาชนะเรียงในห้องว่าง

รายละเอียดเหล่านี้ทำให้เห็นวิธีออกแบบเตาสองแนว: เตาประทุนพาความร้อนไปตามแนวยาว ส่วนเตาตะกรับส่งความร้อนขึ้นผ่านแผ่นดินเผาที่เจาะรู กรมศิลปากรยกภาพเตาเผาสังคโลกหมายเลข 61 ในอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัยประกอบคำอธิบาย และให้พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสวรรควรนายกเป็นที่มาข้อมูล

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th