ธปท. คุมธุรกรรมเงินสด 5 ล้านบาทขึ้นไป เริ่ม 1 พ.ย. 2569 แบงก์ต้องเช็กที่มาของเงิน

ข่าววันนี้ในประโยคเดียว

ธนาคารแห่งประเทศไทยประกาศเกณฑ์การบริหารจัดการความเสี่ยงของธุรกรรมที่เกี่ยวข้องกับเงินสดให้ครอบคลุมธุรกรรมที่สาขาตั้งแต่ 5 ล้านบาทขึ้นไป โดยมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 1 พฤศจิกายน 2569 เป็นต้นไป

เกณฑ์นี้คืออะไร และมีผลเมื่อไร

เกณฑ์นี้คือประกาศธนาคารแห่งประเทศไทย ที่ 57/2569 เรื่อง หลักเกณฑ์การบริหารจัดการความเสี่ยงของธุรกรรมที่เกี่ยวข้องกับเงินสดสำหรับสถาบันการเงิน โดยมีเป้าหมายเพื่อป้องกันปัญหาเงินเทา ยกระดับความโปร่งใสและความปลอดภัยของระบบการเงินไทย เกณฑ์นี้ไม่ได้มองเงินสดว่าเป็นเรื่องต้องห้ามในตัวเอง แต่ให้ความสำคัญกับการตรวจสอบข้อเท็จจริงของธุรกรรมที่มีมูลค่าสูงและดำเนินการที่สาขา เพื่อให้สถาบันการเงินเห็นที่มาและวัตถุประสงค์ของเงินได้ชัดเจนขึ้น แนวทางดังกล่าวสอดรับกับ Bangkok Blueprint for Fraud-Resilient Financial Services ที่ธนาคารแห่งประเทศไทยริเริ่มร่วมกับกองทุนการเงินระหว่างประเทศและธนาคารโลก ซึ่งเน้นการสร้างระบบการเงินที่ต้านทานต่อการฉ้อโกงได้ดีขึ้น

เกณฑ์ชุดนี้มีผลตั้งแต่วันที่ 1 พฤศจิกายน 2569 เป็นต้นไป ดังนั้นธุรกรรมที่เข้าข่ายและทำที่สาขาหลังวันดังกล่าวจึงอยู่ภายใต้การตรวจสอบตามเกณฑ์นี้

ใครต้องทำตาม และธุรกรรมแบบไหนเข้าข่าย

ผู้ที่ต้องทำตามเกณฑ์นี้คือสถาบันการเงิน โดยสถาบันการเงินต้องตรวจสอบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับลูกค้าอย่างเข้มข้น หรือที่เรียกว่าการตรวจสอบแบบ EDD เช่น สอบถามแหล่งที่มาของเงิน วัตถุประสงค์ของการทำธุรกรรม หรือขอเอกสารประกอบตามระดับความเสี่ยงของลูกค้า หมายความว่าธนาคารไม่ได้ถามคำถามเดียวกันกับลูกค้าทุกคนในทุกกรณี แต่จะพิจารณาตามระดับความเสี่ยงของลูกค้าและลักษณะของธุรกรรม ธุรกรรมที่เข้าข่ายคือธุรกรรมที่สาขา ตั้งแต่ 5 ล้านบาทขึ้นไป หรือมูลค่าเทียบเท่า ต่อครั้งหรือภายใน 1 วัน การนับแบบต่อครั้งหรือภายใน 1 วันจึงเป็นประเด็นที่ต้องทำความเข้าใจ เพราะยอดรวมภายในวันเดียวกันอาจทำให้ธุรกรรมเข้าข่ายได้ แม้แต่ละครั้งจะแยกกันทำก็ตาม

ข้อมูลที่ลูกค้าต้องแจ้งแยกตามประเภทธุรกรรมดังนี้ การถอนเงินสด การเบิกถอนเงินเป็นเช็คหรือดราฟต์ไม่ขีดคร่อม และการขึ้นเช็คหรือดราฟต์รับเงินสด ต้องแจ้งวัตถุประสงค์ การฝากเงินสด การฝากเงินด้วยเช็คหรือดราฟต์ และการฝากเงินที่ไม่ได้อยู่ในรูปบัญชีเงินฝาก ต้องแจ้งแหล่งที่มาของเงินและวัตถุประสงค์ การซื้อ ขาย หรือแลกเปลี่ยนธนบัตรสกุลเงินตราต่างประเทศ ต้องแจ้งแหล่งที่มาของเงินและวัตถุประสงค์ การรับชำระเงินค่าผลิตภัณฑ์หรือบริการทางการเงินด้วยเงินสดหรือเช็คหรือดราฟต์ ต้องแจ้งแหล่งที่มาของเงินและวัตถุประสงค์ ส่วนการรับแลกธนบัตรสกุลเงินบาทและการซื้อเช็คหรือดราฟต์ด้วยเงินสด ต้องแจ้งแหล่งที่มาของเงิน ขอบเขตเพิ่มเติมตามข่าวธนาคารแห่งประเทศไทย ฉบับที่ 40/2569 ยังครอบคลุมการฝากเช็คหรือดราฟต์ การรับแลกธนบัตรสกุลเงินบาท การรับเงินสดเพื่อออกเช็คหรือดราฟต์ การซื้อ ขาย หรือแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ และการรับชำระค่าเบี้ยประกันภัย ค่าผลิตภัณฑ์การลงทุน หรือธุรกรรมอนุพันธ์ทางการเงิน ลูกค้าต้องแสดงตัวตนก่อนทำธุรกรรม เช่น บัตรประชาชนสำหรับคนไทย หรือหนังสือเดินทางหรือเอกสารแสดงตนที่ส่วนราชการไทยออกให้สำหรับคนต่างชาติ พร้อมเบอร์โทรศัพท์หรืออีเมล และลายมือชื่อ

คนทั่วไปฝากถอนปกติกระทบแค่ไหน

สำหรับคนทั่วไปที่ใช้บริการฝากถอนตามปกติ ภาพรวมของเกณฑ์นี้แคบกว่าที่หลายคนกังวล เพราะหลักเกณฑ์ใช้เฉพาะธุรกรรมที่ดำเนินการผ่านสาขา จึงไม่กระทบต่อการใช้บริการของลูกค้าผ่านช่องทางอิเล็กทรอนิกส์ ส่วนธุรกรรมต่ำกว่า 5 ล้านบาท ไม่ได้อยู่ในขอบเขตตัวเลขของเกณฑ์ชุดนี้ ดังนั้นการโอนเงิน การชำระเงิน หรือการทำธุรกรรมผ่านช่องทางอิเล็กทรอนิกส์ตามปกติจึงไม่ถูกดึงเข้ามาอยู่ในกระบวนการตรวจสอบแบบเดียวกับธุรกรรมเงินสดที่สาขาตั้งแต่ 5 ล้านบาทขึ้นไปโดยอัตโนมัติ สิ่งที่เปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัดคือธุรกรรมที่สาขาและมีมูลค่าเข้าข่าย ซึ่งลูกค้าอาจถูกสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับแหล่งที่มาของเงินหรือวัตถุประสงค์ และอาจถูกขอเอกสารประกอบตามระดับความเสี่ยง ขณะเดียวกันธนาคารต้องคำนึงถึงการอำนวยความสะดวกแก่ลูกค้าอย่างเหมาะสม และมีแนวทางดูแลลูกค้าที่ได้รับผลกระทบอย่างรวดเร็วและเป็นธรรม หากสถาบันการเงินพบธุรกรรมที่ผิดปกติหรือไม่สอดคล้องกับพฤติกรรมปกติของลูกค้า ต้องรายงานให้ธนาคารแห่งประเทศไทยทราบ ประเด็นนี้จึงเป็นหน้าที่ของสถาบันการเงินในการเฝ้าระวัง ไม่ใช่ข้อสรุปว่าลูกค้าทุกคนที่ทำธุรกรรมมูลค่าสูงมีความผิด

แยกชัด: ยืนยันแล้ว กับยังไม่ควรสรุป

สิ่งที่ยืนยันแล้วจากแหล่งทางการคือชื่อและเลขที่ประกาศ วงเงิน 5 ล้านบาทขึ้นไปหรือมูลค่าเทียบเท่า การนับต่อครั้งหรือภายใน 1 วัน การใช้เฉพาะธุรกรรมที่สาขา วันที่มีผลบังคับใช้ 1 พฤศจิกายน 2569 หน้าที่ตรวจสอบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับลูกค้าอย่างเข้มข้นของสถาบันการเงิน การแจ้งแหล่งที่มาของเงินหรือวัตถุประสงค์ตามประเภทธุรกรรม และการไม่กระทบต่อช่องทางอิเล็กทรอนิกส์ตามที่ธนาคารแห่งประเทศไทยระบุไว้ สิ่งเหล่านี้อ่านตรงจากข่าวธนาคารแห่งประเทศไทย ฉบับที่ 40/2569 วันที่ 26 ตุลาคม 2569 และชุดคำถาม-คำตอบที่มีผลบังคับใช้ 1 พฤศจิกายน 2569 ส่วนสิ่งที่ยังไม่ควรสรุปคือรายละเอียดเฉพาะของลูกค้าแต่ละคน เช่น ธนาคารจะขอเอกสารอะไรเพิ่มเติมในกรณีใดบ้าง ผลลัพธ์ของธุรกรรมแต่ละครั้งจะเป็นอย่างไร และขั้นตอนภายในของแต่ละธนาคารจะแตกต่างกันแค่ไหน เพราะข้อมูลเหล่านี้ขึ้นอยู่กับระดับความเสี่ยงของลูกค้า ลักษณะธุรกรรม และแนวทางปฏิบัติของแต่ละสถาบันการเงิน จึงไม่ควรสรุปจากวงเงินเพียงอย่างเดียวว่าทุกธุรกรรมตั้งแต่ 5 ล้านบาทขึ้นไปจะถูกอายัดหรือถูกสอบสวนโดยอัตโนมัติ และไม่ควรแต่งบทลงโทษ ขั้นตอนการปฏิเสธธุรกรรม หรือระยะเวลาดำเนินการขึ้นมาเอง

สรุปก่อนไปสาขา: เตรียมอะไร และถามอะไร

ก่อนไปสาขา ควรทบทวนก่อนว่าธุรกรรมที่จะทำอยู่ในประเภทใด มูลค่ารวมต่อครั้งหรือภายใน 1 วันถึง 5 ล้านบาทหรือมูลค่าเทียบเท่าหรือไม่ และเป็นธุรกรรมที่สาขาหรือช่องทางอิเล็กทรอนิกส์ เตรียมการแสดงตัวตนก่อนทำธุรกรรมตามที่เกณฑ์กำหนด เช่น บัตรประชาชนสำหรับคนไทย หรือหนังสือเดินทางหรือเอกสารแสดงตนที่ส่วนราชการไทยออกให้สำหรับคนต่างชาติ พร้อมเบอร์โทรศัพท์หรืออีเมล และลายมือชื่อ จากนั้นเตรียมคำอธิบายแหล่งที่มาของเงินและวัตถุประสงค์ให้ตรงกับธุรกรรมจริง โดยเฉพาะธุรกรรมที่ต้องแจ้งทั้งสองเรื่อง เพื่อให้การตอบคำถามที่สาขาเป็นไปอย่างครบถ้วนและสอดคล้องกับเอกสารหรือข้อมูลที่มีอยู่ คำถามที่ควรถามธนาคารก่อนทำธุรกรรม ได้แก่ ธุรกรรมประเภทนี้ต้องแจ้งข้อมูลอะไรบ้าง ธนาคารประเมินระดับความเสี่ยงอย่างไร และมีเอกสารประกอบอะไรที่ธนาคารอาจขอเพิ่มเติมตามระดับความเสี่ยงหรือไม่ หากธุรกรรมได้รับผลกระทบ ควรสอบถามช่องทางดูแลลูกค้าและแนวทางที่ธนาคารจะดำเนินการต่อไป เพื่อให้รู้ว่าจะติดต่อใครและต้องเตรียมอะไรเพิ่มเติม

ข้อมูลนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อทำความเข้าใจเกณฑ์ ไม่ใช่คำแนะนำทางการเงินหรือกฎหมาย หากมีธุรกรรมเฉพาะบุคคล ควรสอบถามธนาคารเจ้าของบัญชีหรือ ธปท. โดยตรงก่อนทำธุรกรรม