พระพุทธเจ้าตรัสกับพาหิยเพียงสั้น ๆ ว่าอะไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

กลางถนนในสาวัตถี พาหิยะเห็นพระพุทธเจ้ากำลังเสด็จบิณฑบาต เขาเข้าไปขอให้แสดงธรรม และเมื่อได้ยินว่ายังไม่ใช่เวลา ก็กราบทูลขออีกครั้ง

ใจความสั้น ๆ ในพาหิยสูตรคือให้รับรู้ตามจริงว่าเห็นอะไร ได้ยินอะไร สัมผัสหรือรับกลิ่นรสอะไร และใจรู้เรื่องใด โดยไม่ยึดติดในสิ่งที่รับรู้

เรื่องในอุทานเล่าว่า พาหิยทารุจีริยะอยู่ที่ท่าสุปปารกะริมทะเล มีผู้คนเคารพนับถือและถวายปัจจัย เขาเกิดความสงสัยว่าตนเป็นพระอรหันต์หรือไม่ เทวดาซึ่งพระสูตรระบุว่าเป็นญาติในอดีตของเขามาบอกว่ายังไม่บรรลุ และชี้ว่าพระพุทธเจ้าประทับอยู่ที่สาวัตถี ชื่อทารุจีริยะมาจากผ้าเปลือกไม้ที่เขานุ่ง ตามเชิงอรรถของฉบับนี้

พาหิยะรีบเดินทางไปสาวัตถี พักระหว่างทางเพียงคืนเดียว แล้วพบพระพุทธเจ้าขณะบิณฑบาต เขาขอให้แสดงธรรมถึงสามครั้ง พระองค์ตรัสสองครั้งว่ายังไม่เหมาะ เพราะกำลังเสด็จบิณฑบาต เมื่อพาหิยะย้ำว่าชีวิตไม่แน่นอน พระองค์จึงตรัสสอนโดยย่อ

คำว่า “เห็น” และ “ได้ยิน” ชี้ถึงสิ่งที่ประสาทรับรู้ตรงหน้า ส่วนคำที่แปลว่า “รับรู้” ครอบคลุมกลิ่น รส และการสัมผัส ส่วน “รู้แจ้ง” หมายถึงสิ่งที่ใจรับรู้ เช่น ความคิดหรือเรื่องที่นึกถึง สี่ส่วนนี้ไล่จากประสบการณ์ทางตา หู และกาย ไปถึงสิ่งที่เกิดในใจ

พระสูตรกล่าวต่อว่า เมื่อรับรู้เช่นนี้ก็ไม่ยึดติดในสิ่งนั้น เมื่อไม่ยึดติด ก็ไม่มีในโลกนี้ ไม่มีในโลกอื่น หรือระหว่างโลกทั้งสอง และตรัสว่านี่เป็นที่สุดแห่งทุกข์ อรรถกถาที่แนบกับฉบับมหาจุฬาฯ อธิบายการไม่ยึดติดว่าเกี่ยวกับการไม่มีราคะ โทสะ และโมหะ

ตัวบทเล่าต่อว่าหลังฟังพระโอวาทโดยย่อนี้ จิตของพาหิยะหลุดพ้นจากอาสวะ แล้วไม่นานเขาถูกแม่โคลูกอ่อนขวิดเสียชีวิต พระพุทธเจ้าตรัสภายหลังแก่ภิกษุว่าเขาปรินิพพานแล้ว ผลการบรรลุและตอนจบนี้เป็นสิ่งที่พาหิยสูตรกล่าวถึง

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th