• มีตำแหน่งงานว่าง ไม่ได้แปลว่าผู้สมัครทุกคนจะมีคุณสมบัติตรงกับงาน

• ตลาดแรงงานขาดแคลนทั้งคนที่มีทักษะเฉพาะทางและคนที่พร้อมทำงานภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด

• การแก้ปัญหาต้องพัฒนาทักษะควบคู่กับการปรับเงื่อนไขการจ้างงานให้เหมาะสม

เรียนจบแล้วมีงานทำ แต่ทำไมบางอาชีพกลับหาคนทำยาก

คนจบใหม่จำนวนหนึ่งส่งใบสมัครไปหลายบริษัท แต่ยังไม่ได้งานที่ตรงกับวุฒิ ขณะเดียวกันนายจ้างบางแห่งกลับประกาศรับสมัครซ้ำ เพราะหาคนที่มีคุณสมบัติตามต้องการไม่ได้

สถานการณ์นี้ดูเหมือนขัดแย้งกัน แต่เมื่อมองลึกลงไป ปัญหาอาจไม่ได้อยู่ที่จำนวนงานหรือจำนวนคนเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ว่า คนที่กำลังหางาน กับงานที่กำลังเปิดรับ ต้องการสิ่งเดียวกันหรือไม่

งานว่างมาก ไม่ได้แปลว่าทุกคนสมัครได้

ข้อมูลรัฐบาลไทยที่เผยแพร่เมื่อ 18 กรกฎาคม 2569 ระบุว่า แพลตฟอร์ม “ไทยมีงานทำ” มีตำแหน่งงานว่างสะสมกว่า 311,983 อัตรา ขณะที่มีผู้จบปริญญาตรีกว่า 25,000 คนอยู่ระหว่างหางาน ตัวเลขนี้สะท้อนปัญหาความไม่สอดคล้องระหว่างทักษะของแรงงานกับความต้องการของตลาด หรือที่เรียกว่า Skill Mismatch

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขดังกล่าวไม่ได้หมายความว่างานว่างทุกตำแหน่งเปิดรับบัณฑิตจบใหม่ เพราะแต่ละงานมีข้อกำหนดแตกต่างกัน ทั้งสาขาที่เรียน ประสบการณ์ ใบอนุญาตวิชาชีพ สถานที่ทำงาน และความสามารถเฉพาะด้าน

คนจบด้านหนึ่งจึงอาจหางานยาก ขณะที่อีกสาขากลับมีตำแหน่งว่างซึ่งหาคนเหมาะสมได้ไม่ง่าย

3 กลุ่มอาชีพที่สะท้อนปัญหาคนละแบบ

1. งานช่างเทคนิคและการผลิต

งานควบคุมเครื่องจักร ซ่อมบำรุง และงานเทคนิคอุตสาหกรรมต้องใช้ทักษะลงมือปฏิบัติจริง การมีวุฒิการศึกษาเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ หากผู้สมัครยังขาดประสบการณ์หรือทักษะเฉพาะที่โรงงานต้องใช้ OECD ระบุว่าประเทศไทยมีช่องว่างด้านทักษะการผลิต วิศวกรรม และเทคโนโลยี

2. งานด้านสุขภาพและวิชาชีพเฉพาะทาง

งานบางประเภทต้องใช้การฝึกฝนเฉพาะด้านหรือใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ จึงไม่สามารถนำผู้สมัครจากสาขาอื่นมาแทนได้ทันที แม้จะมีคนหางานจำนวนมาก แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าจะมีผู้สมัครที่พร้อมทำงานในตำแหน่งเหล่านี้เพียงพอ

3. งานที่เงื่อนไขไม่ดึงดูดผู้สมัคร

บางตำแหน่งต้องทำงานเป็นกะ อยู่ไกลจากที่พัก มีภาระงานสูง หรือให้ค่าตอบแทนไม่สอดคล้องกับความรับผิดชอบ นายจ้างจึงอาจหาคนยากแม้จะมีผู้สมัครอยู่ในตลาดแรงงาน ปัญหานี้ไม่ใช่เรื่องทักษะเพียงอย่างเดียว แต่เกี่ยวข้องกับความน่าดึงดูดของงานด้วย

ปัญหาไม่ได้จบแค่การเรียนให้ตรงสาขา

แม้ผู้สมัครจะเรียนตรงกับตำแหน่ง แต่บริษัทอาจต้องการความสามารถอื่นเพิ่มเติม เช่น การแก้ปัญหา การใช้เครื่องมือดิจิทัล การสื่อสาร หรือประสบการณ์ทำงานจริง ขณะที่ผู้สมัครก็ต้องพิจารณาว่าค่าตอบแทน สวัสดิการ และโอกาสเติบโตคุ้มค่ากับการทำงานหรือไม่

ดังนั้น การบอกให้คนรุ่นใหม่เรียนเฉพาะสาขาที่ตลาดต้องการอาจไม่ใช่คำตอบทั้งหมด เพราะความต้องการแรงงานเปลี่ยนแปลงได้ และการผลิตคนให้ตรงกับตำแหน่งในวันนี้ก็ไม่ได้รับประกันว่าจะตรงกับความต้องการในอนาคต

ใครควรเป็นฝ่ายปรับตัว

สถานศึกษาต้องช่วยให้ผู้เรียนมีทักษะที่ใช้ทำงานได้จริง นายจ้างควรสื่อสารคุณสมบัติที่ต้องการให้ชัดเจน พร้อมพิจารณาการฝึกอบรมผู้สมัครที่มีพื้นฐานเหมาะสม ส่วนคนหางานควรประเมินช่องว่างทักษะของตนและพัฒนาความสามารถให้ตรงกับงานเป้าหมาย

หัวใจสำคัญจึงไม่ใช่การนับว่ามีคนตกงานกี่คน หรือมีตำแหน่งว่างกี่อัตราเท่านั้น แต่ต้องดูด้วยว่างานเหล่านั้นอยู่ที่ไหน ต้องการทักษะอะไร และมีเงื่อนไขที่คนทำงานยอมรับได้หรือไม่

ท้ายที่สุด หากสังคมต้องการแก้ปัญหาคนจบใหม่หางานยากพร้อมกับการขาดแคลนแรงงาน เราควรเริ่มจากการปรับหลักสูตรให้ตรงกับตลาด หรือเริ่มจากการทำให้งานที่เปิดรับมีค่าตอบแทนและเงื่อนไขที่เหมาะสมขึ้นก่อน