แผ่นดินไหว 8 เหตุในมหาปรินิพพานสูตร มีอะไรบ้าง?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

หลังพระพุทธเจ้าปลงอายุสังขาร แผ่นดินไหวอย่างรุนแรงและมีเสียงกลองทิพย์ พระอานนท์จึงทูลถามว่ามีเหตุใดบ้าง

พระพุทธเจ้าตรัสเหตุปัจจัยที่ทำให้เกิดแผ่นดินไหวรุนแรงไว้ 8 ประการ สองข้อแรกอธิบายด้วยแบบจำลองโลกและฤทธิ์ตามตัวบท ส่วนอีกหกข้อผูกกับเหตุการณ์สำคัญในเรื่องพระโพธิสัตว์และพระพุทธเจ้า นี่คือคำอธิบายในพระไตรปิฎก ไม่ใช่รายการสาเหตุแผ่นดินไหวตามธรณีวิทยาสมัยใหม่

ข้อแรกเล่าว่าแผ่นดินตั้งอยู่บนน้ำ น้ำตั้งอยู่บนลม และลมตั้งอยู่บนอากาศ เมื่อมีลมพายุพัดแรง น้ำจึงกระเพื่อมและทำให้แผ่นดินไหวตาม นี่เป็นภาพจักรวาลตามข้อความในพระสูตร ไม่ใช่คำอธิบายกลไกใต้ผิวโลกแบบวิทยาศาสตร์ปัจจุบัน

ข้อที่สองกล่าวถึงสมณะหรือพราหมณ์ผู้มีฤทธิ์และชำนาญทางจิต หรือเทพผู้มีฤทธิ์มาก พระสูตรอธิบายด้วยเรื่องฤทธิ์ว่า ผู้มีฤทธิ์รับรู้ธาตุดินเพียงเล็กน้อย แต่รับรู้ธาตุน้ำอย่างไม่มีประมาณ จึงทำให้แผ่นดินสั่นสะเทือนได้ เนื้อหาข้อนี้อยู่ในกรอบความเชื่อเรื่องฤทธิ์ของคัมภีร์ ไม่ใช่หลักฐานว่าคนทั่วไปทำให้เกิดแผ่นดินไหวได้

ข้อสามกับข้อสี่อยู่ในเรื่องพระโพธิสัตว์: เมื่อพระองค์จุติจากสวรรค์ชั้นดุสิตลงสู่ครรภ์พระมารดา และเมื่อประสูติจากครรภ์ พระสูตรกล่าวว่าแผ่นดินไหวทั้งสองคราว ข้อความจึงเชื่อมการเริ่มต้นช่วงสำคัญในพุทธประวัติเข้ากับปรากฏการณ์ที่ผู้คนรับรู้ได้

ข้อห้าคือคราวตรัสรู้ และข้อหกคือคราวประกาศธรรมจักรหรือแสดงคำสอนครั้งสำคัญ พระสูตรวางเหตุการณ์สองช่วงนี้ต่อจากการประสูติ เป็นลำดับเหตุการณ์ในเรื่องเล่าทางพระพุทธศาสนา ไม่ใช่บันทึกวัดแรงสั่นสะเทือนหรือรายงานภัยพิบัติ

สองข้อสุดท้ายคือคราวที่พระตถาคตปลงอายุสังขาร และคราวปรินิพพาน ตอนจบของรายการจึงผูกแรงสั่นสะเทือนเข้ากับเหตุการณ์สำคัญในเรื่องเล่าของพระสูตร

เมื่ออ่านรายการนี้ จะเห็นทั้งแบบจำลองจักรวาล ความเชื่อเรื่องฤทธิ์ และเหตุการณ์ในพุทธประวัติอยู่ในคำตอบชุดเดียวกัน ขอบเขตของคำตอบจึงอยู่ที่สิ่งที่มหาปรินิพพานสูตรเล่าไว้

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th