ทำไมภาพพระเวสสันดรชาดกจึงอยู่บนผนังวัดไทย?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ที่อุโบสถวัดศรีมงคล จ.เพชรบูรณ์ ลองมองตำแหน่งภาพบนผนังแต่ละด้าน แล้วสังเกตว่าภาพเหล่านั้นอยู่ตรงไหนเมื่อเทียบกับพระประธานบ้าง

กรมศิลปากรระบุว่าเทศน์มหาชาติเป็นประเพณีที่พุทธศาสนิกชนนิยมฟังและแบ่งเรื่องเป็น 13 กัณฑ์ ส่วนที่วัดศรีมงคล จ.เพชรบูรณ์ กรมศิลปากรบันทึกภาพพระเวสสันดรไว้บนผนังหลังพระประธาน และจัดชาดกเรื่องอื่นไว้ตามผนังด้านข้าง ที่วัดนี้จึงมีเรื่องเดียวกันอยู่ทั้งในประเพณีเทศน์และในชุดภาพของอุโบสถ

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ กาญจนาภิเษกแจกแจงลำดับเรื่องไว้ตั้งแต่ทศพรและหิมพานต์ ผ่านตอนชูชกพาพระกัณหาและพระชาลีไป จนถึงนครกัณฑ์ จิตรกรรมช่วยให้เห็นตัวละครและเหตุการณ์เป็นฉาก ผู้ชมจึงติดตามเรื่องด้วยสายตาควบคู่กับเสียงเทศน์ ไม่ต้องอาศัยการฟังเพียงอย่างเดียว

งานศึกษาภาพชาดกมหาสัตว์ในอุโบสถวัดสุวรรณารามระบุว่า จิตรกรรมเล่าเรื่องและสื่อแนวคิดเรื่องทาน (การให้) ศีล (การรักษาความประพฤติ) และภาวนา (การฝึกจิตใจ) ข้อสังเกตนี้มาจากภาพชุดของวัดสุวรรณารามโดยเฉพาะ

กรมศิลปากรบันทึกว่าผนังซ้ายมีเรื่องเตมีย์กับมหาชนก ส่วนผนังด้านหน้าและด้านขวามีชาดกเรื่องอื่น เช่น วิธุร ภาพชาดกเหล่านี้กระจายอยู่ตามด้านต่าง ๆ ของอุโบสถ ให้ผู้ชมไล่ดูได้รอบพระประธาน

ผนังด้านนอกของอุโบสถเดียวกันเล่าพุทธประวัติ เช่น ตอนผจญมารและโปรดชฎิลสามพี่น้อง

ในภาพยังมีรายละเอียดของคนเมืองหล่มที่กรมศิลปากรบันทึกไว้ เช่น คนทอดแห เครื่องดนตรีแคน และเครื่องแต่งกาย เวลาไปชม ลองสังเกตว่าคนทอดแหกำลังทำอะไร แคนปรากฏในฉากแบบไหน และเครื่องแต่งกายของคนเมืองหล่มต่างจากชุดตัวละครในชาดกอย่างไร การดูภาพชาดกไปพร้อมกับวิถีท้องถิ่นช่วยให้เห็นว่าอุโบสถแห่งนี้เก็บทั้งเรื่องเล่าและภาพชีวิตผู้คนไว้ร่วมกัน

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th