ฉัตรซ้อนบนยอดสถูปสาญจี สื่อถึงอะไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เมื่อมองสถูปสาญจีจากไกล ๆ สายตาจะไล่จากฐานขึ้นไปถึงยอด แล้วไปหยุดที่ฉัตรซ้อนเหนือโดม

ชั้นฉัตรเหนือยอดสถูปสาญจีเป็นทั้งส่วนหนึ่งของโครงสร้างสถูป และเป็นสัญลักษณ์ที่บทบรรยายของ NHK ซึ่ง UNESCO เผยแพร่ใช้แทนอดีต ปัจจุบัน และอนาคตของพระพุทธเจ้า ส่วนหน้าข้อมูลโบราณสถานของ UNESCO บันทึกไว้ด้วยว่า ฉัตรเป็นหนึ่งในส่วนประกอบที่เพิ่มเข้ามาเมื่อสถูปถูกขยายในยุคต่อมา

UNESCO ระบุว่าสถูปหมายเลข 1 เริ่มจากสิ่งก่อสร้างอิฐในสมัยพระเจ้าอโศก ช่วงศตวรรษที่ 3 ก่อนคริสตกาล ต่อมาในยุคราชวงศ์ศุงคะ ราว 184–72 ปีก่อนคริสตกาล มีการขยายสถูป หุ้มผิวด้วยหิน และเพิ่มทางเดินเวียน บันได ราวหิน ห้องยอด เสา และฉัตร ในยุคราชวงศ์สัตวาหนะช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 1 มีการตกแต่งประตูโตรณะ ส่วนศาลเจ้าสี่ทิศเพิ่มในยุคคุปตะ ศตวรรษที่ 5

ศัพท์ที่ UNESCO ใช้ช่วยให้เห็นตำแหน่งของแต่ละส่วน: หรรมิกา คือส่วนยอดทรงสี่เหลี่ยม, ยัษฏิ คือเสาที่ตั้งขึ้น และ ฉัตร คือส่วนคล้ายร่มที่เรียงเป็นชั้นเหนือยอด ทั้งสามส่วนต่อกันจากห้องยอดขึ้นไปจนสุดปลายเสา

ด้านความหมายเชิงสัญลักษณ์ บทบรรยายของ NHK ที่เผยแพร่บนเว็บไซต์ UNESCO ระบุว่าชั้นฉัตรแทนอดีต ปัจจุบัน และอนาคตของพระพุทธเจ้า บทเดียวกันกล่าวถึงฉัตรในฐานะสัญลักษณ์ของการเสด็จออกจากพระราชวังด้วย ขณะที่หน้า UNESCO อธิบายว่างานศิลป์ยุคต้นที่สาญจีใช้สัญลักษณ์แทนพระพุทธเจ้า รายละเอียดเรื่องสามช่วงเวลาจึงควรอ่านว่าเป็นคำอธิบายในสื่อ NHK ไม่ใช่ข้อความในพระสูตรหรือจารึก

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th