“น้ำท่วมรอบ 100 ปี” ไม่ได้แปลว่าต้องรอครบศตวรรษ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

พอได้ยินข่าวว่าแม่น้ำแห่งหนึ่งเจอ “น้ำท่วมรอบ 100 ปี” ชื่อเรียกนี้ฟังเหมือนเหตุการณ์ต้องเว้นช่วงครบศตวรรษก่อนจะกลับมา

คำว่า “น้ำท่วมรอบ 100 ปี” หมายถึง ณ จุดที่ประเมิน มีโอกาสราว 1% ในปีใดปีหนึ่งที่น้ำจะถึงหรือเกินระดับน้ำท่วมตามเกณฑ์นั้น สำนักงานสำรวจธรณีวิทยาสหรัฐฯ (USGS) เรียกตัวเลขนี้ว่าโอกาสเกิดน้ำท่วมรายปี การประเมินอาศัยข้อมูลระดับน้ำและปริมาณน้ำสูงสุดที่บันทึกได้ในแต่ละปีจากสถานีวัดตามลำน้ำ คำว่า “100 ปี” จึงเป็นค่าทางสถิติ ไม่ใช่วันที่นัดหมายว่าน้ำจะมา

ภายใต้ค่าประเมินเดิม หากน้ำท่วมถึงเกณฑ์ปีนี้ โอกาสของปีถัดไปก็ยังไม่หายไป เหตุระดับเดียวกันจึงเกิดซ้ำสองปีติดกันได้

เมื่อมองช่วงยาว โอกาสสะสมมากขึ้น USGS ยกตัวอย่างบ้านในพื้นที่น้ำท่วมระดับ 1% AEP โดยเทียบโอกาสดังนี้

• ในหนึ่งปี: โอกาสประมาณ 1% ที่น้ำจะถึงหรือเกินเกณฑ์

• ในช่วง 30 ปี: บ้านในตัวอย่างมีโอกาสราว 26% ที่จะถูกน้ำท่วมอย่างน้อยหนึ่งครั้ง

ที่มาของ 26% คือคิดโอกาสที่ไม่เกิดเหตุในแต่ละปีไว้ 99% แล้วคูณต่อเนื่อง 30 ปี: 0.99 ยกกำลัง 30 เหลือประมาณ 74% ที่ไม่เจอเลย ส่วนโอกาสเจออย่างน้อยหนึ่งครั้งจึงเป็นส่วนที่เหลือราว 26% วิธีคิดนี้สมมติให้โอกาสรายปี 1% คงเดิมและคิดแต่ละปีเป็นโอกาสแยกกันตลอดช่วงนั้น

เลข 1% ไม่ได้ใช้แทนความเสี่ยงของทุกพื้นที่กว้าง ๆ เหมือนกัน USGS ประเมินจากค่าสูงสุดของกระแสน้ำรายปีที่สถานีวัดแห่งหนึ่ง ตัวเลขจึงผูกกับจุดวัดและระดับหรือปริมาณน้ำตามเกณฑ์ที่ใช้คำนวณ ฝนหนักระดับหนึ่งก็ไม่ได้แปลว่าจะทำให้ทุกลำน้ำเกิดน้ำท่วมตามเกณฑ์เดียวกัน

ค่าประเมินยังเปลี่ยนได้เมื่อมีข้อมูลใหม่หรือสภาพพื้นที่เปลี่ยน USGS ระบุว่าความแม่นยำขึ้นกับจำนวนและคุณภาพของข้อมูล การใช้ที่ดิน วัฏจักรภูมิอากาศ และความเหมาะสมของแบบจำลอง หากมีการสร้างเขื่อนหรือเมืองขยายตัว รูปแบบการไหลของน้ำอาจเปลี่ยน จึงต้องประเมินความถี่ของน้ำท่วมใหม่

เวลาอ่านแผนที่หรือรายงาน ให้ดูว่าเป็นพื้นที่ไหน ใช้ระดับน้ำหรือปริมาณน้ำเกณฑ์ใด และข้อมูลประเมินช่วงใด แล้วอ่านคำว่า “รอบ 100 ปี” เป็นโอกาส 1% ในปีหนึ่ง ไม่ใช่รอให้ครบ 100 ปีก่อนจึงเกิดซ้ำได้

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th