เสาหลักเมืองกรุงเทพฯ มีสองต้น แล้วต้นแรกไปอยู่ที่ไหน?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เวลาเข้าไปในศาลหลักเมืองกรุงเทพฯ จะเห็นเสาสองต้นอยู่ใกล้กัน แต่ทั้งคู่ไม่ได้สร้างขึ้นพร้อมกัน

เสาต้นแรกยังอยู่ในศาลเดียวกับต้นที่สร้างขึ้นภายหลัง กระทรวงวัฒนธรรมระบุว่าเสาหลักเมืองที่เห็นมีสองต้น ได้แก่ต้นเดิมจากรัชกาลที่ 1 และต้นที่สร้างเพิ่มในรัชกาลที่ 4 หลังหลักเมืองเดิมทรุดโทรม การสร้างใหม่จึงไม่ได้ทำให้เสาเดิมหายไป

เสาหลักเมืองต้นแรกเกิดขึ้นพร้อมการสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ กระทรวงวัฒนธรรมบันทึกว่ามีพิธียกเสาเมื่อวันที่ 21 เมษายน พ.ศ. 2325 เวลา 06.54 น. เสานี้ทำจากไม้ชัยพฤกษ์และประดับไม้แก่นจันทน์ตามแบบในตำราพระราชพิธีนครฐาน ส่วนภายในทำช่องสำหรับบรรจุดวงพระชันษาของพระนคร ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของพิธีตามคติในเวลานั้น

รายละเอียดของต้นเดิมยังบอกให้เห็นวิธีสร้างในยุคนั้นด้วย ส่วนที่โผล่พ้นดินสูง 108 นิ้ว และฝังลงใต้ดินอีก 79 นิ้ว ยอดทำเป็นรูปบัวตูม ปิดทอง ตัวเลขเหล่านี้เป็นขนาดตามตำราที่กระทรวงวัฒนธรรมอ้างถึง ไม่ใช่การวัดความสูงของเสาที่มองเห็นอยู่ในปัจจุบัน

เวลาผ่านไปหลายรัชกาลโดยไม่ได้บูรณะหลักเมือง เสาเดิมจึงทรุดโทรมมาก เมื่อถึงรัชกาลที่ 4 จึงโปรดให้สร้างเสาหลักเมืองขึ้นใหม่ พร้อมบรรจุดวงพระชันษาใหม่และปรับปรุงศาล ในวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2395 ตามประวัติที่กระทรวงวัฒนธรรมเผยแพร่

ต้นใหม่มีส่วนที่โผล่พ้นดินสั้นกว่าต้นเดิม ภายในเป็นแกนไม้สัก ประกบด้วยไม้ชัยพฤกษ์ และทำยอดเป็นเม็ดทรงมัณฑ์ ส่วนศาลที่สร้างขึ้นในคราวเดียวกันเป็นทรงยอดปรางค์ ภายหลังมีการปฏิสังขรณ์และเปลี่ยนรูปแบบอาคารอีกหลายครั้ง แต่เสาหลักเมืองสองต้นยังตั้งอยู่คู่กัน

ถ้าไปสักการะแล้วเห็นเสาคู่กัน ลองสังเกตความสูงกับยอดที่มีรูปทรงต่างกัน รายละเอียดเหล่านี้ช่วยแยกเสาต้นเดิมจากเสาที่สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 4 ได้

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th