ธรรมจักรบนธงอินเดียมี 24 ซี่ ทำไมไม่ใช่ 8 ซี่?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

วงล้อสีน้ำเงินบนธงอินเดียต่างจากธรรมจักรแปดซี่ในพุทธศิลป์บางชิ้น จึงชวนถามว่าทำไมนับซี่ไม่เท่ากัน

ธงอินเดียใช้วงล้อ 24 ซี่โดยอิงจากวงล้อบนฐานหัวเสาสิงห์สารนาถ สถานเอกอัครราชทูตอินเดียระบุว่าล้อสีน้ำเงินบนธงมี 24 ซี่ และออกแบบตามวงล้อบนแผงฐานของหัวเสาสิงห์ที่สารนาถ สภาร่างรัฐธรรมนูญรับแบบธงนี้เมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม 1947

หัวเสาสิงห์สารนาถเป็นประติมากรรมหินจากสมัยพระเจ้าอโศก ต้นฉบับมีสิงโตสี่ตัวหันหลังชนกันอยู่บนแผงฐาน ซึ่งประดับรูปสัตว์และวงล้อ หัวเสาชุดเดียวกันยังเป็นต้นแบบตราแผ่นดินอินเดีย ส่วนธงนำวงล้อจากแผงฐานมาใช้เป็นสัญลักษณ์กลางผืน

สถานทูตระบุว่าแผงฐานยังมีรูปช้าง ม้า วัว และสิงโตคั่นด้วยวงล้อ ส่วนตราแผ่นดินที่ดัดแปลงจากหัวเสานี้แสดงสิงโตสามตัวให้เห็น ขณะที่ธงเลือกใช้เฉพาะวงล้อสีน้ำเงินไว้กลางแถบขาว

ผืนธงที่สถานทูตอธิบายเป็นแถบแนวนอนสามสีขนาดเท่ากัน ได้แก่ สีแสด สีขาว และสีเขียว มีสัดส่วนความยาวต่อความสูง 3 ต่อ 2 วงล้อสีน้ำเงินอยู่ตรงกลางแถบขาวและมี 24 ซี่ รายละเอียดนี้ทำให้เห็นว่าจำนวนซี่เป็นส่วนหนึ่งของแบบธงที่รับรองไว้

พิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิแทนในนิวยอร์กมีตัวอย่างวงล้อประกอบพิธีกรรมของพุทธศาสนานิกายมนตรยานจากญี่ปุ่น สร้างช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 13 พิพิธภัณฑ์อธิบายว่าซี่ทั้งแปดและมุมทั้งแปดของวัตถุชิ้นนี้แทนองค์ประกอบของ มรรคมีองค์ 8 หรือแนวทางปฏิบัติแปดด้าน

พระสูตร SN 56.11 เรียกมรรคมีองค์ 8 ว่าแนวทางสายกลาง และแจกแจงตั้งแต่ความเห็นชอบ คิดชอบ พูดชอบ ทำชอบ ไปจนถึงการเลี้ยงชีพชอบ ความเพียร สติ และสมาธิ ตัวบทสอนหลักปฏิบัติ ส่วนการใช้ซี่แปดซี่เป็นภาพแทนคือคำอธิบายของงานศิลป์ เช่นวัตถุที่ The Met จัดแสดง

สองจำนวนนี้จึงมาจากคนละบริบท: เลข 24 บนธงอิงรูปวงล้อที่สถานเอกอัครราชทูตอินเดียระบุว่าพบที่ฐานหัวเสาสิงห์สารนาถ ส่วนเลข 8 ในวัตถุพุทธศิลป์ชิ้นที่ยกมาสื่อถึงมรรคมีองค์ 8 คำอธิบายทางการที่ตรวจไม่ได้แจกแจงว่าซี่ 24 แทนคุณธรรมข้อใดบ้าง

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th