นางกวักทำไมต้องกวักมือเข้าหาตัว? ที่มาความเชื่อค้าขาย

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

หน้าร้านไทยบางแห่งมีรูปผู้หญิงนั่งพับเพียบ มือขวางอเข้าหาตัว และมีถุงเงินวางบนตัก ภาพเล็ก ๆ นี้บอกได้ว่าท่านางกวักกำลังเรียกอะไรเข้ามา

ท่ากวักมือหมายถึงเรียกเงินเรียกทองเข้าถุง สารานุกรมวัฒนธรรมไทยของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรอธิบายว่า รูปนางกวักตามคติภาคกลางมักนั่งบนแท่นเตี้ย ยกแขนขวางอขึ้นทำท่ากวัก ส่วนมือซ้ายวางข้างตัว และมีถุงเงินอยู่บนตักด้านซ้าย ถุงเงินบนตักจึงเป็นจุดหมายของท่ากวักตามภาพที่ตำราบรรยายไว้

เหตุที่รูปนี้ผูกกับร้านค้าอยู่ที่ความเชื่อเรื่องเครื่องราง สารานุกรมบันทึกว่า พ่อค้าแม่ค้าตั้งนางกวักไว้ในร้าน เพราะเชื่อว่าจะช่วยให้ค้าขึ้น ซื้อง่ายขายคล่อง และมีโชคลาภ บางตำรายังอธิบายพิธีแกะสลัก ลงคาถา และปลุกเสกตามฤกษ์ ความหมายเรื่องเรียกเงินจึงปรากฏทั้งในท่ามือ ถุงเงินบนตัก และคำบูชาที่มุ่งขอให้การค้ารุ่งเรือง

ตำราที่สารานุกรมยกมามีเรื่องเล่าว่านางกวักเป็นใคร บทหนึ่งเรียกเธอว่าเป็นลูกสาวคนเดียวของปู่เจ้าเขาเขียว ส่วนบทสวดในพิธีไหว้ครูช่างเอ่ยชื่อนางนิลบรรพตเทพสุดา ผู้เรียบเรียงสารานุกรมตีความว่าสองชื่อนี้อาจหมายถึงนางเดียวกัน ข้อความเหล่านี้เป็นคติความเชื่อในตำรา ไม่ใช่ประวัติของบุคคลจริงที่ยืนยันได้

อีกชื่อที่ชวนสับสนคือ “ว่านนางกวัก” พืชที่คนเชื่อว่านำโชคได้เช่นกัน พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติราชบุรีระบุว่าชื่อว่านกับชื่อเครื่องรางพ้องกัน แต่ยังไม่มีข้อมูลชี้ว่าสิ่งใดได้ชื่อนี้ก่อน จึงใช้ชื่อพ้องเป็นหลักฐานบอกต้นกำเนิดของเครื่องรางไม่ได้

คำตอบเรื่องท่ามือมีอยู่ในตำราไทยชัดเจน: นางกวักกำลังเรียกเงินทองให้เข้าถุง นี่จึงกลายเป็นภาพแทนความหวังเรื่องค้าขายคล่อง ส่วนเรื่องว่าเธอเริ่มจากบุคคลใดหรือเกิดขึ้นปีไหน ยังไม่มีหลักฐานประวัติศาสตร์ระบุแน่ชัด

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th