เลขท้ายบาร์โค้ด 13 หลักมีไว้ทำอะไร? ช่วยจับเลขที่พิมพ์ผิดได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เลขตัวสุดท้ายใต้บาร์โค้ด 13 หลักไม่ได้บอกชนิดสินค้า แต่เป็น เลขตรวจสอบ ที่คำนวณจาก 12 หลักข้างหน้า ช่วยให้ระบบเช็กได้ว่ารหัสเรียงถูกต้องตามรูปแบบหรือไม่ และอาจจับความผิดพลาดจากการพิมพ์หรืออ่านบางแบบได้

รหัส 13 หลักที่คุ้นตาบนสินค้าปลีกเรียกว่า GTIN-13 ส่วนเส้นดำและช่องว่างคือรูปภาพที่เครื่องสแกนอ่านแล้วแปลงกลับเป็นตัวเลข ช่วงท้ายจึงไม่ได้ใส่ไว้ให้คนซื้อถอดรหัสโรงงานหรือส่วนผสม แต่ช่วยตรวจความครบถ้วนของเลขประจำสินค้า

วิธีคิดใช้หลักง่าย ๆ คือเอา 12 หลักแรกมาคูณด้วยน้ำหนักสลับกันระหว่าง 1 กับ 3 แล้วบวกผลทั้งหมด เลือกจำนวนเต็มหลักสิบถัดไปที่ไม่น้อยกว่าผลบวก จากนั้นลบผลบวกออก ส่วนที่เหลือคือเลขตรวจสอบ ตัวอย่างที่ GS1 ยกไว้คือ 629104150021

• คูณเลขตำแหน่งคี่ด้วย 1 และตำแหน่งคู่ด้วย 3 ตามลำดับจากซ้าย

• ผลคูณทั้ง 12 ตำแหน่งรวมกันได้ 57

• หลักสิบถัดไปคือ 60; 60 ลบ 57 เหลือ เลขตรวจสอบ 3 จึงได้เลขเต็ม 6291041500213

ถ้าเลขท้ายที่พิมพ์ไว้ไม่ตรงกับผลคำนวณ ระบบก็รู้ได้ว่ารหัสชุดนั้นไม่ผ่านการตรวจตามสูตร เช่น มีตัวเลขบางหลักตกหล่นหรือถูกอ่านคลาดเคลื่อน การตรวจนี้เป็นเหมือนด่านเช็กผลรวม ไม่ได้แก้ตัวเลขที่ผิดให้เอง และไม่ได้รับประกันว่าทุกความผิดพลาดจะถูกจับได้

จุดที่มักเข้าใจเกินไปคือ “เลขถูกสูตร” ไม่ได้แปลว่าสินค้าแท้ เพราะใครก็สร้างชุดตัวเลขที่ผ่านสูตรได้ การตรวจว่า GTIN ถูกจัดสรรให้บริษัทใดหรือมีข้อมูลสินค้าตรงกัน ต้องค้นฐานข้อมูล Verified by GS1 ซึ่งเป็นอีกขั้นหนึ่ง ส่วนคำนำหน้ารหัสบอกหน่วยงานสมาชิก GS1 ที่จัดสรรหมายเลขให้ ไม่ได้บอกประเทศที่ผลิตสินค้า

สรุปสั้น ๆ เลขท้ายหนึ่งหลักช่วยตรวจความถูกต้องเชิงโครงสร้างของรหัส 13 หลัก เวลาเห็นบาร์โค้ดสแกนไม่ผ่านจึงเป็นเบาะแสให้ตรวจรหัสหรือฉลากอีกครั้ง แต่ถ้าต้องเช็กตัวตนสินค้า ต้องตรวจฐานข้อมูลของ GS1 เพิ่มด้วย

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th