พระอวันตีหาพระครบ 10 รูปนาน 3 ปี จนมีข้อยกเว้นให้ใช้ 5 รูป

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

การอุปสมบทในแคว้นอวันตีเคยติดปัญหาจนพระมหากัจจายนะต้องใช้เวลาถึงสามปีกว่าจะรวบรวมพระได้ครบ 10 รูป เรื่องนี้อยู่ในมหาวรรค พระวินัยปิฎก และลงท้ายด้วยข้ออนุญาตให้เขตชายขอบใช้คณะสงฆ์เพียง 5 รูป โดยต้องมีผู้เชี่ยวชาญพระวินัยรวมอยู่ด้วย

ตัวบทเล่าว่า พระโสณะ กุฏิกัณณะ ซึ่งเป็นอุบาสกผู้ติดตามพระมหากัจจายนะ ขอออกบวชเป็นพระ เมื่อได้อุปสมบทแล้ว เขาตั้งใจเดินทางไปเฝ้าพระพุทธเจ้าและนำคำขอของอุปัชฌาย์ไปกราบทูล เหตุผลสำคัญคือแคว้นอวันตีทางตอนใต้มีพระสงฆ์อยู่น้อย การรวบรวมพระให้ครบองค์ประชุมจึงลำบาก

เรื่องไม่ได้บอกว่าในแคว้นนั้นไม่มีวัดหรือไม่มีชุมชนพุทธเลย แต่บอกว่ามีพระน้อยจนการรวมคณะทำได้ยาก พระมหากัจจายนะจึงรวบรวมคณะสงฆ์ และผ่านไปสามปีกว่าจะได้พระครบ 10 รูปเพื่อทำพิธีอุปสมบทให้พระโสณะ

เมื่อพระโสณะนำคำขอไปถึงพระพุทธเจ้า พระองค์ทรงอนุญาตให้พื้นที่ชายขอบประกอบอุปสมบทด้วยพระ 5 รูปได้ โดยในจำนวนนั้นต้องมีพระผู้ชำนาญพระวินัยหนึ่งรูป ถ้าแยกตามถ้อยคำในคำแปล ก็คือพระ 4 รูปร่วมประชุมกับประธานผู้เชี่ยวชาญพระวินัย รวมเป็น 5 รูป ไม่ใช่พระ 5 รูปบวกประธานอีกหนึ่ง

ข้ออนุญาตนี้ไม่ได้เกิดจากการเปลี่ยนหลักเพราะอยากให้พิธีสะดวกขึ้นอย่างเดียว ในเรื่อง พระโสณะกราบทูลปัญหาเรื่องสภาพของแคว้นอวันตี เช่น พื้นดินขรุขระและมีพระอยู่น้อย พระพุทธเจ้าจึงทรงอนุญาตข้อผ่อนผันหลายเรื่องสำหรับดินแดนชายขอบ ไม่ได้จำกัดแค่จำนวนพระที่ใช้ทำสังฆกรรม

คำว่า “เขตชายขอบ” ในตอนนี้เป็นการแบ่งพื้นที่ตามภูมิศาสตร์ที่ตัวบทระบุไว้รอบดินแดนมัชฌิมประเทศของอินเดียโบราณ มีชื่อเมือง แม่น้ำ และภูเขาเป็นแนวแบ่ง จึงไม่ควรแปลตรงตัวว่าเป็นชนบทห่างไกลในประเทศไทยปัจจุบัน หรือใช้เรื่องนี้ยืนยันว่าพิธีอุปสมบทของทุกนิกายและทุกประเทศต้องใช้จำนวนเดียวกัน

สิ่งที่เรื่องนี้ชี้ให้เห็นคือ พระวินัยกล่าวถึงทั้งองค์ประชุมและสภาพจริงของชุมชนสงฆ์ เมื่อพื้นที่หนึ่งมีพระน้อยจนทำพิธีตามจำนวนเดิมได้ยาก จึงมีข้ออนุญาตที่ระบุเงื่อนไขไว้ชัด กรณีพระโสณะจึงเป็นที่มาของหลัก 5 รูปในเขตชายขอบตามพระวินัยเถรวาท ส่วนการปฏิบัติในปัจจุบันต้องดูข้อกำหนดและธรรมเนียมของคณะสงฆ์ที่เกี่ยวข้อง

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th