พระวินัยจำกัดผมพระไว้แค่ไหน? เกณฑ์ 2 เดือนกับ 2 องคุลี

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

พระวินัยกำหนดเพดานผมภิกษุไว้สองแบบ: ไม่เกินสองเดือนหรือไม่เกินสององคุลี โดยใช้เกณฑ์ที่ถึงก่อน ถ้าผมยาวถึงสององคุลีก่อนครบสองเดือน ก็ปลงตามเกณฑ์ความยาว ถ้ายังไม่ถึงเกณฑ์นั้นแต่ครบสองเดือนก่อน ก็ปลงตามเวลา ฉบับแปลไทยบน ClassStart Books แสดงข้ออนุญาตนี้ไว้ ส่วน The Buddhist Monastic Code อธิบายคำว่า “หรือ” ว่าให้ใช้เงื่อนไขที่มาถึงก่อน ข้อนี้เป็นข้อปฏิบัติเรื่องผมศีรษะของภิกษุ

คำว่า “องคุลี” ในคำแปลอังกฤษของ The Buddhist Monastic Code ใช้คำว่า two fingerbreadths หมายถึงระยะกว้างเท่านิ้วสองนิ้ววางชิดกัน ไม่ใช่ความยาวของนิ้วทั้งสอง และแหล่งนี้ไม่ได้แปลงเป็นหน่วยนิ้วหรือเซนติเมตร จึงควรเข้าใจเป็นหน่วยวัดตามความกว้างของนิ้ว

ที่มาของข้อบัญญัติเล่าว่า พระฉัพพัคคีย์ไว้ผมยาวจนชาวบ้านตำหนิว่าเหมือนคฤหัสถ์ผู้บริโภคกาม พระพุทธเจ้าจึงทรงห้ามภิกษุไว้ผมยาวและกำหนดโทษอาบัติทุกกฏ ข้อความเดียวกันยังห้ามเสยผมด้วยหวีหรือแปรง และห้ามใช้น้ำมันผสมขี้ผึ้งหรือน้ำมันผสมน้ำจัดทรง

ในไทยมีธรรมเนียมที่พระภิกษุปลงผมพร้อมกันในวันก่อนวันเพ็ญ The Buddhist Monastic Code อธิบายว่าการนัดวันเดียวกันช่วยให้พระในชุมชนมีรูปลักษณ์เรียบร้อยเสมอกัน และระบุชัดว่านี่เป็นธรรมเนียม ไม่ใช่ข้อบังคับในพระวินัย วันปลงผมก่อนวันเพ็ญจึงเป็นแบบแผนของชุมชน ขณะที่ตัวบทแยกเกณฑ์ความยาวผมไว้ต่างหาก

The Buddhist Monastic Code ยังระบุข้อยกเว้นเรื่องกรรไกรว่า ภิกษุไม่ใช้กรรไกรตัดผมหรือให้ผู้อื่นตัด เว้นแต่กรณีอาพาธ เช่น มีแผลที่ศีรษะ ข้อยกเว้นนี้ผูกกับอาการเจ็บป่วยโดยตรง

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th