ต้นโพธิ์ที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้ยังอยู่ไหม? ต้นศรีมหาโพธิ์ศรีลังกาเกี่ยวข้องอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ต้นที่ยืนอยู่ในพุทธคยาวันนี้ไม่ใช่ลำต้นเดิมจากยุคพุทธกาล UNESCO World Heritage Centre อธิบายว่าต้นปัจจุบันเป็นต้นที่เชื่อกันว่าสืบสายโดยตรงจากต้นโพธิ์ที่พระพุทธเจ้าประทับ ส่วนต้นศรีมหาโพธิ์ที่อนุราธปุระเชื่อกันว่าเติบโตจากกิ่งที่พระนางสังฆมิตตานำมาจากต้นโพธิ์พุทธคยา

ต้นโพธิ์พุทธคยากับต้นศรีมหาโพธิ์ที่อนุราธปุระจึงเป็นคนละต้น แต่มีเรื่องเล่าเชื่อมโยงกันผ่านกิ่งโพธิ์ที่นำไปปลูกในศรีลังกา เว็บไซต์ UNESCO ระบุว่าเมืองอนุราธปุระก่อตั้งรอบหน่อจากต้นโพธิ์แห่งการตรัสรู้ ซึ่งพระนางสังฆมิตตานำไปในช่วงศตวรรษที่ 3 ก่อนคริสต์ศักราช

เรื่องการเดินทางของกิ่งโพธิ์มีรายละเอียดอยู่ในมหาวงศ์ พงศาวดารพุทธศาสนาของศรีลังกา บทที่ 19 เล่าว่าพระนางสังฆมิตตานำต้นโพธิ์ลงเรือไปกับภิกษุณี และกษัตริย์เทวานัมปิยติสสะเสด็จไปรับ ก่อนนำไปปลูกในสวนมหาเมฆวัน เมืองอนุราธปุระ พงศาวดารเล่าภาพกษัตริย์ลงน้ำจนถึงคอเพื่ออัญเชิญต้นขึ้นฝั่ง ก่อนจัดพิธีต้อนรับต่อเนื่องสามวัน

มหาวงศ์เล่าว่าผลจากกิ่งตะวันออกตกลงมา กษัตริย์นำไปปลูก แล้วมีหน่อโพธิ์งอกขึ้นแปดหน่อ เรื่องนี้ช่วยให้เห็นว่าชาวศรีลังกาผูกต้นโพธิ์เข้ากับการรับพุทธศาสนาและราชสำนักอย่างไร แต่รายละเอียดอัศจรรย์ในพงศาวดารเป็นส่วนหนึ่งของเรื่องเล่าทางศาสนา ไม่ใช่บันทึกจากการตรวจทางพฤกษศาสตร์

ต้นศรีมหาโพธิ์เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่ผู้คนยังเดินทางไปสักการะ เว็บไซต์ท่องเที่ยวทางการของศรีลังกาอธิบายว่าต้นนี้เติบโตจากกิ่งที่นำมาจากต้นโพธิ์แห่งการตรัสรู้เมื่อกว่า 2,200 ปีก่อน ส่วนกองทุนวัฒนธรรมกลางระบุว่าอนุราธปุระยังเป็นศูนย์กลางศาสนาที่มีผู้แสวงบุญเดินทางมา

คำตอบตรง ๆ คือ ต้นเดิมไม่ได้ยืนต้นเป็นลำเดียวถึงปัจจุบัน แต่ยังมีต้นที่เชื่อว่าสืบสายจากต้นโพธิ์แห่งการตรัสรู้ตามประวัติของพุทธคยาและอนุราธปุระ UNESCO ใช้ถ้อยคำว่าเชื่อว่าเป็นต้นสืบสาย ส่วนมหาวงศ์เล่าเรื่องการนำกิ่งไปปลูกที่ศรีลังกา

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th