พระพุทธรูปปางลีลาสุโขทัยสื่อการเคลื่อนไหวอย่างไร? จุดเด่นอยู่ที่ท่วงท่า

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

พระพุทธรูปปางลีลาสุโขทัยถ่ายทอดจังหวะเดินผ่านตำแหน่งพระบาทและเส้นสายของพระวรกาย อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัยบรรยายองค์ที่วัดพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียงว่า พระบาทซ้ายก้าวไปข้างหน้า ส่วนส้นพระบาทขวายกขึ้นเล็กน้อย

องค์ที่กล่าวถึงเป็นพระพุทธรูปปูนปั้นแบบนูนสูง จึงผสานรูปทรงเข้ากับผนังหรือสถาปัตยกรรมของวัด ท่าทางเดินเกิดจากจังหวะขาที่ไม่เสมอกันและแนวพระวรกายที่ต่อเนื่อง สายตาจึงอ่านทิศทางการก้าวได้ทันที แม้รูปจะหยุดนิ่งอยู่บนผนัง

พระหัตถ์ขององค์นี้ยกขึ้นแสดงปางประทานอภัย ส่วนพระพักตร์เป็นรูปไข่ พระขนงโก่ง พระเนตรเรียวยาว พระอังสากว้าง และบั้นพระองค์เล็ก กรมศิลปากรบรรยายว่าพระวรกายได้สัดส่วนตามอุดมคติของช่างสุโขทัย และไม่เน้นกล้ามเนื้อหรือข้อต่อ เส้นโค้งและสัดส่วนที่จัดไว้อย่างตั้งใจช่วยให้ภาพรวมดูอ่อนช้อยและลื่นไหล

อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัยจัดองค์นี้อยู่ในศิลปะสุโขทัยหมวดใหญ่ ช่วงปลายพุทธศตวรรษที่ 19 เมื่อใช้กับพระพุทธรูป คำว่า “ลีลา” หมายถึงอิริยาบถเดินที่ช่างออกแบบให้มีจังหวะและเส้นโค้ง เพื่อให้รูปดูเคลื่อนไหว

ที่วัดพระสี่อิริยาบถ จังหวัดกำแพงเพชร ยังเห็นการวางรูปปูนปั้นสี่ท่ารอบมณฑป: เดิน นั่ง ยืน และนอน พระลีลาอยู่ด้านตะวันออก อุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชรอธิบายว่ามีหลายแนวคิดเกี่ยวกับที่มาของรูปแบบทั้งสี่ บางแนวคิดมองเป็นอิริยาบถในหนึ่งวันของพระพุทธเจ้า ขณะที่อีกแนวคิดเชื่อมกับเหตุการณ์ในพุทธประวัติ

หนึ่งในแนวคิดที่หน้าอุทยานยกมาคือการเชื่อมท่าเดินกับเหตุการณ์พระพุทธเจ้าเสด็จลงจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ เป็นคำอธิบายของรูปในมณฑปวัดพระสี่อิริยาบถตามข้อมูลของอุทยานแห่งนี้

เมื่อดูรูปปางลีลา ลองสังเกตสามจุด: เท้าข้างหนึ่งกำลังก้าว ส้นอีกข้างยกพ้นพื้น และเส้นพระวรกายที่รับจังหวะการเดิน องค์ประกอบเหล่านี้ทำให้ประติมากรรมสุโขทัยสื่อการเคลื่อนไหวได้ แม้ไม่มีฉากประกอบมากมาย

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th