สงครามแซนซิบาร์จบในราว 40 นาที: ทำไมเรื่องเปลี่ยนสุลต่านจึงกลายเป็นศึก?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

สงครามแองโกล–แซนซิบาร์วันที่ 27 สิงหาคม 1896 ถูกเล่าว่ากินเวลาราว 40 นาที เพราะเรือรบอังกฤษยิงใส่วังจนการสู้รบของฝ่ายคาลิดยุติลง แต่เบื้องหลังไม่ใช่การรบที่สูสีกัน อังกฤษมีอิทธิพลเหนือแซนซิบาร์อยู่ก่อน และต้องการกำหนดว่าใครจะขึ้นครองบัลลังก์

แซนซิบาร์ยังมีสุลต่านของตน แต่ในปี 1890 อังกฤษประกาศให้ดินแดนของสุลต่านอยู่ใต้การคุ้มครองของอังกฤษ หรือเป็นรัฐในอารักขา เอกสารที่รวบรวมโดยกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ ถอดประกาศจาก London Gazette ซึ่งระบุว่าการคุ้มครองเกิดขึ้นตามข้อตกลงกับสุลต่าน อิทธิพลของอังกฤษเห็นได้ชัดในเหตุการณ์สืบราชบัลลังก์ครั้งนี้

เมื่อสุลต่านฮามัด บิน ธุวัยนี สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 25 สิงหาคม 1896 คาลิด บิน บาร์กาช พระญาติของพระองค์ก็เข้ายึดวังและประกาศตนเป็นสุลต่าน อังกฤษไม่ยอมรับการขึ้นครองอำนาจครั้งนี้ และสนับสนุนฮามุด บิน มูฮัมหมัดให้เป็นผู้สืบทอดแทน ข้อพิพาทเรื่องราชบัลลังก์จึงกลายเป็นการท้าทายอำนาจของอังกฤษโดยตรง

เช้าวันที่ 27 สิงหาคม กงสุลอังกฤษยื่นคำขาดให้คาลิดออกจากวังภายใน 9 โมงเช้า ไม่เช่นนั้นจะยิงถล่มวัง เมื่อเส้นตายผ่านไปโดยไม่มีการยอมจำนน เรือรบอังกฤษห้าลำก็เปิดฉากยิงใส่พระราชวังและปืนใหญ่ที่ป้องกันท่าเรือ ปืนของฝ่ายแซนซิบาร์ถูกทำลายอย่างรวดเร็ว

วังถูกยิงจนเสียหายหนัก เรือพระที่นั่งกลาสโกว์จมลงในท่าเรือ ส่วนคาลิดหนีไปขอลี้ภัยที่สถานกงสุลเยอรมัน แหล่งประวัติศาสตร์บันทึกว่าฝ่ายแซนซิบาร์สูญเสียคนจำนวนมาก ขณะที่การปะทะสิ้นสุดลงหลังธงขาวถูกชักขึ้นเหนือวัง

ตัวเลขที่คนมักจำคือ 40 นาที แต่แหล่งข้อมูลให้เวลาต่างกัน ตั้งแต่ 38, 40 ถึง 43 นาที จึงควรเข้าใจว่าเป็นเวลาประมาณของช่วงยิงปะทะ ไม่ใช่เวลาตั้งแต่เริ่มขัดแย้งจนทุกอย่างจบลง ส่วนที่แน่ชัดคือการสู้รบสิ้นสุดอย่างรวดเร็วหลังเรืออังกฤษเริ่มยิง

หลังคาลิดหลบหนี อังกฤษก็สนับสนุนให้ฮามุดขึ้นเป็นสุลต่านคนใหม่ แซนซิบาร์ยังคงมีราชสำนัก แต่ อังกฤษเป็นฝ่ายช่วยเลือกผู้ปกครองคนถัดไป เหตุการณ์จึงไม่ได้จบแค่การเปลี่ยนตัวผู้ปกครอง หากยังแสดงให้เห็นว่ารัฐในอารักขามีอิสระจำกัดเพียงใดเมื่อมหาอำนาจเลือกใช้กำลัง

สงครามแซนซิบาร์จึงน่าจดจำเพราะสั้นผิดปกติ แต่สาเหตุสำคัญคือความเหลื่อมล้ำของอำนาจ อังกฤษไม่ได้ชนะจากการรบที่ยืดเยื้อ หากบังคับให้ฝ่ายสุลต่านยอมรับผู้ปกครองที่อังกฤษสนับสนุน

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th