ปฏิวัติ 1789 ไม่ได้อธิบายทุกม็อบ: ฝรั่งเศสประท้วงคนละเรื่องในแต่ละยุค

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ภาพคนเต็มถนนที่เห็นในข่าวฝรั่งเศสชวนให้คิดว่าคนที่นั่นออกมาประท้วงกันเป็นปกติ แต่เมื่อย้อนดูประวัติศาสตร์ จะเห็นว่า การชุมนุมปะทุเป็นช่วง ๆ จากปัญหาคนละเรื่อง ตั้งแต่อำนาจและสิทธิ ไปจนถึงค่าแรงกับค่าครองชีพ จึงไม่มีเหตุผลข้อเดียวที่ลากต่อเนื่องจากปี 1789 ถึงทุกม็อบวันนี้

ปี 1789 เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ ผู้แทนฐานันดรที่สาม ซึ่งเป็นประชาชนส่วนใหญ่ที่ไม่ใช่ขุนนางหรือนักบวช กับนักบวช 19 คนตั้งสมัชชาแห่งชาติขึ้น และยืนยันว่าอำนาจควรอยู่ที่ประชาชน ไม่ใช่กษัตริย์เพียงฝ่ายเดียว หลังจากนั้นฝรั่งเศสเปลี่ยนระบอบหลายครั้ง ทั้งสาธารณรัฐ จักรวรรดิ และการกลับมาของราชวงศ์ เส้นทางนี้จึงไม่ได้ราบเรียบหรือเดินหน้าไปทางเดียว

การลุกฮือปี 1830 มีชนวนชัดเจน: พระเจ้าชาร์ลที่ 10 ออกคำสั่งปิดกั้นเสรีภาพสื่อ ยุบสภาที่เพิ่งเลือกตั้ง และแก้กติกาเลือกตั้งให้เอื้อคนมั่งคั่ง ชาวปารีสจึงลุกขึ้นสู้บนถนนสามวัน ระหว่างวันที่ 27–29 กรกฎาคม จนพระองค์สละราชบัลลังก์ ส่วนปี 1848 ระบอบราชาธิปไตยเดือนกรกฎาคมสิ้นสุดลง หลังไม่ขยายฐานผู้มีสิทธิเลือกตั้งและผู้สนับสนุนในสังคมให้กว้างขึ้น

การเปลี่ยนแปลงไม่ได้ลงเอยด้วยการประนีประนอมเสมอไป ในปี 1871 หลังฝรั่งเศสแพ้สงครามกับปรัสเซียและสภาย้ายที่ตั้งไปแวร์ซาย ชาวปารีสบางส่วนตั้งปารีสคอมมูนขึ้น รัฐบาลของอดอล์ฟ เธียร์ส่งกองทัพเข้าปราบในช่วง “สัปดาห์นองเลือด” วันที่ 21–28 พฤษภาคม มีผู้เสียชีวิตจำนวนมาก เหตุการณ์นี้แสดงให้เห็นว่าการต่อสู้ทางการเมืองอาจลงเอยด้วยความสูญเสียได้

อีกภาพจำคือพฤษภาคม 1968 เมื่อนักศึกษาประท้วงและคนทำงานนัดหยุดงานเป็นวงกว้าง จนรัฐบาลยอมให้ข้อเสนอหลายอย่าง รวมถึงการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ หอสมุดแห่งชาติฝรั่งเศสชี้ว่าความทรงจำของเหตุการณ์นี้มักถูกย่อให้เหลือภาพนักศึกษาในปารีส ทั้งที่การเคลื่อนไหวซับซ้อนกว่านั้นและเชื่อมกับกระแสในหลายประเทศ

ส่วนเสื้อกั๊กเหลืองในปี 2018 เริ่มจากความไม่พอใจต่อแผนขึ้นภาษีน้ำมันเชื้อเพลิง ก่อนขยายไปสู่ค่าครองชีพและความเหลื่อมล้ำ นี่เป็นตัวอย่างของประเด็นหนึ่งที่ดึงคนหลายกลุ่มเข้ามาร่วม แต่ไม่ได้แปลว่าทุกคนต้องการสิ่งเดียวกัน หรือเห็นด้วยกับการใช้ความรุนแรง

สิ่งที่พอเชื่อมเหตุการณ์เหล่านี้ได้คือการใช้ถนน การนัดหยุดงาน และการรวมกลุ่มเป็นแรงกดดันทางการเมือง แต่ต้นเหตุเปลี่ยนไปตามยุค ตั้งแต่สิทธิและระบอบการปกครอง ไปจนถึงค่าแรง ภาษี และบริการสาธารณะ เวลาเห็นข่าวฝรั่งเศสจึงควรถามก่อนว่าใครกำลังประท้วง เรื่องอะไร และเหตุการณ์เกิดช่วงไหน คำว่า “วัฒนธรรมประท้วง” ช่วยบอกวิธีเรียกร้องที่คนคุ้นเคยได้ แต่ใช้แทนคำอธิบายของทุกม็อบไม่ได้

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th