กะเพราแก้วจุรี 4 สายพันธุ์ เริ่มวิจัยเมื่อไร แล้วปลูกขายใบได้ไหม?

กะเพรา 4 สายพันธุ์แก้วจุรี เริ่มวิจัยเมื่อไหร่ และถ้าเรามีปลูกอยู่ 1 ต้น จะเก็บใบมาขายเพื่อนบ้านสัก 10 บาทได้ไหม?

กะเพราแก้วจุรีเริ่มวิจัยและพัฒนาตั้งแต่เดือนเมษายน พ.ศ. 2563 (ค.ศ. 2020) ที่มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน จังหวัดนครปฐม โดยเป็นการพัฒนาพันธุ์กะเพราที่ต่อมาได้รับการจดทะเบียนคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่จำนวน 4 สายพันธุ์

ผู้พัฒนา

บริษัท ซีพีแรม จำกัด (CPRAM) ร่วมกับมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ดำเนินการวิจัยและพัฒนาจากกะเพราพันธุ์พื้นเมืองรหัส CPR1

กระบวนการพัฒนาใช้วิธีชักนำให้จำนวนชุดโครโมโซมเพิ่มขึ้น ร่วมกับเทคนิคการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ เพื่อคัดเลือกต้นกะเพราที่มีลักษณะตามต้องการ โดยเฉพาะลักษณะใบและกลิ่น

ชื่อสายพันธุ์

กะเพราแก้วจุรีที่ได้รับการจดทะเบียนคุ้มครอง มีทั้งหมด 4 สายพันธุ์ ได้แก่

• แก้วจุรี01

• แก้วจุรี02

• แก้วจุรี03

• แก้วจุรี04

จดทะเบียนคุ้มครองเมื่อไหร่?

ข้อมูลจากกองคุ้มครองพันธุ์พืช กรมวิชาการเกษตร ระบุว่า

แก้วจุรี01

• จดทะเบียนวันที่ 12 มีนาคม 2567

• สิ้นสุดระยะเวลาคุ้มครองวันที่ 11 มีนาคม 2579

แก้วจุรี02, 03 และ 04

• จดทะเบียนวันที่ 24 พฤษภาคม 2567

• สิ้นสุดระยะเวลาคุ้มครองวันที่ 23 พฤษภาคม 2579

ทั้ง 4 สายพันธุ์ได้รับความคุ้มครองเป็นระยะเวลา 12 ปี โดยบริษัท ซีพีแรม จำกัด เป็นผู้ทรงสิทธิตามทะเบียน

การคุ้มครองนี้ใช้เฉพาะพันธุ์แก้วจุรีทั้ง 4 สายพันธุ์ ไม่ได้หมายความว่าบริษัทเป็นเจ้าของกะเพราทุกสายพันธุ์ในประเทศไทย

ถ้าเรามี 1 ต้น จะเอาใบมาขายเพื่อนบ้านสัก 10 บาทได้ไหม?

คำตอบคือ โดยหลักแล้วขายได้ หากเป็นการเก็บใบเพื่อบริโภค ไม่ใช่นำไปใช้ขยายพันธุ์ และต้นพันธุ์ได้มาโดยชอบ

ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 มาตรา 33 ผู้ทรงสิทธิมีสิทธิแต่เพียงผู้เดียวในการผลิต ขาย หรือจำหน่ายส่วนขยายพันธุ์ของพันธุ์พืชใหม่ที่ได้รับความคุ้มครอง โดยกฎหมายกำหนดข้อยกเว้นไว้หลายกรณี

ส่วนขยายพันธุ์หมายถึงพืชหรือส่วนของพืชที่สามารถนำไปทำให้เกิดต้นใหม่ได้ด้วยวิธีปกติทางการเกษตร เช่น เมล็ดพันธุ์ ต้นกล้า หรือกิ่งพันธุ์ที่ใช้ขยายพันธุ์

แล้วใบกะเพราที่เราเด็ดมาขายล่ะ?

หากเราเก็บใบกะเพราจากต้นที่ปลูกไว้ แล้วนำมาขายเพื่อนบ้านสัก 10 บาท เพื่อให้เขานำไปประกอบอาหาร การขายใบในลักษณะนี้โดยหลักไม่อยู่ภายใต้ข้อห้ามเรื่องสิทธิในส่วนขยายพันธุ์ตามมาตรา 33

แม้จะเป็นการซื้อใบกะเพรามาขายต่อ หากเป็นใบที่จำหน่ายเพื่อบริโภค ไม่ได้มีวัตถุประสงค์ใช้ขยายพันธุ์ ก็ไม่ได้เป็นข้อห้ามตามสิทธิคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่เพียงเพราะมีการขายต่อหรือขายในปริมาณมาก

แล้วเมล็ดพันธุ์หรือต้นกล้าล่ะ?

ส่วนนี้ต้องระวัง เพราะการนำพันธุ์แก้วจุรีที่ได้รับความคุ้มครองไปผลิตเมล็ดพันธุ์ เพาะต้นกล้า หรือปักชำกิ่งเพื่อจำหน่ายเชิงพาณิชย์ อาจเข้าข่ายการใช้สิทธิที่ต้องได้รับอนุญาตจากผู้ทรงสิทธิก่อน

อย่างไรก็ตาม มาตรา 33 ยังมีข้อยกเว้น เช่น การเพาะปลูกหรือขยายพันธุ์โดยเกษตรกรจากส่วนขยายพันธุ์ที่ตนเองผลิตตามเงื่อนไขกฎหมาย และการกระทำที่ไม่มีวัตถุประสงค์เพื่อการค้า

ดังนั้น การเก็บเมล็ดไว้ปลูกเอง การแบ่งปันพันธุ์ และการผลิตต้นกล้าขาย จึงไม่ควรเหมารวมว่าเป็นความผิดทั้งหมด หรือทำได้อย่างเสรีทุกกรณี ต้องพิจารณาวัตถุประสงค์และข้อยกเว้นตามกฎหมายด้วย

สรุปง่าย ๆ

ถ้าเราปลูกกะเพราแก้วจุรีจากต้นพันธุ์ที่ได้มาโดยชอบ แล้วเด็ดใบมาขายเพื่อนบ้านสัก 10 บาท เพื่อนำไปทำอาหาร โดยหลักไม่เป็นการละเมิดสิทธิคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่

แต่ถ้าจะนำเมล็ด ต้นกล้า หรือกิ่งพันธุ์ไปขยายพันธุ์เพื่อขายต่อ ควรตรวจสอบสิทธิและเงื่อนไขของพันธุ์นั้นก่อน

ที่สำคัญ การจดทะเบียนกะเพราแก้วจุรีไม่ได้ทำให้ประชาชนถูกห้ามปลูกหรือขายกะเพราพื้นเมืองและกะเพราพันธุ์ทั่วไปที่ไม่ได้อยู่ภายใต้สิทธิคุ้มครองดังกล่าว

SOURCES:

• กองคุ้มครองพันธุ์พืช กรมวิชาการเกษตร — ทะเบียนพันธุ์พืชใหม่ ยืนยันชื่อพันธุ์ ผู้ทรงสิทธิ วันที่จดทะเบียน และวันสิ้นสุดความคุ้มครอง

• LawPlayer — พระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 โดยเฉพาะมาตรา 3, 31 และ 33 ว่าด้วยนิยามส่วนขยายพันธุ์ ระยะเวลาคุ้มครอง และข้อยกเว้น

• Next News (21 ตุลาคม 2569) — ข้อมูลที่มาของพันธุ์ CPR1 การวิจัยตั้งแต่เดือนเมษายน 2563 และขอบเขตการจำหน่ายใบกะเพรา

• มติชน (22 ตุลาคม 2569) — คำชี้แจงของโฆษกกระทรวงเกษตรและสหกรณ์เกี่ยวกับการปลูกเพื่อบริโภค การขายผลผลิต และข้อจำกัดของการขยายพันธุ์เพื่อจำหน่าย

REFERENCES:

• ทะเบียนพันธุ์พืชใหม่ — กรมวิชาการเกษตร

• พระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542

• เปิดข้อเท็จจริงกะเพราแก้วจุรี 4 สายพันธุ์

• กระทรวงเกษตรฯ ชี้แจงเรื่องการปลูกและขายกะเพรา