ยุงกัดกลางวันกับกลางคืนเป็นคนละชนิดกันไหม?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ยุงกัดตอนบ่าย พอตกค่ำก็ยังบินวน จึงอดสงสัยไม่ได้ว่าเป็นคนละชนิดกันหรือเปล่า? เป็นไปได้ แต่คำตอบสั้น ๆ คือ เวลาที่ถูกกัดเพียงอย่างเดียวบอกชนิดไม่ได้ เพราะยุงแต่ละชนิดมีช่วงออกหากินที่พบบ่อยต่างกัน และช่วงเหล่านั้นอาจเหลื่อมกัน

คู่มือสุขภาพนักเดินทางของศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ หรือ CDC อธิบายว่า ยุงกัดได้ทั้งกลางวันและกลางคืน แต่แต่ละชนิดมีช่วงที่ออกหากินเด่นไม่เหมือนกัน คำว่า “ช่วงเด่น” หมายถึง ช่วงที่พบการกัดบ่อยเป็นพิเศษ ไม่ใช่เวลาตายตัวที่นอกช่วงแล้วจะไม่เจอยุง

ตัวอย่างคือยุงลายบ้าน (Aedes aegypti) และยุงลายสวน (Aedes albopictus) ซึ่งมีช่วงกัดเด่นหลังพระอาทิตย์ขึ้นและตอนพระอาทิตย์ตก จึงมักเจอมากช่วงเช้ากับช่วงเย็น

ยุงรำคาญชนิด Culex quinquefasciatus มักออกกัดหลังตะวันตกดิน โดย CDC ระบุช่วงเด่นไว้ราวสี่ทุ่มถึงห้าทุ่ม ขณะที่ยุงก้นปล่อง (Anopheles) มักกัดช่วงเย็นหรือกลางคืน แต่เวลาที่พบมากต่างกันได้ตามชนิดย่อย

มีข้อมูลจากไทยให้เห็นภาพด้วย งานสำรวจวงจรการกัดของ Culex quinquefasciatus ในเมืองขอนแก่นเก็บข้อมูลตั้งแต่ พ.ย. 2537 ถึง ต.ค. 2538 พบว่ายุงชนิดนี้ออกกัดตลอดคืน และมีกิจกรรมสูงสุดช่วง 22.00–23.00 น. ตัวเลขนี้ใกล้กับช่วงที่ CDC ยกเป็นเวลาพีกของยุงชนิดเดียวกัน แต่เป็นผลจากพื้นที่และช่วงเวลาศึกษานั้น ไม่ใช่ตารางเวลาของยุงทุกชนิดหรือทุกจังหวัดในปัจจุบัน

ข้อมูลเวลาจึงช่วยบอกได้คร่าว ๆ ว่ามักเจอยุงชนิดหนึ่งช่วงไหน แต่ไม่ใช่เครื่องระบุชนิดหรือเชื้อจากรอยกัด CDC เตือนว่าพฤติกรรมยุงต่างกันตามภูมิภาคและเวลาของบางชนิดทับซ้อนกัน คนที่อยู่ในพื้นที่เสี่ยงโรคจากยุงจึงควรระวังการถูกกัดทั้งกลางวันและกลางคืน ใช้มุ้งลวดหรือมุ้งเมื่อเหมาะสม และเลือกผลิตภัณฑ์กันยุงพร้อมทำตามคำแนะนำบนฉลาก

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th