พิธีโกนจุกของเด็กไทยทำเมื่อไร และทำไมต้องมีพิธี?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

พิธีโกนจุกทำเมื่อเด็กที่ไว้จุกเริ่มเข้าสู่วัยรุ่น ไม่ใช่แค่ตัดผมตามแฟชั่น แหล่งข้อมูลของกรมส่งเสริมวัฒนธรรมระบุว่า ตามธรรมเนียมไทยในอดีต เด็กชายมักโกนจุกเมื่ออายุราว 13–15 ปี ส่วนเด็กหญิงราว 11 ปี พิธีนี้จึงเป็นเครื่องหมายว่าเด็กกำลังพ้นวัยเด็กและเข้าสู่วัยหนุ่มสาว แต่ไม่ได้หมายความว่าเด็กไทยทุกคนต้องผ่านพิธีนี้

เด็กไว้จุกตั้งแต่เล็กเพราะผู้ใหญ่ผูกทรงผมเข้ากับความเชื่อเรื่องขวัญและการคุ้มครอง บางบ้านเชื่อว่าการไว้จุกทำให้เด็กเป็นมงคล เลี้ยงง่าย และไม่เจ็บป่วย ความเชื่อเหล่านี้เป็นคติในอดีต ไม่ใช่หลักฐานทางการแพทย์ว่าไว้จุกแล้วสุขภาพดี เมื่อถึงวัยที่เห็นว่าโตพอ ครอบครัวจึงจัดพิธีตัดจุกพร้อมคำอวยพรให้เด็กเติบโตอย่างราบรื่น

พิธีที่บันทึกไว้จัดได้สองวัน คืนแรกพระสงฆ์สวดมนต์ ผู้ปกครองโกนผมรอบจุกให้เหลือปอยไว้ เช้าวันรุ่งขึ้นจึงถึงฤกษ์ตัดจุก ผู้ใหญ่ในบ้านและญาติช่วยกันตัดทีละปอย ก่อนช่างจะโกนผมที่เหลือ การตัดจุกเป็นขั้นตอนที่ญาติผู้ใหญ่เข้ามามีส่วนร่วม ไม่ใช่แค่เด็กไปตัดผมตามลำพัง

รายละเอียดงานไม่เหมือนกันทุกบ้าน บางครอบครัวจัดทั้งพิธีสงฆ์และพิธีพราหมณ์ บางบ้านทำเฉพาะพิธีสงฆ์ จะจัดที่บ้าน วัด หรือโบสถ์พราหมณ์ก็ได้ ขึ้นอยู่กับความพร้อมและธรรมเนียมของครอบครัว พิธีอาจจัดรวมกับงานมงคลอื่น เช่น งานบวชหรือทำบุญวันเกิด จึงไม่จำเป็นต้องมีงานใหญ่หรือเครื่องพิธีครบชุดเหมือนกันทั้งหมด

กรมส่งเสริมวัฒนธรรมระบุว่าพิธีโกนจุกขึ้นบัญชีเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติในปี พ.ศ. 2556 เอกสารดังกล่าวช่วยเก็บรายละเอียดประเพณีที่เคยทำกันในหลายครอบครัวไว้ ทั้งช่วงอายุ ขั้นตอน และความเชื่อประกอบ การอ่านเรื่องนี้จึงช่วยให้เห็นวิธีที่สังคมไทยในอดีตทำเครื่องหมายการเติบโตของเด็ก โดยไม่ต้องเข้าใจว่าทุกบ้านในปัจจุบันยังต้องจัดพิธีแบบเดียวกัน

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th