หมู่บ้านใต้ดินลึก 85 เมตร รองรับคนได้ 20,000 คน เมืองโบราณแห่งนี้อยู่รอดได้อย่างไร

• เดรินกูยู (Derinkuyu) เป็นเมืองใต้ดินในแคว้นคัปปาโดเกีย ประเทศตุรกี มีความลึกประมาณ 85 เมตร

• มีการประเมินว่าสามารถรองรับคนได้ถึงประมาณ 20,000 คน แต่ไม่ใช่จำนวนประชากรที่ยืนยันว่าเคยอาศัยอยู่พร้อมกันจริง

• ระบบระบายอากาศ บ่อน้ำ ห้องเก็บเสบียง และประตูหิน ช่วยให้พื้นที่แห่งนี้ทำหน้าที่เป็นที่หลบภัยได้

เมืองทั้งเมืองซ่อนอยู่ใต้พื้นดินได้อย่างไร

หากมองจากภายนอก คัปปาโดเกียในประเทศตุรกีเป็นดินแดนที่มีภูมิประเทศแปลกตา เต็มไปด้วยหินรูปทรงประหลาดและที่อยู่อาศัยซึ่งเจาะเข้าไปในเนื้อหิน แต่สิ่งที่น่าทึ่งยิ่งกว่านั้นคือ ใต้พื้นดินยังมีเครือข่ายห้องและทางเดินที่เชื่อมต่อกันเป็นเมืองขนาดใหญ่

สถานที่แห่งนี้มีชื่อว่า เดรินกูยู (Derinkuyu Underground City) เมืองใต้ดินที่มีความลึกประมาณ 85 เมตร และมีการประเมินความจุสูงสุดไว้ราว 20,000 คน

ข้อมูลจากหน่วยงานด้านวัฒนธรรมของตุรกีระบุว่า ภายในมีทั้งคอกสัตว์ ห้องเก็บอาหาร โรงครัว พื้นที่ทางศาสนา และระบบระบายอากาศ สิ่งเหล่านี้สะท้อนว่าเมืองไม่ได้ถูกออกแบบให้เป็นเพียงโพรงสำหรับซ่อนตัว แต่มีพื้นที่รองรับความต้องการหลายด้านของผู้คน

1. เมืองที่กลับมาเป็นที่รู้จักในปี 1963

เดรินกูยูตั้งอยู่ในแคว้นคัปปาโดเกีย ซึ่งมีประวัติการอยู่อาศัยในถ้ำและการสร้างชุมชนใต้ดินมาอย่างยาวนาน พื้นที่แห่งนี้ถูกใช้เป็นที่หลบภัยในช่วงที่เกิดภัยคุกคาม โดยเฉพาะในยุคที่ชุมชนคริสต์ในภูมิภาคต้องเผชิญความไม่ปลอดภัย

เมืองใต้ดินเดรินกูยูถูกค้นพบโดยบังเอิญอีกครั้งในปี 1963 ก่อนเปิดให้เข้าชมในเวลาต่อมา การสำรวจเผยให้เห็นโครงสร้างหลายระดับที่ซ่อนอยู่ใต้พื้นดิน

อย่างไรก็ตาม การระบุอายุการก่อสร้างครั้งแรกอย่างแน่นอนยังทำได้ยาก เพราะเมืองผ่านการขยายและใช้งานหลายยุคสมัย จึงไม่ควรสรุปว่าพื้นที่ทั้งหมดถูกสร้างขึ้นในช่วงเวลาเดียวกัน

2. อากาศและน้ำ คือหัวใจของการอยู่รอด

การลงไปอยู่ใต้ดินเป็นเวลานานมีข้อจำกัดสำคัญสองประการ คืออากาศที่หายใจได้และน้ำที่จำเป็นต่อชีวิต

เดรินกูยูมีปล่องระบายอากาศที่เชื่อมต่อกับพื้นดิน โดยปล่องหลักมีความลึกประมาณ 55 เมตร และใช้เป็นบ่อน้ำได้ด้วย โครงสร้างลักษณะนี้ช่วยจัดการความต้องการพื้นฐานของคนในพื้นที่ใต้ดิน แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกห้องจะได้รับน้ำหรืออากาศในระดับเดียวกัน

อีกองค์ประกอบคือห้องเก็บเสบียงและพื้นที่ประกอบอาหาร ซึ่งช่วยให้ชุมชนเตรียมรับมือกับช่วงเวลาที่ไม่สามารถออกไปใช้ชีวิตบนพื้นดินได้ตามปกติ

3. ประตูหินและทางเดินแคบ ช่วยรับมือการบุกรุก

เมืองใต้ดินไม่ได้มีข้อได้เปรียบเพียงการซ่อนตำแหน่งเท่านั้น แต่ยังมีโครงสร้างที่ทำให้การเข้าถึงพื้นที่ด้านในเป็นเรื่องยาก ทางเดินบางช่วงแคบและเชื่อมต่อห้องหลายระดับ ขณะที่ประตูหินขนาดใหญ่สามารถใช้ปิดกั้นทางผ่านจากด้านในได้

ลักษณะดังกล่าวช่วยเพิ่มความปลอดภัยเมื่อเกิดภัยคุกคาม เพราะผู้บุกรุกไม่สามารถเข้าถึงทุกส่วนของเมืองได้อย่างสะดวก อย่างไรก็ตาม ไม่ควรตีความว่าโครงสร้างเหล่านี้ทำให้เมืองปลอดภัยจากอันตรายทุกชนิด

การใช้พื้นที่ใต้ดินจึงเป็นทั้งการปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมและการหาทางลดความเสี่ยงจากเหตุการณ์ภายนอก

4. ไม่ใช่แค่ที่ซ่อนตัว แต่มีพื้นที่ทางศาสนาและการใช้ชีวิต

ภายในเดรินกูยูมีพื้นที่หลายประเภท ตั้งแต่คอกสัตว์ ห้องเก็บอาหาร โรงครัว ไปจนถึงโรงเรียนทางศาสนาและโบสถ์ สิ่งเหล่านี้บอกเราว่าเมืองใต้ดินไม่ได้ประกอบด้วยห้องหลบภัยแบบเดียวกันทั้งหมด แต่มีการแบ่งพื้นที่ตามหน้าที่

ถึงอย่างนั้น ตัวเลขความจุประมาณ 20,000 คนควรเข้าใจว่าเป็นการประเมินความสามารถในการรองรับ ไม่ใช่หลักฐานยืนยันว่าผู้คนจำนวนดังกล่าวอาศัยอยู่ที่นี่พร้อมกัน หรือใช้ชีวิตใต้ดินโดยไม่ขึ้นสู่พื้นดินเลยเป็นเวลานาน

ข้อเท็จจริงที่สำคัญกว่าคือ เดรินกูยูแสดงให้เห็นว่ามนุษย์สามารถดัดแปลงชั้นหินให้กลายเป็นพื้นที่หลบภัยที่มีระบบสนับสนุนการดำรงชีวิตได้อย่างซับซ้อน

เมืองใต้ดินบอกอะไรเกี่ยวกับมนุษย์ในอดีต

เดรินกูยูเป็นตัวอย่างของการออกแบบที่เกิดจากความจำเป็น ผู้คนไม่ได้มีเทคโนโลยีก่อสร้างแบบปัจจุบัน แต่ใช้คุณสมบัติของหินและการจัดพื้นที่ให้เกิดประโยชน์ ทั้งการพักอาศัย เก็บเสบียง ป้องกันภัย และประกอบกิจกรรมทางศาสนา

สิ่งที่ควรแยกให้ออกคือ ความสามารถในการรองรับคนจำนวนมากไม่ได้แปลว่าทุกคนจะอยู่ใต้ดินได้อย่างไม่มีกำหนด การมีปล่องอากาศและบ่อน้ำเป็นเพียงส่วนหนึ่งของระบบ ส่วนระยะเวลาที่คนสามารถหลบภัยได้จริงยังขึ้นอยู่กับเสบียง สุขอนามัย ความปลอดภัย และเงื่อนไขอื่นที่ไม่อาจสรุปจากตัวเลขความจุเพียงอย่างเดียว

หากมองในแง่นี้ เมืองใต้ดินแห่งนี้ไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ลึกลับ แต่เป็นหลักฐานของการแก้ปัญหาอย่างเป็นระบบในสังคมยุคก่อน

หากต้องเลือกระหว่างการสร้างกำแพงป้องกันเมืองบนพื้นดินกับการสร้างพื้นที่หลบภัยใต้ดิน คุณคิดว่าวิธีไหนตอบโจทย์การเอาชีวิตรอดของผู้คนในอดีตได้ดีกว่ากัน เพราะอะไร