หน้ากากผีตาโขนทำจากหวดข้าวเหนียวจริงไหม? ของใช้ในบ้านที่กลายเป็นสัญลักษณ์เมืองเลย

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ใช่—แหล่งข้อมูลเกี่ยวกับประเพณีด่านซ้ายบันทึกว่า หน้ากากผีตาโขนทำจากหวดนึ่งข้าวเหนียวและก้านมะพร้าวจริง แต่เป็นวิธีทำที่ชาวบ้านสืบต่อกันมา ไม่ใช่กฎว่าหน้ากากทุกใบในขบวนทุกวันนี้ต้องใช้วัสดุแบบเดียวกัน

หวดคือภาชนะไม้ไผ่สานสำหรับนึ่งข้าวเหนียว วัสดุแต่ละชิ้นถูกแยกหน้าที่กันชัดเจน: หวดทำเป็นส่วนหัว ส่วนกาบมะพร้าวเป็นใบหน้า จากนั้นใช้ไม้เนื้ออ่อนแกะจมูกให้ยื่นเด่น แล้วผู้ทำจึงวาดลายและแต่งสีตามจินตนาการ

ฐานข้อมูลประเพณีท้องถิ่นบันทึกว่า เด็กและชาวบ้านช่วยกันหาเศษผ้ามาทำชุด รวมทั้งเตรียมหวดกับก้านมะพร้าวสำหรับประกอบหน้ากาก คนในชุมชนเดียวกันมักนัดทำเป็นกลุ่ม และออกแบบหน้ากากกับเสื้อผ้าให้ไปในทางเดียวกัน เมื่อเดินในขบวนจึงเห็นได้ว่าใครเป็นทีมเดียวกัน

หน้ากากไม่ได้ทำเสร็จในคืนก่อนแห่ แหล่งข้อมูลเดียวกันระบุว่าผู้เล่นต้องใช้เวลาประดิดประดอยหน้ากาก อย่างน้อย 15 วัน การรวมกลุ่มช่วยแบ่งงานและทำให้ลายของแต่ละทีมสอดคล้องกัน รายละเอียดเล็ก ๆ อย่างลวดลาย สี และเครื่องแต่งกายจึงมาจากฝีมือของคนในพื้นที่ ไม่ใช่แบบมาตรฐานชุดเดียว

หน้าตาผีตาโขนก็เปลี่ยนไปตามยุค ข้อมูลจากเว็บไซต์รัฐบาลไทยเล่าว่า ในอดีตชาวบ้านใช้หวด กาบมะพร้าว ไม้เนื้ออ่อน และเศษผ้า แต่งหน้ากากด้วยดินหม้อสีดำให้ดูน่าเกรงขาม ต่อมามีการใช้กระดาษ เรซิน และสีน้ำมากขึ้น หน้ากากสีสดที่เห็นในปัจจุบันจึงเป็นการต่อยอดงานช่าง ไม่ได้แปลว่าหวดไม่เคยเป็นวัสดุตั้งต้น

ตัวหน้ากากยังอยู่ในงานบุญหลวงและความเชื่อของชุมชนด่านซ้าย ฐานข้อมูลของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรอธิบายว่า มีคำเล่าท้องถิ่นเกี่ยวกับผีป่าที่ตามขบวนพระเวสสันดรกลับเมือง และการละเล่นที่พาผีออกจากเมืองพร้อมทุกข์โศก เรื่องนี้เป็นความเชื่อที่ให้ความหมายแก่พิธี ไม่ใช่หลักฐานว่ามีผีปรากฏจริง

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th