ฝนตกใหม่ ๆ ทำไมมีกลิ่นดิน? กลิ่นที่ลอยขึ้นมามาจากอะไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

พอฝนเริ่มตกใหม่ ๆ หลายคนจะได้กลิ่นดินชื้นลอยขึ้นมาก่อนเห็นน้ำขัง กลิ่นหลังฝนไม่ได้มาจากหยดฝนโดยตรง แต่เป็นสารจากดินและหินที่ความชื้นพาขึ้นสู่อากาศ จึงรู้สึกเหมือนฝนมีกลิ่นเฉพาะตัว

นักวิทยาศาสตร์เรียกกลิ่นที่คุ้นหลังฝนว่า เพทริคอร์ (petrichor) คำนี้มาจากงานของนักวิจัย CSIRO ในปี 1964 ชื่อ petrichor ประกอบจากคำกรีก petra ที่แปลว่าหิน กับ ichor ซึ่งในตำนานหมายถึงของเหลวในกายเทพ พวกเขาพบน้ำมันสีเหลืองอ่อนในหินและดินที่ผ่านช่วงแห้ง เมื่อมีความชื้น สารที่ติดอยู่ในรูพรุนเล็ก ๆ ก็ถูกพาออกมา กลิ่นนี้จึงอาจเริ่มลอยมาก่อนฝนลงเม็ด

อีกกลิ่นที่ทำให้เรานึกถึงดินเปียกคือ จีออสมิน (geosmin) เป็นสารระเหยที่จุลินทรีย์สร้างขึ้นและมีกลิ่นคล้ายดินชื้น งานวิจัยด้านการรับกลิ่นพบว่าจมูกมนุษย์มีตัวรับที่ตอบสนองต่อจีออสมินได้ แต่กลิ่นหลังฝนไม่ได้มีสารนี้เพียงตัวเดียว

แล้วฝนช่วยพากลิ่นขึ้นมาอย่างไร? เมื่อน้ำหยดกระทบพื้นผิวที่มีรูพรุน หยดน้ำอาจกักฟองอากาศจิ๋วไว้ชั่วขณะ ก่อนฟองแตกและดันละอองเล็ก ๆ ขึ้นสู่อากาศ ละอองเหล่านี้พาสารบางส่วนจากผิวดินไปกับลม จมูกเราจึงรับกลิ่นได้ชัดขึ้น

นักวิจัยจาก MIT ใช้กล้องความเร็วสูงศึกษาหยดน้ำที่กระทบดินและวัสดุพรุน แล้วพบว่ามีละอองเกิดขึ้นจริงในบางเงื่อนไข งานทดลองชี้ว่าความเร็วของหยดน้ำและคุณสมบัติของพื้นผิวมีผลต่อการเกิดละออง จึงไม่ใช่ว่าฝนทุกหยดบนดินทุกชนิดจะปล่อยละอองได้เท่ากัน

จีออสมินยังทำให้น้ำดื่ม เครื่องดื่ม หรืออาหารบางชนิดมีกลิ่นดินและกลิ่นอับได้ งานวิจัยปี 2024 อธิบายว่าสารนี้ทำให้คุณภาพของผลิตภัณฑ์หลายชนิดเสียไป

สรุปคือฝนไม่ได้มีกลิ่นในตัวเอง แต่ทำให้สารจากพื้นดินและหินออกมาอยู่ในอากาศ จีออสมินเป็นหนึ่งในกลิ่นดินที่จมูกคนรับรู้ได้ดี ส่วนละอองจากหยดฝนเป็นอีกทางที่ช่วยพาสารเหล่านั้นขึ้นมา

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th