พระพุทธรูปห้อยพระบาท 4 องค์ เคยหันหลังชนกันกลางอาคาร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

นักวิชาการสันนิษฐานว่า พระพุทธรูปนั่งห้อยพระบาท 4 องค์จากวัดพระเมรุ จังหวัดนครปฐม เคยตั้งอยู่คนละด้านรอบแกนกลางของอาคารทรงสี่เหลี่ยม โดยหันหลังชนกัน วันนี้องค์พระแยกไปอยู่คนละแห่ง จึงไม่มีอาคารเดิมให้เห็นภาพการจัดวางครบทั้งสี่องค์

องค์ที่ฐานข้อมูลศิลปกรรมของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรบรรยายไว้สลักจากหินสีขาวและนั่งห้อยพระบาท มีดอกบัวรองรับพระบาท พระหัตถ์ขวายกทำปางแสดงธรรม ส่วนพระหัตถ์ซ้ายวางเหนือพระเพลา ลักษณะทางศิลปกรรมช่วยระบุว่าเป็นงานในวัฒนธรรมทวารวดี ซึ่งมีเอกลักษณ์ต่างจากภาพพระนั่งขัดสมาธิที่คนไทยคุ้นตา

ข้อมูลเดียวกันระบุที่อยู่ของพระพุทธรูปกลุ่มนี้ไว้หลายแห่ง องค์หนึ่งอยู่ที่ลานประทักษิณด้านทิศใต้ของพระปฐมเจดีย์ อีกองค์อยู่ในพระอุโบสถของวัดพระปฐมเจดีย์ ส่วนอีกสององค์อยู่ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร และพิพิธภัณฑ์เจ้าสามพระยา

ข้อสันนิษฐานเรื่องอาคารมาจากบันทึกว่าพระพุทธรูปทั้งสี่น่าจะตั้งร่วมกันตรงแกนกลางของอาคารสี่เหลี่ยม องค์ละด้านและหันหลังชนกัน แต่แหล่งข้อมูลไม่ได้ระบุชื่ออาคารหรือแสดงผังที่ยืนยันตำแหน่งได้แน่นอน จึงควรเข้าใจว่าเป็นการสร้างภาพอดีตจากหลักฐานที่เหลือ ไม่ใช่ผังที่ขุดพบครบถ้วน

ยังมีเบาะแสอีกชิ้นจากพระพุทธรูปนั่งห้อยพระบาทที่วิหารน้อยวัดหน้าพระเมรุในอยุธยา มีประวัติว่าพบที่วัดมหาธาตุ แต่ชิ้นส่วนพนักบัลลังก์ขององค์นี้กลับพบที่วัดพระเมรุในนครปฐม นักวิชาการจึงเชื่อว่าองค์พระอาจเคยอยู่ที่นครปฐมด้วย ชื่อวัดคล้ายกันแต่คนละจังหวัด หลักฐานชิ้นส่วนจึงช่วยตามรอยที่มาได้มากกว่าชื่อสถานที่เพียงอย่างเดียว

ฐานข้อมูลจัดพระพุทธรูปหินสีขาวองค์นี้ไว้ในศิลปะทวารวดี และอธิบายความเชื่อมโยงกับศิลปะอินเดียยุคคุปตะและหลังคุปตะ โดยให้ช่วงศิลปะทวารวดีไว้กว้าง ๆ ที่พุทธศตวรรษที่ 12–16 ช่วงเวลานี้เป็นกรอบของรูปแบบศิลปะ ไม่ใช่ปีสร้างที่ระบุได้แน่นอนของพระพุทธรูปทุกองค์

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th