เปิดประวัติ 6 นักวิทยาศาสตร์ไทย ผู้ค้นพบพืชชนิดใหม่ของโลก จากผืนป่าสู่ชื่อในประวัติศาสตร์

ดอกไม้บางชนิดอาจดูเหมือนพืชธรรมดาที่พบได้ตามป่า แต่เมื่อศึกษารายละเอียดอย่างจริงจัง กลับพบว่าเป็นสิ่งมีชีวิตที่วงการวิทยาศาสตร์เพิ่งรู้จักเป็นครั้งแรกของโลก เบื้องหลังการค้นพบเหล่านี้คือความทุ่มเทของนักพฤกษศาสตร์ไทยที่สำรวจป่า เก็บตัวอย่าง และเปรียบเทียบข้อมูลเป็นเวลาหลายปี

มาทำความรู้จักนักวิทยาศาสตร์ไทย 6 คน กับผลงานที่ช่วยเปิดเผยความหลากหลายของพืชไทยให้โลกได้รู้จัก

 

1. 🔬 ดร.สมราน สุดดี  นักพฤกษศาสตร์ผู้ศึกษาพืชสกุลหางเสือยาวนานกว่า 23 ปี

ผลงานเด่น: พืชสกุลหางเสือ (Platostoma) ชนิดใหม่ของโลก

ดร.สมราน สุดดี นักวิทยาศาสตร์ชำนาญการพิเศษ สังกัดหน่วยงานด้านพฤกษศาสตร์ป่าไม้ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช เป็นหนึ่งในนักพฤกษศาสตร์ไทยที่ศึกษาพืชสกุลหางเสืออย่างต่อเนื่องตั้งแต่ พ.ศ. 2539

ในปี พ.ศ. 2562 มีการรายงานพืชชนิดใหม่ของโลก 8 ชนิดจากผลงานของคณะนักพฤกษศาสตร์ โดย 5 ชนิดอยู่ในสกุลหางเสือ พบในพื้นที่ป่าภูวัว–ภูลังกา จังหวัดบึงกาฬ อุทยานแห่งชาติภูแลนคา จังหวัดชัยภูมิ และบริเวณทางเข้าวนอุทยานภูล้อม จังหวัดอุบลราชธานี

การศึกษานี้แสดงให้เห็นว่า การค้นพบพืชชนิดใหม่ต้องอาศัยทั้งประสบการณ์ภาคสนามและการตรวจสอบหลักฐานอย่างละเอียด พร้อมความร่วมมือกับผู้เชี่ยวชาญจากต่างประเทศ

 

2. 🌸 ณัฐพล นพพรเจริญกุล  นักวิจัยรุ่นใหม่ผู้ไขปริศนาดอกดิน

ผลงานเด่น: ดอกดินใบข้าว ดอกดินอรุณรุ่ง และเปราะผาสุก

ณัฐพล นพพรเจริญกุล หรือ “บูม” นักศึกษาปริญญาเอกด้านพฤกษศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ทำงานศึกษาพืชวงศ์ขิงข่า โดยเฉพาะพืชสกุลกระชายดำ (Kaempferia) ร่วมกับผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ทยา เจนจิตติกุล

หนึ่งในผลงานสำคัญคือ ดอกดินใบข้าว (Kaempferia graminifolia) ซึ่งได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิชาการ Phytotaxa เมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2561

ต่อมา เขายังมีส่วนในการระบุพืชชนิดใหม่อีกหลายชนิด รวมถึงดอกดินอรุณรุ่ง (Kaempferia aurora) และเปราะผาสุก (Kaempferia caespitosa) โดยการศึกษาต้องพิจารณาทั้งรูปร่างดอก ลักษณะลำต้น และข้อมูลทางชีววิทยาที่ช่วยแยกพืชแต่ละชนิดออกจากกัน

 

3. 🍃 ว่าที่ร้อยตรีหญิง สุลิสา นานใส  ผู้ร่วมค้นพบพืชหายากแห่งอุ้มผาง

ผลงานเด่น: วาสุกรีอุ้มผาง (Viola umphangensis)

ว่าที่ร้อยตรีหญิง สุลิสา นานใส ร่วมกับ ดร.ปรัชญา ศรีสง่า ศาสตราจารย์ ดร. Trevor R. Hodkinson และรองศาสตราจารย์ ดร.เฉลิมพล สุวรรณภักดี ศึกษาพืชสกุลหน้าแมว (Viola) ในประเทศไทย

ผลงานที่ได้รับความสนใจคือวาสุกรีอุ้มผาง พืชชนิดใหม่ของโลกในวงศ์หน้าแมว ซึ่งเชื่อมโยงกับพื้นที่อำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก ผลงานนี้เกิดจากความร่วมมือระหว่างนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ องค์การสวนพฤกษศาสตร์ และ Trinity College Dublin ประเทศไอร์แลนด์

การศึกษาพืชในสกุลเดียวกันช่วยให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใจความแตกต่างระหว่างชนิด ตลอดจนขอบเขตการกระจายพันธุ์ของพืชหายากในประเทศไทยได้ชัดเจนยิ่งขึ้น

 

4. 🌺 ผศ. ดร.ธรรมรัตน์ พุทธไทย  ผู้เชี่ยวชาญพืชวงศ์ส้มกุ้ง

ผลงานเด่น: ชมพูราชสิริน (Begonia)

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ธรรมรัตน์ พุทธไทย นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยมหิดล ร่วมกับนักพฤกษศาสตร์กรมอุทยานแห่งชาติฯ และผู้เชี่ยวชาญจากต่างประเทศ ศึกษาพืชวงศ์ส้มกุ้ง (Begoniaceae)

หนึ่งในผลงานที่มีชื่อเสียงคือ ชมพูราชสิริน พืชชนิดใหม่ของโลกที่ค้นพบระหว่างการสำรวจพื้นที่ภูเขาในอุทยานธรรมชาติวิทยาอันเนื่องมาจากพระราชดำริ อำเภอสวนผึ้ง จังหวัดราชบุรี ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2563

ช่วงแรกทีมสำรวจพบต้นพืชที่ยังไม่มีดอกและผล จึงต้องติดตามเก็บตัวอย่างเพิ่มเติมในเดือนกันยายนปีเดียวกัน เมื่อได้ตัวอย่างที่มีดอกแล้วจึงนำมาตรวจสอบอย่างละเอียด ก่อนเผยแพร่ผลงานร่วมกับนักวิจัยจากหลายหน่วยงานในเวลาต่อมา

เหตุการณ์นี้สะท้อนให้เห็นว่า บางครั้งการค้นพบครั้งสำคัญเริ่มจากต้นไม้เล็ก ๆ ที่ต้องกลับไปติดตามหลายครั้งจึงจะระบุชนิดได้อย่างถูกต้อง

 

5. 🌑 รศ. ดร.สหัช จันทนาอรพินท์  ผู้ศึกษาพืชลึกลับที่อาศัยอยู่ใต้ร่มเงาป่า

ผลงานเด่น: พิศวงมฤตยู (Thismia daemona)

รองศาสตราจารย์ ดร.สหัช จันทนาอรพินท์ นักวิจัยด้านวิทยาศาสตร์ชีวภาพจากมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ศึกษาพืชสกุลพิศวง ซึ่งเป็นกลุ่มพืชที่มีรูปร่างแปลกตาและพบได้ยาก

ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2569 มีการเผยแพร่เรื่องราวของ พิศวงมฤตยู (Thismia daemona) พืชชนิดใหม่ของโลกจากอุทยานแห่งชาติทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี

พืชชนิดนี้โดดเด่นด้วยดอกสีดำสนิท โคนเกสรตัวผู้สีส้ม และส่วนยื่นสามเส้นที่ดูคล้ายเขา รูปลักษณ์แตกต่างจากดอกไม้ทั่วไปอย่างชัดเจน อีกทั้งพืชสกุลพิศวงยังมีความสัมพันธ์กับเชื้อราในการดำรงชีวิต จึงเป็นกลุ่มพืชที่ต้องอาศัยการศึกษาทางชีววิทยาอย่างเฉพาะเจาะจง

การค้นพบนี้ทำให้เห็นว่า แม้ในป่าที่มีการสำรวจมาหลายครั้ง ธรรมชาติยังมีสิ่งมีชีวิตที่รอการศึกษาอีกมาก

 

6. 🌱 ดร.วรนาถ ธรรมรงค์  หนึ่งในทีมนักพฤกษศาสตร์ผู้ค้นพบพืชชนิดใหม่ทางภาคเหนือ

ผลงานเด่น: นางแลวสยาม (Peliosanthes siamensis)

ดร.วรนาถ ธรรมรงค์ ร่วมกับ ดร.ศรายุทธ รักอาชา ดร.วรนุช ละอองศรี และ ดร.วัฒนา ตันมิ่ง จากองค์การสวนพฤกษศาสตร์ สำรวจและศึกษาพืชสกุล Peliosanthes ในพื้นที่ภาคเหนือของประเทศไทย

เมื่อวันที่ 3 มีนาคม พ.ศ. 2569 มีการรายงานการค้นพบและตีพิมพ์พืชชนิดใหม่ของโลกชื่อ นางแลวสยาม (Peliosanthes siamensis) จัดอยู่ในวงศ์หน่อไม้ฝรั่ง (Asparagaceae) เป็นพืชล้มลุกที่มีเหง้าใต้ดิน

ทีมวิจัยใช้วิธีเก็บตัวอย่างภาคสนาม เปรียบเทียบลักษณะพืชกับตัวอย่างพรรณไม้และเอกสารวิชาการจากทั้งในและต่างประเทศ ก่อนยืนยันว่าเป็นพืชชนิดที่มีการรายงานขึ้นเป็นครั้งแรก

ชื่อ siamensis สื่อถึงประเทศไทย ซึ่งเป็นถิ่นกำเนิดของพืชชนิดนี้ การค้นพบยังแสดงถึงความสำคัญของการสำรวจพืชท้องถิ่นอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้มีข้อมูลสำหรับการศึกษาและอนุรักษ์ในระยะยาว