ทำไมคนเตรียมบวชถูกเรียกว่า ‘นาค’? พระวินัยมีเรื่องพญานาคอยากบวช

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ในพระวินัยมีเรื่องพญานาคแปลงเป็นคนมาขอบวชจริง แต่ ตัวบทไม่ได้บอกให้เรียกผู้เตรียมบวชว่า “นาค” เรื่องฝากชื่อไว้พบในบททำขวัญนาคของไทย

ในมหาวรรค หมวดหนึ่งของพระวินัย มีเรื่องนาคตัวหนึ่งที่อยากกลับเป็นมนุษย์ มันเห็นว่าพระสงฆ์ใช้ชีวิตตามศีล จึงคิดว่าการบวชจะช่วยให้พ้นจากสภาพนาค แล้วแปลงกายเป็นชายหนุ่มไปขอบวช พระสงฆ์ไม่รู้ความจริง จึงให้บวชเป็นสามเณร แล้วรับเข้าเป็นพระภิกษุ

คืนหนึ่งพระรูปที่พักอยู่กับนาคออกไปเดินข้างนอก เมื่อนาคคิดว่าไม่มีใครเห็นจึงหลับ พอหลับ ร่างกลับเป็นงู ขดเต็มที่พักและส่วนหนึ่งยื่นออกทางหน้าต่าง พระรูปนั้นเปิดประตูมาเห็นจึงตกใจและเรียกพระรูปอื่นมาดู เมื่อรู้ว่าเป็นนาค พระพุทธเจ้าในเรื่องเล่าทรงบอกว่านาค บวชในพระธรรมวินัยนี้ไม่ได้ พร้อมวางข้อห้ามไม่ให้สัตว์เป็นพระภิกษุ หากบวชไปแล้วก็ให้ออกจากหมู่สงฆ์

ก่อนนาคจะจากไป พระพุทธเจ้าแนะนำให้ถืออุโบสถในวันที่ 8, 14 และ 15 ของแต่ละครึ่งเดือน โดยตัวบทอธิบายว่าการปฏิบัติเช่นนี้จะช่วยให้พ้นจากกำเนิดนาคและได้สภาพมนุษย์คืน รายละเอียดนี้เป็นส่วนของเรื่องในพระวินัย ส่วนที่คนไทยนำไปเล่าต่อเรื่องชื่อ “นาค” เป็นอีกชั้นหนึ่ง

สารานุกรมวัฒนธรรมไทยรวบรวมบทแหล่ทำขวัญนาคหลายสำนวน บางสำนวนโยงเรื่องในมหาวรรคกับการฝากชื่อไว้ให้คนเตรียมบวช ขณะที่อีกสำนวนเล่าว่าเรื่องเกิดขึ้นระหว่างพิธีขานนาคและมีรายละเอียดเรื่องเจ้าภาพทำขวัญ ความต่างนี้ทำให้เห็นว่าตำนานมีหลายแบบในพิธีไทย จึงยังระบุไม่ได้จากคำเล่าเพียงอย่างเดียวว่าธรรมเนียมเรียกผู้เตรียมบวชว่า “นาค” เริ่มขึ้นเมื่อใด

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th