บาตรพระไทยทำจากเหล็กแปดชิ้นต่อกันจริงไหม?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ใช่ บาตรบุของชุมชนบ้านบาตรในกรุงเทพฯ ประกอบจากเหล็ก 8 ชิ้น ช่างตีและประสานชิ้นส่วนเหล่านั้นให้เป็นภาชนะใบเดียว นี่คือเอกลักษณ์ของงานช่างทำมือแบบหนึ่ง

บาตรบ้านบาตรมี 5 รูปทรงตามบันทึกของ กทม.; ทรงไทยเดิมมีก้นแหลมจึงต้องวางบนฐานรอง ส่วนทรงตะโกมีก้นมนและวางบนพื้นได้

ขั้นตอนเริ่มจากทำขอบปากบาตรและโครงเหล็กด้านใน จากนั้นช่างวัด ตัด และดัดแผ่นเหล็กให้ปิดช่องรอบโครง แผ่นแต่ละชิ้นต้องเข้ารูปและยึดกันแน่น ก่อนจะตีผิวให้ได้ทรง บันทึกภูมิปัญญาของกรุงเทพมหานครแจกแจงการทำบาตรไว้ถึง 21 ขั้นตอน ตั้งแต่เตรียมเหล็กไปจนถึงตะไบแต่งผิว

รอยตะเข็บจึงเป็นส่วนที่ช่างนำเหล็กแต่ละชิ้นมาประกบ ไม่ใช่รอยแตก ช่างตัดขอบเหล็กเป็นซี่คล้ายฟันปลาให้ชิ้นส่วนขัดเกี่ยวกัน จากนั้นโรยผงประสานทองซึ่งทำจากบอแรกซ์ผสมผงทองแดง แล้วเผาให้ผงละลายและยึดเหล็กเข้าด้วยกัน บันทึกของ กทม. ระบุว่าปัจจุบันช่างเปลี่ยนมาใช้การเชื่อมแทนวิธีนี้

บันทึกของ กทม. เล่าว่าราว พ.ศ. 2513 กรมการศาสนาอนุญาตให้พระใช้บาตรที่ผลิตด้วยเครื่องจักรได้ บาตรปั๊มผลิตได้เร็วกว่าและมีต้นทุนต่ำกว่า จึงเข้ามาแทนที่บาตรบุจำนวนมาก

ส่วนความหมายทางศาสนา แหล่งข้อมูลวัฒนธรรมของ กทม. บันทึกว่าชุมชนเชื่อมเหล็ก 8 ชิ้นเข้ากับมรรคมีองค์ 8 หรือทางปฏิบัติที่นำไปสู่ความดับทุกข์ และอธิบายรอยประสานด้วยเรื่องเล่าพุทธประวัติที่เทพผู้รักษาทิศทั้งสี่ถวายบาตรแล้วพระพุทธเจ้าทรงอธิษฐานให้รวมเป็นใบเดียว เรื่องเหล่านี้เป็นความหมายและเรื่องเล่าที่ชุมชนใช้สืบทอดงานช่าง ไม่ใช่หลักฐานว่าบาตรทุกแบบมีต้นกำเนิดจากเหตุการณ์เดียวกัน เลขแปดจึงเป็นทั้งจำนวนชิ้นงานและสัญลักษณ์ในภูมิปัญญาบ้านบาตร

ถ้าเห็นบาตรบุที่มีแนวตะเข็บ นั่นคือร่องรอยจากการนำเหล็กหลายส่วนมาตีประกอบด้วยมือ

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th