ปี 2568 ป่าฝนเขตร้อนหาย 4.3 ล้านเฮกตาร์ ประเทศไหนเสียมากสุด?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ตัวเลขพื้นที่ป่าที่หายไปในหนึ่งปีฟังดูไกลตัว จนกว่าจะเห็นขนาดของมันชัด ๆ รายงาน Forest Pulse ฉบับที่ WRI ปรับปรุงเมื่อ 29 เมษายน 2026 ระบุว่า ปี 2025 ป่าปฐมภูมิชื้นเขตร้อนทั่วโลกสูญเสียพื้นที่ 4.3 ล้านเฮกตาร์ ข้อมูลชุดนี้จัดทำร่วมกับห้องปฏิบัติการ GLAD แห่งมหาวิทยาลัยแมริแลนด์ โดยใช้ข้อมูลการสูญเสียเรือนยอดป่าจากดาวเทียม

4.3 ล้านเฮกตาร์เท่ากับราว 43,000 ตารางกิโลเมตร เพราะหนึ่งเฮกตาร์มี 10,000 ตารางเมตร พื้นที่นี้รวมหลายประเทศ ไม่ใช่ป่าผืนเดียว และไม่ได้บอกว่ามีต้นไม้ถูกตัดไปกี่ต้น การเทียบอันดับต้องใช้ชนิดป่าและปีข้อมูลเดียวกัน

ถ้าเรียงเฉพาะพื้นที่ป่าปฐมภูมิชื้นเขตร้อนที่สูญเสียในปีนั้น บราซิลอยู่ที่หนึ่ง โบลิเวียอยู่ที่สอง และสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกอยู่ที่สาม อันดับนี้วัดจำนวนพื้นที่เป็นเฮกตาร์ ไม่ได้วัดว่าประเทศใดเสียป่าเป็นสัดส่วนสูงสุดเมื่อเทียบกับป่าที่ตัวเองมี

ยอดรวมโลกในปี 2025 ลดลง 36% เมื่อเทียบกับปี 2024 ซึ่งเป็นปีที่ไฟป่ารุนแรงจนทำให้ความสูญเสียพุ่งสูง อย่างไรก็ดี ตัวเลขปี 2025 ยังมากกว่าระดับเมื่อสิบปีก่อน 46% การพูดว่า “ลดลงจากปีก่อน” จึงถูกต้อง แต่ถ้าพูดว่า “ปัญหาคลี่คลายแล้ว” จะเกินกว่าข้อมูลชุดเดียวจะยืนยันได้

ขอบเขตของรายงานก็สำคัญ WRI เน้นป่าปฐมภูมิในเขตร้อนชื้น ซึ่งเป็นป่าฝนที่เติบโตมานาน ไม่ใช่ป่าปลูกหรือพื้นที่สีเขียวทุกชนิด ป่ากลุ่มนี้มีคุณค่าต่อถิ่นอาศัยของสัตว์ การกักเก็บคาร์บอน และการหมุนเวียนน้ำในภูมิภาค จึงไม่ควรนำอันดับนี้ไปแทนภาพรวมป่าทั้งโลก

บราซิลยังสูญเสียพื้นที่มากที่สุด แม้ตัวเลขปี 2025 ของประเทศลดลง 42% จากปีก่อน เหตุผลหนึ่งที่อันดับพื้นที่ยังสูงคือประเทศมีป่าฝนผืนใหญ่มาก เมื่อวัดเป็นจำนวนเฮกตาร์ พื้นที่ที่หายไปอาจมากกว่าประเทศที่มีป่าตั้งต้นเล็กกว่า แม้อัตราสูญเสียเมื่อเทียบกับป่าที่เหลือจะไม่ได้สูงที่สุด

ในบราซิล WRI ยังระบุว่าการสูญเสียป่าปฐมภูมิที่ไม่ได้เกิดจากไฟลดลง 41% จากปี 2024 และต่ำที่สุดในข้อมูลที่มี โดยคิดเป็นการสูญเสียประมาณ 0.5% ของพื้นที่ป่าปฐมภูมิที่ใช้เป็นฐาน ตัวเลขส่วนนี้ช่วยให้เห็นว่า “พื้นที่รวม” กับ “สัดส่วนที่หาย” ตอบคนละคำถาม การลดลงจากปีก่อนเป็นสัญญาณที่ดี แต่ไม่ได้แปลว่าพื้นที่ป่าที่เหลือปลอดภัยทั้งหมด

โบลิเวียเป็นกรณีที่ทำให้เห็นข้อจำกัดของการดูขนาดป่าอย่างชัดเจน ประเทศนี้มีพื้นที่ป่าปฐมภูมิน้อยกว่าสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกประมาณ 60% แต่กลับสูญเสียพื้นที่มากกว่าในปี 2025 จึงขึ้นมาเป็นอันดับสองตามจำนวนเฮกตาร์ รายงานระบุว่าความสูญเสียยังอยู่ในระดับสูงเป็นอันดับสองของประวัติข้อมูลของประเทศ หลังปี 2024 ที่เกิดไฟป่ารุนแรง

ส่วนสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกอยู่ลำดับสาม แม้การสูญเสียป่าปฐมภูมิลดลง 5% จากปีก่อน แต่การสูญเสียที่ไม่เกี่ยวกับไฟกลับสูงที่สุดในประวัติข้อมูลของประเทศ ตัวเลขนี้เตือนว่าอันดับรวมที่ลดลงเล็กน้อยอาจซ่อนความเปลี่ยนแปลงคนละแบบไว้ข้างใน ทั้งไฟป่าและการเปลี่ยนพื้นที่เพื่อใช้ประโยชน์จากที่ดิน

เมื่อนำบราซิลกับคองโกมาเทียบกัน รายงานระบุการสูญเสียเป็นสัดส่วนราว 0.5% ของพื้นที่ป่าปฐมภูมิในแต่ละประเทศ แต่พื้นที่จริงที่หายไปต่างกัน เพราะขนาดป่าที่เป็นฐานไม่เท่ากัน การจัดอันดับด้วยจำนวนเฮกตาร์ช่วยชี้ว่า “พื้นที่รวมที่สูญเสียมากสุดอยู่ที่ไหน” ส่วนเปอร์เซ็นต์บอกว่า “ประเทศนั้นเสียป่าที่มีอยู่ไปมากแค่ไหน”

สาเหตุของการสูญเสียก็ไม่ได้เหมือนกันทุกประเทศ WRI ระบุว่าการขยายพื้นที่เกษตรเป็นสาเหตุหลักของการสูญเสียเรือนยอดป่าในเขตร้อน ขณะที่ไฟเป็นแรงขับสำคัญในหลายภูมิภาคทั่วโลก ข้อมูลอันดับสามประเทศบอกขนาดพื้นที่ที่เปลี่ยนไป แต่ไม่ได้แยกให้ครบว่าทุกจุดเกิดจากอะไร หรือมีผู้เกี่ยวข้องแบบใด การอธิบายสาเหตุต้องดูแผนที่และข้อมูลประกอบเฉพาะพื้นที่

อีกจุดที่ควรระวังคือปีที่รายงานอาจไม่ตรงกับวันที่ไฟเกิดทุกกรณี WRI อธิบายว่าควันและหมอกควันทำให้ดาวเทียมตรวจพบความเสียหายจากไฟช่วงปลายปี 2024 ได้ล่าช้า พื้นที่บางส่วนจึงปรากฏในข้อมูลปี 2025 เมื่อเห็นตัวเลขไฟป่าของปีหนึ่ง ควรอ่านควบคู่กับข้อจำกัดเรื่องเวลาตรวจพบ ไม่ตีความว่าไฟทุกจุดเกิดภายในปีปฏิทินเดียวกัน

คำว่า “พื้นที่ป่าสูญเสีย” ในรายงานเป็นตัวชี้วัดการสูญเสียเรือนยอดป่าปฐมภูมิ ไม่ใช่จำนวนต้นไม้ที่ถูกโค่น และไม่ใช่ยอดพื้นที่ป่าที่เหลือสุทธิหลังหักการฟื้นตัวทั้งหมด การจัดอันดับจึงใช้ตอบคำถามเฉพาะด้านได้ดี แต่ยังไม่พอจะบอกคุณภาพการดูแลป่า ความหลากหลายของชนิดพันธุ์ หรือผลกระทบต่อชุมชนในแต่ละแห่ง

ปี 2025 จึงมีทั้งยอดสูญเสียที่ลดจากปีก่อนและระดับที่ยังสูงกว่าเมื่อสิบปีก่อน

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th