ไฟฟ้าในระบบไทยปี 2568 มาจากไหน? ก๊าซ 54% ไฟฟ้านำเข้า 17%

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เปิดแอร์ ทำกับข้าว หรือเสียบชาร์จโทรศัพท์ เราใช้ไฟฟ้าทุกวัน แต่ไฟในระบบไทยไม่ได้มาจากโรงไฟฟ้าในประเทศอย่างเดียว ยังมีไฟฟ้าที่ซื้อหรือแลกเปลี่ยนกับประเทศเพื่อนบ้านด้วย ถ้ารวมแหล่งจ่ายตลอดปี 2568 ก๊าซธรรมชาติยังมีส่วนแบ่งสูงสุด ส่วนไฟฟ้านำเข้าอยู่ลำดับถัดมา

ก่อนจัดอันดับต้องแยก “กำลังผลิต” กับ “พลังงานที่ผลิตได้” ให้ชัด กำลังผลิตติดตั้งวัดเป็นเมกะวัตต์ (MW) บอกว่าโรงไฟฟ้าผลิตได้สูงสุดเท่าไร ณ เงื่อนไขหนึ่ง ส่วนกิกะวัตต์ชั่วโมง (GWh) นับพลังงานที่ผลิตหรือจัดหาได้จริงตลอดช่วงเวลา โรงไฟฟ้าที่มีกำลังสูงจึงไม่จำเป็นต้องผลิตไฟมากที่สุดทั้งปี เพราะมีการเดินเครื่องตามความต้องการ แผนซ่อมบำรุง และข้อจำกัดของระบบ

รายงานประจำปีของสำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) ระบุว่าปริมาณไฟฟ้าปี 2568 อยู่ที่ 227,424 GWh โดยก๊าซธรรมชาติเป็นแหล่งหลัก มีปริมาณ 123,334 GWh หรือประมาณ 54% ของทั้งหมด พูดง่าย ๆ คือไฟฟ้าทุก 100 หน่วย มีราว 54 หน่วยมาจากก๊าซ ตัวเลขนี้เป็นปริมาณพลังงานตลอดปี ไม่ใช่สัดส่วนจำนวนโรงไฟฟ้า

รายงานวิเคราะห์ธุรกิจของ LH Bank ซึ่งนำข้อมูล สนพ. ปีเดียวกันมาแจกแจงส่วนแบ่ง เรียงจากมากไปน้อยได้เป็นก๊าซธรรมชาติ 54.2% ไฟฟ้านำเข้า 17.2% ถ่านหินและลิกไนต์รวม 14.8% พลังงานหมุนเวียน 10.4% และกลุ่มอื่นประมาณ 3.4% ซึ่งรวมพลังน้ำ ดีเซล และน้ำมันเตา ตัวเลขทศนิยมปัดเศษแล้ว จึงใช้ดูภาพรวม ไม่ใช่ยอดละเอียดถึงหน่วยสุดท้าย

ถ้าเทียบให้เห็นขนาด ก๊าซมีส่วนแบ่งมากกว่าไฟฟ้านำเข้าราว 37 จุดเปอร์เซ็นต์ และคิดเป็นประมาณ 3.2 เท่าของส่วนแบ่งไฟฟ้านำเข้า ส่วนก๊าซ 123,334 GWh เมื่อเทียบกับยอดรวม 227,424 GWh ก็สอดคล้องกับสัดส่วนราว 54.2% ความต่างนี้บอกว่าเชื้อเพลิงชนิดเดียวมีน้ำหนักมากในภาพรวมของปี แต่ไม่ได้แปลว่าโรงไฟฟ้าก๊าซทุกแห่งผลิตเต็มกำลังตลอดเวลา

อันดับ “ไฟฟ้านำเข้า” ต้องอ่านให้ตรงความหมาย เพราะไฟฟ้าส่วนนี้ไม่ได้ผลิตในประเทศไทย แต่ซื้อหรือแลกเปลี่ยนผ่านระบบเชื่อมต่อกับประเทศเพื่อนบ้านและนับเป็นแหล่งที่ระบบไฟฟ้าไทยนำมาใช้ เมื่อรวมไว้ในภาพเดียวกับก๊าซ ถ่านหิน หรือลม จึงเป็นการจัดอันดับแหล่งจ่ายไฟให้ระบบ ไม่ใช่การจัดอันดับเชื้อเพลิงที่เผาในโรงไฟฟ้าของไทยเท่านั้น

ปี 2568 ยอดไฟฟ้ารวมลดลง 3.4% จากปีก่อน ขณะที่การผลิตจากก๊าซลดลง 9.6% ไฟฟ้านำเข้าและแลกเปลี่ยนเพิ่มขึ้น 8.8% ถ่านหินนำเข้าและลิกไนต์เพิ่ม 1.0% พลังงานหมุนเวียนเพิ่ม 1.8% และพลังน้ำเพิ่ม 18.8% ส่วนน้ำมันลดลง 51.8% และมีสัดส่วนเพียง 0.1% การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ช่วยให้เห็นว่าแหล่งต่าง ๆ ขยับไม่เท่ากัน แต่ยังไม่พอจะบอกสาเหตุทุกข้อจากเปอร์เซ็นต์เพียงชุดเดียว

การเพิ่มขึ้นของไฟฟ้านำเข้า พลังน้ำ หรือพลังงานหมุนเวียนในปีเดียวกันไม่ได้แปลว่าสัดส่วนของแต่ละกลุ่มใกล้ก๊าซทันที ต้องเทียบทั้งอัตราเปลี่ยนแปลงกับฐานเดิมและส่วนแบ่งในปีล่าสุดด้วย เปอร์เซ็นต์เพิ่มสูงจากฐานเล็กอาจยังเป็นหน่วยไฟน้อยกว่ากลุ่มหลักหลายเท่า

เวลาพูดถึงพลังงานหมุนเวียนก็ต้องดูนิยามที่ใช้ รายงานแยกกลุ่มนี้ออกจากไฟฟ้านำเข้าและถ่านหิน/ลิกไนต์ ส่วนกลุ่ม “อื่น” รวมแหล่งที่มีสัดส่วนเล็กกว่า เช่น พลังน้ำ ดีเซล และน้ำมันเตา การรวมบางชนิดไว้ด้วยกันทำให้รายการดูอ่านง่าย แต่ไม่ควรนำเปอร์เซ็นต์กลุ่มรวมไปเทียบกับตัวเลขย่อยคนละระดับ เช่น เอาพลังน้ำในกลุ่มอื่นไปบวกซ้ำกับยอดพลังงานหมุนเวียน

อีกจุดที่มักสับสนคือ GWh กับ MW ต่างกันอย่างไร ลองนึกถึงโรงไฟฟ้าขนาด 1 MW หากเดินเครื่องเต็มกำลังทุกชั่วโมงตลอดปีจะผลิตได้ 8,760 MWh แต่การทำงานจริงมีช่วงหยุดซ่อมและขึ้นลงตามระบบ ตัวเลขกำลังผลิตจึงเป็นเพดาน ณ ช่วงหนึ่ง ส่วนสัดส่วน 54% ในรายงานนับพลังงานสะสมทั้งปี การนำสองหน่วยนี้มาวางแทนกันจะทำให้จัดอันดับผิดได้

ตัวเลขชุดนี้ยังไม่ใช่คำตอบว่าค่าไฟบ้านควรแพงหรือถูกเท่าไร ค่าไฟที่เรียกเก็บมีโครงสร้างและองค์ประกอบหลายส่วน ขณะที่สัดส่วนการผลิตบอกเพียงว่าในหนึ่งปีระบบได้ไฟจากแหล่งใดมากน้อยเท่าไร ไม่ได้ระบุว่าต้นทุนเชื้อเพลิงแต่ละแหล่งเท่าไรหรือใครเป็นผู้รับภาระต้นทุน จึงไม่ควรสรุปราคาค่าไฟจากกราฟเชื้อเพลิงอย่างเดียว

ตัวเลขของปี 2568 จึงตอบคำถามได้ชัดว่า ก๊าซธรรมชาติยังเป็นแหล่งไฟฟ้าอันดับหนึ่งของไทย โดยมีสัดส่วนประมาณ 54% ตามด้วยไฟฟ้านำเข้า ถ่านหินและลิกไนต์ พลังงานหมุนเวียน และกลุ่มอื่นตามลำดับ อันดับนี้นับพลังงานตลอดปีและรวมไฟฟ้านำเข้าที่ระบบจัดหามาด้วย จึงอธิบายแหล่งจ่ายของระบบได้ แต่ไม่บอกกำลังผลิตติดตั้ง ราคาค่าไฟ หรือที่มาของไฟทุกช่วงเวลา

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th