ลูกเห็บก้อนใหญ่ที่สุดในโลกมีขนาดเท่าไร วัดกันอย่างไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ลูกเห็บที่คนเห็นหลังพายุส่วนใหญ่มักนึกถึงก้อนเล็ก ๆ ที่กลิ้งอยู่บนถนน แต่ในพายุรุนแรง น้ำแข็งบางก้อนโตจนใหญ่พอทำให้หลังคาและกระจกเสียหายได้ พอมีคนถามว่า “ลูกไหนใหญ่ที่สุดในโลก” จึงควรเริ่มจากถามก่อนว่ากำลังวัดขนาดด้านไหน

คำว่าใหญ่มีได้หลายความหมาย เส้นผ่านศูนย์กลางบอกความกว้างจากด้านหนึ่งไปอีกด้าน น้ำหนักบอกว่ามีน้ำแข็งมากแค่ไหน ส่วนเส้นรอบวงวัดระยะรอบก้อน ตัวเลขสามแบบนี้ไม่จำเป็นต้องชนะด้วยลูกเดียวกัน เพราะลูกเห็บยักษ์ไม่ได้กลมเรียบเหมือนลูกแก้ว บางก้อนบิดเบี้ยวหรือยื่นด้านหนึ่งยาวกว่าอีกด้าน

ถ้าถามถึงสถิติโลกที่บันทึกโดยองค์การอุตุนิยมวิทยาโลก (WMO) ต้องเจาะจงที่หมวด “ลูกเห็บที่หนักที่สุด” ตารางบันทึกสภาพอากาศสุดขั้วของ WMO แยกสถิติตามลักษณะที่วัด ไม่ได้ใช้คำว่า “ใหญ่ที่สุด” ครอบทุกมิติ ดังนั้นคำตอบของสถิติโลกจึงต้องบอกทั้งเกณฑ์และเจ้าของสถิติ

ลูกเห็บที่หนักที่สุดตามบันทึก WMO หนัก 1.02 กิโลกรัม ตกที่เขตโกปาลคัญช์ ประเทศบังกลาเทศ เมื่อ 14 เมษายน 1986 น้ำหนักนี้มากกว่าลูกเห็บที่พบในรัฐเซาท์ดาโคตา สหรัฐฯ ในปี 2010 ซึ่งหนักประมาณ 0.88 กิโลกรัม แม้ก้อนหลังจะเป็นสถิติด้านเส้นผ่านศูนย์กลางของสหรัฐฯ

ลูกเห็บที่เซาท์ดาโคตาเกิดระหว่างพายุรุนแรงเมื่อ 23 กรกฎาคม 2010 และถูกพบในเมืองวิเวียน หน่วยงานอุตุนิยมวิทยาสหรัฐฯ วัดได้กว้าง 8 นิ้ว หรือ 20.32 เซนติเมตร มีเส้นรอบวง 18.625 นิ้ว หรือประมาณ 47.3 เซนติเมตร และหนัก 1.9375 ปอนด์ หรือเกือบ 0.88 กิโลกรัม

ตาราง WMO ยังแยกสถิติ “หนักที่สุด” ตามซีกโลกด้วย โดยจัดวิเวียนไว้ที่ 0.88 กิโลกรัมสำหรับซีกโลกตะวันตก ขณะที่ก้อนในบังกลาเทศเป็นสถิติโลกและซีกโลกตะวันออกที่ 1.02 กิโลกรัม การเรียกอันไหนว่าแชมป์จึงต้องอ่านชื่อหมวดและขอบเขตที่ระบุในตารางให้ครบ ไม่ใช่ดูแค่ตัวเลขแล้วเลือกก้อนที่คุ้นชื่อ

ก้อนวิเวียนทำสถิติ “กว้างที่สุด” และ “หนักที่สุด” ของสหรัฐฯ ในเวลานั้น แต่ไม่ได้ถือทุกสถิติขนาดพร้อมกัน ลูกเห็บที่พบในเมืองออโรรา รัฐเนแบรสกา เมื่อปี 2003 มีเส้นผ่านศูนย์กลาง 7 นิ้ว ซึ่งแคบกว่าวิเวียน แต่มีเส้นรอบวง 18.75 นิ้ว มากกว่า 18.625 นิ้วของวิเวียนอยู่เล็กน้อย

ความต่างนี้ฟังดูแปลกถ้าคิดว่าลูกเห็บเป็นทรงกลมสมบูรณ์ แต่ของจริงมีผิวไม่เรียบและรูปร่างไม่เท่ากันทุกด้าน วัดเส้นผ่านศูนย์กลางจึงต้องเลือกแนวที่กว้างที่สุด ขณะที่เส้นรอบวงพาดสายวัดไปรอบตัวก้อน คนละจุดวัดก็ได้คนละผล และการเปลี่ยนมุมวางสายวัดเพียงเล็กน้อยอาจกระทบตัวเลขเมื่อแข่งกันในระดับเศษนิ้ว

การวัดยังมีเรื่องเวลาเข้ามาเกี่ยวด้วย ลูกเห็บละลายได้เมื่อสัมผัสอากาศอุ่น ฝน หรือมือคน ลูกวิเวียนถูกนำไปแช่แข็ง แต่พายุทำให้ไฟฟ้าดับและตัวอย่างละลายบางส่วน ก่อนเจ้าหน้าที่สำนักงานอุตุนิยมวิทยาจะไปตรวจในวันถัดมา ทีมวิจัยระบุว่าก้อนก่อนละลายอาจใหญ่กว่าขนาดที่เจ้าหน้าที่วัดได้ในวันถัดมา ทว่าไม่มีวิธีบอกย้อนหลังได้แน่ว่าตอนตกถึงพื้นมีขนาดเท่าไร

ขั้นตอนตรวจสอบจึงสำคัญพอ ๆ กับตัวเลข ผู้พบต้องเก็บก้อนให้อยู่ในสภาพที่ตรวจได้ แจ้งหน่วยงาน และให้เจ้าหน้าที่วัดพร้อมบันทึกหลักฐาน ทีมงานจากสำนักงานอุตุนิยมวิทยาในอเบอร์ดีนเดินทางไปวิเวียนเพื่อตรวจและชั่งน้ำหนัก จากนั้นคณะกรรมการด้านสภาพอากาศสุดขั้วของสหรัฐฯ พิจารณาหลักฐานและรับรองสถิติระดับประเทศ

งานศึกษาพายุวิเวียนชี้ว่าพายุซูเปอร์เซลล์มีสภาพอากาศเอื้อต่อลูกเห็บขนาดใหญ่ ทั้งความชื้น ความไม่เสถียรของอากาศ และกระแสลมยกตัวแรงที่พาน้ำแข็งหมุนเวียนอยู่ในเมฆได้ แต่การคาดการณ์ว่าพายุลูกหนึ่งจะสร้าง “ก้อนสถิติ” ทำได้ยาก ขนาดสุดท้ายยังขึ้นกับเส้นทางที่ลูกเห็บเดินทางในเมฆและเวลาที่มันโต ก่อนน้ำหนักมากพอให้ตกลงมา

และนี่คือสถิติของลูกที่หาเจอและตรวจยืนยันได้หนึ่งก้อน ไม่ได้บอกว่าพายุทั้งลูกมีลูกเห็บขนาดนั้นตกลงมากี่ก้อนหรือกินพื้นที่กว้างเท่าไร งานศึกษาพายุวิเวียนบันทึกลูกเห็บขนาดใหญ่หลายก้อน แต่ตัวเลขสถิติผูกอยู่กับตัวอย่างที่เก็บรักษาและตรวจวัดได้ จึงไม่ควรเอาขนาดก้อนเดียวไปแทนความรุนแรงทั้งหมดของพายุ

เพราะฉะนั้น ลูกเห็บหนัก 1.02 กิโลกรัมในบังกลาเทศคือคำตอบเมื่อใช้สถิติโลกด้านน้ำหนักของ WMO ส่วนตัวเลข 20.32 เซนติเมตรคือสถิติเส้นผ่านศูนย์กลางระดับสหรัฐฯ ของก้อนวิเวียน และสถิติเส้นรอบวงของสหรัฐฯ เป็นของก้อนออโรรา คำว่า “ลูกใหญ่ที่สุด” จึงชวนให้เข้าใจผิดได้ ถ้าไม่บอกก่อนว่ากำลังชั่งน้ำหนัก วัดความกว้าง หรือพันสายวัดรอบก้อน

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th